Wydział Archistologii



Strona główna
ZOO Akademii

Katalog rzygaczy

Najbardziej chyba charakterystycznym elementem gdańskiej architektury jest rzygacz. Nie jest niczym nowym w architekturze - stanowi po prostu zakończenie rynny, mającej odprowadzać wodę deszczową jak najdalej od ściany budynku, a przez to chronić go przed jej destruktywnym wpływem. Pierwsze rzygacze znane są już w starożytności, a prawdziwy rozkwit przeżywają w okresie wznoszenia monumentalnych budowli romańskich i gotyckich w Europie. Przykłady rzygaczy znajdujemy na większości gotyckich kościołów i na budynkach świeckich. W czasach, kiedy architekci umieli jeszcze nieco więcej niż tylko operować bryłą budynku, powstawały rzygacze o najbardziej wymyślnych formach. Mamy więc rzygacze w kształcie zwierząt, potworów, a nawet postaci ludzkich. Z czasem kamienne gotyckie rzygacze ustąpiły miejsca blaszanym - stanowiącym zakończenia rynien, w które zaczęto wyposażać budynki. Kiedy zaczęto budować w miastach kanalizacje burzowe, rzygacze straciły swą ważną rolę, co nie znaczy, że zniknęły z fasad. Nawet najlepsza instalacja burzowa może się zatkać albo przepełnić, i wtedy rzygacz wypluje nadmiar wody tak, jak to robił zawsze. W tej funkcji rzygacze istnieją do dziś. Nie mają już tak kunsztownych form jak dawniej, ale można je nadal spotkać w ofertach firm produkujących rynny.
Gdańskie rzygacze są jednak wyjątkowe ze względu na to, że umieszczano je nie u podstawy dachu, jak to czyniono zazwyczaj, a na przedprożach, poprzedzając je dodatkowym odcinkiem kamiennej rynny, w efekcie uzyskując odprowadzenie wody na znaczną odległość od budynku i skierowanie jej bezpośrednio na ulicę, gdzie mogła już bez przeszkód spłynąć rynsztokiem do Motławy. Kiedy i w Gdańsku powstała kanalizacja burzowa, rzygacze na gdańskich przedprożach pozostały jako milczący strażnicy ducha Miasta. Nie plują już wodą w czasie burzy, choć niektóre zachowały i tę funkcję. Stanowią za to licznie reprezentowany gatunek miejskich stworów, bez których trudno sobie wyobrazić prawdziwie gdańską ulicę. Stały się też ulubionym motywem pasjonatów gdańskiej historii a także godłem Akademii Rzygaczy i poszczególnych jej części.
Były ich w Gdańsku setki. Zamieszkiwały Główne Miasto - i tu mieszkają do dzisiaj, było ich też pełno na Starym Mieście, ale tam przetrwały nieliczne. Spotkać je można także w miejscach dość nieoczekiwanych. Są też w Gdańsku rzygacze nie-gdańskie - ale nimi się tu nie zajmujemy. Szczegółowy katalog występowania gdańskich rzygaczy (niepełny jeszcze, acz uzupełniany) przedstawiamy poniżej.
Rzygacze z Mariackiej
Rzygacze z Piwnej
Rzygacze z Ogarnej
Rzygacze z Szewskiej
Rzygacze z Chlebnickiej
Rzygacze staromiejskie
Rzygacze z Długiego Targu
Rzygacze na dziedzińcu Przedbramia
Rzygacze z Biskupiej Góry
Opracował: prof. wirt. Grün
© 2004-2009