Weksylia gdańskich organizacji, instytucji itp.

Flagi armatorów gdańskich - pierwsze flagi towarzystw żeglugowych na świecie powstały już w XVIII w. W XIX wieku niemal każdy armator posługiwał się już własną flagą. Swoje oznaczenia malowali równiez na kominach statków. Poniżej prezentujemy oznaczenia armatorów gdańskich z przełomu XIX i XX wieku.

Proporczyki gdańskich yacht clubów – Yacht klubowe proporczyki wywieszane są na jachtach klubowych, lub których właścicielami są członkowie klubu. Najczęściej są trójkątne, choć bywają i innych kształtów – prostokątne, czy prostokątne z „jaskółczymi ogonami”. Także i gdańskie kluby miały swoje proporczyki – założony w 1897 r. „Gode Wind” Danzig – Zoppoter Yacht – Club (Gdańsko Sopocki Yacht klub „Gode Wind”); Akademischer Segler – Verein zu Danzig (Akademickie Towarzystwo Żeglarskie w Gdańsku, założone w 1904 r.); Danziger Segler – Vereinigung (Gdański Związek Żeglarzy, założony w 1908 r.); Yachtclub „Meteor” Danzig (założony w 1923 r.) oraz Seglerabteilung des Sport – Vereins Schutzpolizei Danzig (Sekcja Żeglarska Sportowego Towarzystwa Policji Ochronnej w Gdańsku, założona w 1925 r.).

Flagi partii politycznych w okresie Wolnego Miasta Gdańska (1920 - 1939) – w okresie „przedtelewizyjnym” rola propagandowa flag, podobnie jak i innych środków „reklamy zewnętrznej” była dużo większa niż dzisiaj. Nic więc dziwnego, że były powszechnie używane – noszone podczas pochodów i manifestacji, używane do dekoracji domów itd. Swoją oryginalną, ściśle partyjną flagę (choć po 1935 r. stała się ona również niemiecką flagą państwową) miała właściwie tylko NSDAP – Hakenkreuzflagge, zaprojektowaną przez samego Hitlera. Oczywiście te czerwone flagi, z białym dyskiem i umieszczoną na nim swastyką, były obecne również na terenie Wolnego Miasta. Po dojściu hitlerowców do władzy Gdańsk wręcz w nich tonął, co można zaobserwować na wielu zdjęciach z epoki. Jednak przed objęciem w Mieście władzy przez brunatny terror, a nawet jeszcze w jakiś czas po tym, można było tu widzieć flagi innych opcji politycznych. Lewica używała międzynarodowych symboli ruchu robotniczego – flag jednolicie czerwonych, KPD (komuniści) często umieszczała na nich dodatkowo komunistyczne symbole – sierp i młot, SPD (socjaldemokraci) natomiast trzy skośne białe strzały (symbol socjalistyczny, którego używała również np. Polska Partia Socjalistyczna).

DNVP (partia niemiecko narodowa) używała zazwyczaj czarno – biało – czerwonych flag Cesarstwa Niemieckiego, natomiast katolickie Centrum (Zentrumspartei) „papieskich” flag żółto – białych (w poziomym układzie pasów) – widywanych i dziś jak Polska długa i szeroka, a z prawdziwymi papieskimi flagami mającymi wspólne wyłącznie barwy.
Podczas każdych wyborów do Volkstagu były wystawiane także listy polskie – i choć trudno je uznać za partie polityczne, to faktem jest że w kampaniach wyborczych używały polskich symboli narodowych – w tym zwłaszcza biało – czerwonych flag.

Sztandar (flaga?) Schutzpolizei – w albumie „Wrzeszcz” (z serii „Był sobie Gdańsk – dzielnice”) na stronie 81 widzimy zdjęcie z uroczystości, która odbyła się 20 IV 1937 (w urodziny Hitlera) w koszarach przy Hochstriess (dzisiejsza ul. Słowackiego) – prezydent Senatu, Arthur Greiser wręczył wówczas sztandar stacjonującej tam jednostce Schutzpolizei. Co ciekawe, na zdjęciu obok sztandaru możemy zaobserwować jego powiększoną wersję, którą schupowcy wciągają na maszt – stąd przypuszczenie, że tak właśnie mogła wyglądać również flaga używana przez Schupo.

Sztandar SS Heimwehr Danzig - SS Heimwehr Danzig była specjalną jednostką SS, wydzieloną z Totenkopfverbände (oddziały „trupiej czaszki” – uzywane głównie do zadań wartowniczych w obozach koncentracyjnych). Formowanie jej zaczęto już w zasadzie w 1938 r., ale oficjalną nazwę nadano dopiero w lipcu 1939 r. Powstała ona głównie z członków 4 SS Totenkopfstandarte „Ostmark” (4 Pułk „trupich czaszek” SS „Marchia Wschodnia”. „Marchią Wschodnią” nazwano po Anschlussie w 1938 r. Austrię), ale wchodzili do niej również ochotnicy z Gdańska. SS Heimwehr Danzig brała udział w walkach o Pocztę Polską w Gdańsku, mosty w Tczewie, Westerplatte (choć w tym miejscu wykonywała jedynie zadania zabezpieczające), a później o Gdynię i Kępę Oksywską. Na przełomie 1939 i 1940 r. jednostkę rozwiązano, a jej żołnierzy włączono do dywizji SS „Totenkopf”.
Sztandar (ufundowany przez Gdańsk) został jednostce uroczyście wręczony 18 sierpnia 1939 r., podczas pierwszej oficjalnej defilady tego oddziału w Gdańsku.

Sztandar na codzień stoi w rogu sali obrad Rady Miasta (zdjęcie środkowe).

Opracował: prof. wirt. Danziger

Ilustracje:
1, 2 - album "Rumreiche Fahnen deutscher Geschichte", skan: prof. wirt. Martin Langfuhrterek
3 - 13 - archiwum Akademii Rzygaczy
14, 16, 17 - prof. wirt. Danziger
15 – www.danzig-online.pl
18 - 20 - foto: prof. wirt. Danziger

27 maja 2005