Wydział Symbolologii

Strona główna
ZOO Akademii

Pomnik Grenadierów na Placu Wałowym

Na Przedmieściu, w pobliżu Bramy Nizinnej, Koszar Wijbego i Kościoła św. Trójcy, stały niegdyś dwa pomniki upamiętniające bohaterów „Piątego Regimentu Grenadierów Króla Fryderyka I”. Wbrew rozpowszechnionemu poglądowi o porządku w pruskim wojsku, regiment ten nosił jednocześnie nazwę "4. Regiment Wschodniopruski", co biorąc pod uwagę to, że stacjonował w Gdańsku, stolicy Prus Zachodnich, dopełnia obrazu pruskiej logiki wojskowej.
1.jpg 2.jpg
Pomnik Grenadierów na Placu Wałowym w początkach XX w.

Jeszcze istniejący, ale mocno już okaleczony pomnik w końcu lat 40. XX w.

Pomnik przy Placu Wałowym, wykonany był z szarego granitu i składał się z ośmiokątnego cokołu, na którym ustawiono również ośmiokątną kolumnę, a na niej urnę z ozdobną sterczyną zwieńczoną żelaznym krzyżem - wywodzącym się z pruskiego odznaczenia niemieckim symbolem żołnierskiej chwały. Na kolumnie umieszczono osiem marmurowych tablic z nazwiskami grenadierów, którzy stracili życie w ośmiu bitwach wojny francusko-pruskiej z lat 1870-1871. Tablice udekorowane były brązowymi wieńcami z liści dębowych, w które ujęte były nazwy pól bitewnych tej wojny. Bitwy te to Metz, Colombey-Noilly, Noisseville, Amiens, Quertieux, Hallue, Peronne, Poncilly i St. Quentin. Całość pomnika stała na niewielkim, trzystopniowym podwyższeniu, po bokach którego ustawiono dwa moździerze na lawetach uzupełnione czterema kulami każdy.
3.jpg 4.jpg
Jeden z moździerzy zdobiących pomnik na Placu Wałowym.

Resztki pomnika zniszczonego w latach 60.

Pomnik przetrwał II wojnę światową w niezłym stanie. Odarty został z brązowych wieńców wokół nazw pól bitew, które jako surowiec strategiczny zasiliły pewnie jakąś hutę - podobny los spotkał zapewne oba moździerze. Były to czasy przed wybuchem koniunktury dla złodziei wszystkiego co metalowe, dlatego zapewne żelazny dosłownie i w przenośni krzyż na kutej sterczynie pozostał na swoim miejscu. Tak więc stał sobie pomnik na Wałowym Placu spokojnie, jak wiele innych pozostałości po dawnych, niesłusznych czasach. Stał tak do chwili, kiedy w maju roku 1969, w ramach akcji władz pod hasłem „Młodzież oskarża imperializm” bojówka Związku Młodzieży Socjalistycznej zniszczyła pomnik zrywając z niego „imperialistyczne” emblematy, a następnie, dzięki wsparciu spontanicznego zrywu młodzieży ze strony robotników, pomnik został przewrócony przy pomocy samochodowego dźwigu.
Na jednym ze zdjęć można przeczytać inskrypcję z listą osób tam upamiętnionych. Brzmi ona tak:
Hallue

Grenadierzy

Kinski. Lange. Młodochowski.
Repschleger. Albrecht. Zdun.
Belkacki. Skibitzki. Hardt.
Wisniewski. Stieve. Tennig.
Keczykowski. Rechnitz. Krebs.
Machanyck. Stellmer. Langankk.
Petrikowski. Durand. Kudwig.
Schroetter. Goralski. Moldsner.
Hofmeister. Stanne. Leibholz.
Wieczorreck. Bontkowski. Krause.
Kozlowski. Kolcziewski. Marz.
Makowski. Heinland. Richter.
Pawellek. Borrasch. Sattler.
Chudnowski. Hellek. Vogel.
Golembiewski. Palka. Preuss.
Kubick. Liedke. Rosmanek.
Meissner. Grabienski. Lange.
Pompetzki. Groems. Krzossa.
Dudeck. Bruchert. Losch.
Wunderlich. Tresa. Klein.
Jak łatwo zauważyć, znaczna część nazwisk umieszczonych na tej tablicy ma ewidentnie polskie brzmienie. Niszcząc pomnik zniszczono więc jeden z dowodów (gdzie indziej obsesyjnie poszukiwanych) polskiej obecności w Gdańsku. Ale kontekst tej obecności był widać nie do strawienia dla władz i ich ideologicznych emanacji.
Plac Wałowy jest dzisiaj smutnym i szarym zakątkiem, nie tak może pustym jak za czasów, kiedy służył grenadierom za miejsce ćwiczeń, ale w niczym też niestety nie przypominającym ładnego parczku z lat przedwojennych, którego pomnik grenadierów był nieodłącznym elementem.
Opracował: prof.wirt. Grün

Ilustracje:
1) B.Arke, Danzigs Kriegsdenkmäler, Danzig 1908
2) Archiwum Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków
3) Danziger Hauskalender
4) fragment fotografii ze zbiorów Stanisława Gintowta
5) Marian Pelczar, Gdańsk, Warszawa 1958

Serdeczne podziękowania dla Stanisława Gintowta za informacje i ilustracje.

20 października 2005

© 2005 Aleksander Masłowski


© by Akademia Rzygaczy Members