M U Z E U M
Akademii Rzygaczy


Strona główna
ZOO Akademii

Brama Brandenburska

Na ślad gdańskiej bramy o tej nazwie - kojarzącej się wszystkim raczej z Berlinem i dawną granicą między wschodnim, a zachodnim Berlinem, naprowadziło nas hasło w przewodniku autorstwa W.F.Zerneckego z 1843 r. o na renesansową modłę rozbudowanym tytule Neuester Wegweiser durch Danzig und dessen Umgegend. Eine alphabetisch geordnete Schilderung alles Desjenigen, was in und um Danzig merkwürdig oder in irgend einer Beziehung interresant ist. (Najnowszy przewodnik po Gdańsku i jego okolicy. Alfabetycznie ułożone opisanie tego, co w i w okolicy Gdańska warte zauważenia lub w jakiś inny sposób jest interesującym). Tam właśnie natrafiliśmy na następujące hasło:
Brama Brandenburska nazywała się jeszcze czterdzieści lat temu murowana brama na granicy Targu Węglowego i Drzewnego, dokładnie w tym miejscu, gdzie teraz znajduje się numer serwisowy 1 Głównego Miasta obok numeru serwisowego 1 Starego Miasta. Około 1804 r. ta niewielka pozostałość starych murów miejskich została zburzona.
zernecke.jpg
Fragment przewodnika Zerneckego z 1843 r.

Tak zaczęły się poszukiwania nieistniejącej od dwustu lat bramy.
Oto co udało się ustalić.
Bramą Brandenburską nazywano w XIX w. ostatni relikt przedbramia Bramy Dzwonów (Glockentor) w polskiej literaturze nazywanej niezbyt poprawnie "Bramą Ludwisarską". Brama ta, istniejąca od XIV w., nazywana była początkowo "Bramą Św. Ducha" - tą samą nazwą określano drugą bramę - zamykającą ul. Św. Ducha od strony Motławy. W II poł. XV w. dla odróżnienia bram i uniknięcia pomyłek nadano bramie nad Motławą nazwę hilliges Geistdoer bym water (Brama Św. Ducha nad Wodą). Dopiero w II poł. XVI w. upowszechniła się dla nazwa Glockentor na oznaczenie bramy zamykającej ul. Św. Ducha od strony Targu Drzewnego. Przypuszcza się, że musiała się tam wówczas znajdować odlewnia dzwonów, która użyczyła nazwy bramie.
kloeppelski.jpg sztokholmski.jpg tor.JPG
Okolice Targu Węglowego w 1500 r. wg rekonstrukcji Otto Kloeppela. Strzałka wskazuje na bramę mostową zespołu Bramy Dzwonów.

Targi Węglowy i Drzewny na tzw. "Planie Sztokholmskim" z ok. 1600 r. Widoczny przebieg mostu Bramy Dzwonów zakończonego bramą mostową - późniejszą Bramą Brandenburską.

Targ Węglowy na rycinie z I poł. XVII w. - w perspektywie późniejsza Brama Brandenburska.

Brama Dzwonów była pojedynczą wieżą bramną z przejazdem, zwieńczoną smukłą sterczyną. Rozebrana została w 1803 r., a czas jakiś przed rozbiórką służyła jako policyjne prosektorium. Określenie Glockentor funkcjonowało przez jakiś czas jako nazwa końcowego odcinka dzisiejszej ul. Św. Ducha, a jeszcze w latach 20. XX w. nosił ją sklep papierniczy tam się mieszczący.
Tuż za Bramą dzwonów zaczynał się most, dziwnie załamany w połowie, kończący się murowaną bramą wjazdową z krenelażem. Ta właśnie brama mostowa po stronie Targu Drzewnego, już po likwidacji obu fos i poszerzeniu obszaru Targu, stanowiła granicę między Targiem Drzewnym a Węglowym - a co za tym idzie - między Głównym a Starym Miastem.
Skąd wzięła się ta nazwa? O tym znane nam źródła milczą. Wiadomo, że rozebrana została około 1804 r., ale w miejscu, w którym stała, rozpoczynała się jeszcze przez ponad pół wieku numeracja parcel miejskich dla Starego i Głównego Miasta, znana jako numery serwisowe. Stanowiły one sposób identyfikacji adresu w Mieście, zanim w II poł. XIX w. pojawił się system numerowania działek i obiektów osobno na każdej ulicy. Numeracja serwisowa poprowadzona została w sposób ciągły dla poszczególnych dzielnic Miasta, bez podziału na ulice. I tak, żeby wysłać list do właścicieli domu Schumannów (dzisiaj: Długa 45) należało zaadresować go na Główne Miasto i podać numer serwisowy 410. Ostatnie relikty tego sposobu numeracji obiektów w Mieście obejrzeć możemy na wschodniej fasadzie Wielkiej Zbrojowni, gdzie na południowym portalu widać napis No. 1983 oraz na portalu Domu Bractwa Żeglarskiego przy ul. Św. Ducha, gdzie wyraźnie przeczytać możemy liczbę 966.
Miejsca, w którym znajdowała się Brama Brandenburska, szukać należałoby w bezpośredniej bliskości północno-zachodniego narożnika gmachu Teatru Wybrzeże.


sabjetzky1860.jpg
Miejsce, w którym do 1804 r. stała Brama Brandenburska. Strzałki wskazują numery serwisowe "1" Starego (czerwona) i Głównego (zielona) Miasta.

Opracowali: prof. wirt. Grün i prof. wirt. Stary Szkot


2 listopada 2007
© by Akademia Rzygaczy Members