Wydział Archistologii



Strona główna
ZOO Akademii

Teatr przy Kohlenmarkt

Zanim powstał budynek teatru przy Kohlenmarkt (Targu Węglowym), jaki znamy z przedwojennych fotografii, stał w tym miejscu jego poprzednik - nieco mniejszy - zwany powszechnie "Kaffemühle" - młynkiem do kawy, to bowiem akcesorium kuchenne przywodził na myśl Gdańszczanom jego kształt. Ten starszy budynek, ukończony w 1801 roku był realizacją jednego z kilku projektów, które napłynęły w odpowiedzi na ogłoszony w 1798 roku konkurs. Konkurs wygrał Carl Samuel Held i według jednej z jego czterech propozycji, zbudowano ostatecznie teatr przy Targu Węglowym.
1.jpg
"Kaffemühle" na rycinie z połowy XIX w.

Budynek miał drewnianą konstrukcję, osłoniętą ceglanymi fasadami. W tym kształcie przetrwał ponad 130 lat. Poddawany był, rzecz jasna, modernizacjom i remontom. Nie zmieniały one jednak jego "młynkowatego" wyglądu. Na przykład w roku 1886 zabudowano kolumnadę przed frontowym wejściem, a w 1904 roku dobudowano specjalne foyer dla koronowanych głów.
Stan obiektu z początku XIX w. ulegał z czasem stopniowemu pogorszeniu, nie wystarczająca była też dla potrzeb nowoczesnego teatru i widza infrastruktura budynku. Na początku II poł. XIX w. zaczęto zastanawiać się nad jego przebudową.
Jednym z pomysłodawców nowego urządzenia teatru był miejski budowniczy Licht, który w 1872 roku przedstawił projekt modernizacji i przebudowy fasady na neogotycką. Brak finansów i zdecydowania u zarządców teatru nie pozwoliły jednak na realizację tego projektu.
Taki sam los spotkał kolejny, szalenie skomplikowany eklektyczny projekt z 1899 roku, tym razem autorstwa Ernsta Schade.
licht.jpg schade.jpg
Projekt neogotyckiej fasady teatru zaproponowany przez Lichta w 1872 r.

Projekt Ernsta Schade z 1899 r.

W roku 1933 teatr przeszedł na własność Miasta. W 1934 roku rozpoczęto od dawna konieczną, gruntowną przebudowę i modernizację budynku. Stary budynek został zrównany z ziemią, a nowy, bardzo nowoczesny, ale zbliżony w formie architektonicznej do poprzednika, powstał na podstawie propozycji profesora Technische Hochschule, Otto Kloeppela (który wielkim Rzygaczem był), a zaprojektowany został przez architektów Fritscha i Priesa.
nowy.jpg 60te.jpg
Nowy budynek teatru, ukończony w 1936 r.

Ruina teatru w latach 60tych XX w.

W 1945 r. Teatr spłonął. Pozostały mury obwodowe, zachowane w stopniu dużo lepszym niż wiele innych budowli w Mieście. Ciężko uwierzyć, że to co stało nie nadawało się do odbudowy. Łatwiej uwierzyć, że, jako obiekt w którym nie dało się odnaleźć śladów "zawsze polskiego Gdańska", teatr nie zasłużył w oczach nowych "gospodarzy" Miasta na odbudowę. I tak budynek który "wrósł" w krajobraz Targu Węglowego został rozebrany. Nowy, modernistyczny, czy też "Corbusierowski", za to bezsprzecznie obrzydliwy budynek zaprojektował Lech Kadłubowski (autor kilku innych obłędnych "soc-modernistycznych" koszmarów w Głównym Mieście). A jak wygląda zainteresowani mogą obejrzeć in situ. A tych, którzy nie mogą, zapewniam, że nic nie tracą.


Opracował: prof.wirt. Grün

Ilustracje z: M.Abramowicz, 200 lat w teatrze na Targu Węglowym, dod.spec. do "30 dni" nr 7-8/2001.
© 2004-2009