Wydział Archistologii



Strona główna
ZOO Akademii

Gotycka Wieża Więzienna

Obiekt określany dzisiaj jako Wieża Więzienna stanowi element tzw. "zespołu przedbramia ulicy Długiej", która to nazwa, mimo swojej niesłychanej precyzji, nieznana była w czasach powstawania tej struktury obronnej. Wówczas całość założenia nazywano Hohestor czyli "Bramą Wysoką" - lub bardziej poprawnie - "Bramą Wyżynną" - prowadziła bowiem w stronę "wyżyn" - Danziger Hohe. Wieża, którą się zajmujemy pojawiła się w ramach pierwszej rozbudowy, przypisywanej miejskiemu budowniczemu Henrykowi Ungeradin. Rozbudowa ta polegała na dodaniu do skromnej, gotyckiej Bramy Długoulicznej, krępej, potężnej wieży z przejazdem i prostokątnym dziedzińcem otoczonym murem z krenelarzem. Jak zwykle w tego typu inwestycjach chodziło o maksymalne odsunięcie wroga od najsłabszego miejsca w miejskich murach - bramy. Z tej fazy rozbudowy pochodzą dwie dolne kondygnacje dzisiejszej Wieży Więziennej. Jej podwyższenie o kolejne piętro to efekt modernizacji z lat 1379-1382. W latach 1416-1418 dodano kolejne dwie kondygrancję wieży i wybudowano dwie cylindryczne wieżyczki po jej zachodniej stronie, dzisiaj stanowiące podstawę Katowni, połączone z wieżą tzw. szyją, czyli ceglanym, arkadowym mostem, osłoniętym z obu stron wysokim murem z hurdycjami.
Dalsze podwyższenie wieży przeprowadził w latach 1506-1509 znany z symbolicznego zakończenia budowy Kościoła Mariackiego mistrz Heinrich Hetzel. Jego dwie kondygnacje nadają wieży charakterystyczny wygląd, przez zastosowanie zadziwiająco nieregularnych blend o rzadkich w Gdańsku kotarowych łukach. Całość uzupełnił inny mistrz - Michael Enkinger - wieńcząc wieżę stromym namiotowym dachem i niesłychanie eleganckimi, strzelistymi wieżyczkami w narożnikach. W ten sposób zakończyła się rozbudowa gotyckiej wieży o funkcji miejskiej bramy. Konstrukcja Enkingera została zniszczona w trakcie oblężenia Miasta przez wojska uzurpatora Batorego w 1577 r., wkrótce potem, po zagwarantowaniu przywilejów Gdańska, cudownie przemienionego w prawowitego władcę Miasta.
Załóżmy jednak, że Batory nie przyjąłby względem Gdańska takiej postawy jaką przyjął, że nie ostrzeliwałby Miasta swoją mocno niedostateczną artylerią i nie zniszczyłby częściowo wieży więziennej. Jak wyglądałaby dzisiaj?
Opierając się na pracach Otto Kloeppela, pokusiłem się o wirtualną rekonstrukcję zniszczonego w 1577 r. zwieńczenia Wieży Więziennej, tworząc zdjęcie czegoś czego już nie ma. Powstrzymam się od rozstrzygnięć estetycznych, bowiem obbergenowski dach z lukarnami i pięknym hełmem jest tak charakterystyczny, że nie odważyłbym się twierdzić, że jest brzydszy od tego, co zbudował Enkinger, tym niemniej renesansowych zwieńczeń gotyckich budowli mamy w Gdańsku sporo, może więc szkoda, że po uznaniu Batorego królem, Gdańszczanie nie zdecydowali się na odbudowę Wieży w jej przedwojennym kształcie.
A oto rekonstrukcja:
Stockturm.jpg Stockturm1509.jpg
Tak wygląda dzisiaj zwieńczenie Wieży Więziennej...

... a tak mogłoby wyglądać, gdyby nie przebudowa w XVI w.

Opracował: prof. wirt. Grün


12 października 2007
© 2007 Aleksander Masłowski
© 2004-2009