Wydział Symbolologii

Strona główna
ZOO Akademii

Gdańskie pomniki 1940

Z przedwojennych gdańskich pomników pozostało niewiele. Raptem kilka. A było ich sporo. Jeden z wykazów obiektów upamietniających osoby i grupy osób zawierała Księga Adresowa Miasta Gdańska i Sopotu (Einwohnerbuch der Stadt Danzig und Zoppot) z 1940/41 r. Wykaz jest oczywiście niekompletny (nie ma w nim np. pomnika z Emausu, ani tego z placu bpa O'Rourke) tymniemniej daje obraz ilości obiektów o charakterze pamiątkowym w dawnym Gdańsku.
Z góry przepraszam czytelników czułych na styl i poprawną redakcję tekstu, ale tłumacząc go starałem się zachować maksymalną zgodność z oryginałem, przez co zmuszony byłem zachowywać również niezwykle chaotyczny sposób formułowania wypowiedzi i rażąco niekonsekwentną redakcję tekstu. Ale wierność i uroda tłumaczenia, jak powszechnie wiadomo, nie chodzą w parze. W przypadku miejsc, których nazwy dawne i obecne nie stanowią wzajemnego tłumaczenia, pozostawiłem oryginalne brzmienie, dodając polski odpowiednik w kwadratowych nawiasach.
Oto ta lista:

Pomnik żołnierzy na Targu Drzewnym, autorstwa profesora Behrensa, odsłonięty 8 maja 1904 r. Pomnik wykonany jest z würzburskiego wapienia. Sześciokątny obelisk flankują trzy postacie wojowników, którzy symbolizują trzy wojny: 1864, 1866 i 1870/71 r. W dolnej części pomnik stanowi monumentalną fontannę.

Konny pomnik cesarza Wilhelma I bezpośrednio przed Bramą Wyżynną, wykonany przez profesora Börmela na zamówienie władz prowincji. Odsłonięty 21 września 1903 r.

Pomnik żołnierzy rosyjskich na "rosyjskim grobie" na Gradowej Górze, zbudowany w latach 1897-98 przez rosyjski rząd carski dla upamiętnienia rosyjskich żołnierzy, którzy zginęli podczas oblężeń Gdańska. Napis po rosyjsku: "Rosyjskim żołnierzom poległym przy oblężeniach Gdańska 1734, 1807, 1813".

Kamień pamiątkowy "Regimentu Dierickego" - Wschodniopruskiego Regimentu Grenadierów nr 5 [z datą:] 19 maja 1807 r. w pobliżu Pomnika żołnierzy rosyjskich.

Pomnik poległych w latach 1870-71 żołnierzy 33 Regimentu Fizylierów na dawnym placu musztry przed Koszarami Wijbego.

Pomnik poległych w latach 1870-71 żołnierzy 4. Regimentu Grenadierów na Placu Wałowym.

Pomnik poległych w 1866 r. Austriaków na Cmentarzu Wojskowym (odsłonięty w 1913 r.), składający się z czterech luf austriackich ciężkich moździerzy w formie piramidy na ciężkim granitowym cokole.

Tablica pamiątkowa gdańskiego morskiego bohatera Pawła Beneke na domu przy Węglarskiej 5.

Kamień pamiątkowy w Parku Uphagena, poświęcony bohaterom z lat 1914-1918. Ustawiony 17 lipca 1927 r.

Kamień pamiątkowy 14 poległych z krążownika Magdeburg (sierpień 1914), ustawiony w 1925 r. na Cmentarzu Garnizonowym.

Pomnik na cześć 17. [Regimentu] Pieszej Artylerii na dawnej Baterii Plażowej w Lasku Brzeźnieńskim. Smukła 15-metrowa kolumna zwieńczona dużą złotą kulą. Odsłonięty 2.9.1928 r. Kolumna ma w przekroju 1,30 m, podobnie kula.

Pomnik na cześć 5. [Regimentu] Grenadierów z fontanną na Wiebenwall [Wale Wijbego - dz. Okopowej]. Fontanna powstała ze środków Fundacji Caroliny von Manstein.

Krajowy Pomnik Żołnierzy poświęcony żołnierzom poległym w latach 1914-18. 17-metrowa kolumna zwieńczona orłem, umieszczona na Ruinie przy Wale Elżbietańskim*.

Pomnik Gralatha przy Hindenburgallee [Wielkiej Alei - dz. Al. Zwycięstwa], ustawiony w roku 1900 dla upamiętnienia dawnego burmistrza Gralatha, który w latach 1768-70 założył Aleję. Potężny, granitowy głaz narzutowy z napisem na wpuszczonej weń metalowej tablicy.

Fontanna na Winterplatz [Targu Maślanym]. Na fontannie umieszczono płaskorzeźby z portretami nadburmistrza von Wintera i głównych jego współpracowników.

Kamień pamiątkowy Nathanaela Matthiasa v. Wolfa, wybitnego członka Towarzystwa Przyrodniczego, na szczycie Biskupiej Góry, gdzie niegdyś znajdowało się jego obserwatorium.

Tablica pamiątkowa Jana Heveliusza, browarnika, rajcy i słynnego astronoma, na domu, gdzie urodził się i zmarł, przy Korzennej 53 oraz w sieni Ratusza Staromiejskiego.

Tablica pamiątkowa Joanny Schoppenhauer, pisarki i matki filozofa Artura Schoppenhauera, na domu przy ul. Św. Ducha 81, gdzie spędziła swoje młode lata od 1766 do 1785 r.

Tablica pamiątkowa Artura Schoppenhauera na domu przy ul. Św. Ducha 114, gdzie urodził się 22 lutego 1788 r. Odsłonięta przez senatora Boecka dla uczczenia Dnia Schoppenhauera w 1938 r.

Tablica pamiątkowa Daniela Chodowieckiego, malarza i rytownika na domu, w którym się urodził przy ul. Św. Ducha 54.

Tablica pamiątkowa Josefa v. Eichendorffa, znanego poety, na domu przy ul. Chlebnickiej 43, gdzie mieszkał wiele lat w czasie, kiedy działał jako radca zarządu [prowincji] w Gdańsku.

Tablica pamiątkowa Roberta Reinicka. Tablica umieszczona jest na domu przy ul. Chlebnickiej 45-48, naprzeciwko tylnej fasady Dworu Artusa.

Tablica pamiątkowa "Wilhelma Wielkiego", na domu przy Długich Ogrodach 33, gdzie jeszcze jako książę zamieszkiwał.

Tablica pamiątkowa Johannesa Trojana, poety, na domu przy Ogarnej 101, gdzie narodził się 14 sierpnia 1837 r.

Tablica pamiątkowa Leopolda von Wintera, zasłużonego nadburmistrza Gdańska na domu przy Garbary 5, gdzie mieszkał w czasie pełnienia urzędu.

Tablica pamiątkowa poety Johannesa Falcka, przy Lastadii 19, ur. 26.10.1768 r., zm. 14.2.1826.

Tablica pamiątkowa Wilhelma Stryowskiego, malarza gdańskich flisaków, na domu jego urodzenia przy Petershagen [Zaroślaku] 16.

Tablica pamiątkowa profesora Hugo Convenza, b. dyrektora Westpr. Provinzialmuseum [Muzeum Prowincji Prusy Zachodnie] w Gdańsku (1880 do 1910) nad wejściem do dawnego Museum für Naturkunde und Vorgeschichte [Muzeum Przyrody i Prehistorii] (Zielona Brama - Długi Targ 24); twórcy Naturdenkmalpflege [Towarzystwa Ochrony Pomników Przyrody] w Niemczech. * 20.1.1855. † 12.5.1922.

Tablica pamiątkowa na Bramie Stągiewnej, dla upamiętnienia Gdańskiego Regimentu Piechoty nr 128 i jego 4030 żołnierzy poległych w wojnie światowej. (Odsłonięty 8 września 1935 r.)

* "Ruiną" nazywano w przedwojennym Gdańsku pozostałości kazamatu Bastionu św. Elżbiety - była to bowiem jedyna ruina w Mieście.


Opracowanie i tłumaczenie: prof.wirt. Grün

2 września 2006
© by Akademia Rzygaczy Members