M U Z E U M
Akademii Rzygaczy


Strona główna
ZOO Akademii

Brama Żabia

zabia1.jpg
Rekonstrukcja Bramy Żabiej (prof.wirt. Grün)

W 1343 r. rozpoczęto wznoszenie murów obronnych Prawego Miasta. W swojej najstarszej formie był to pojedynczy mur otoczony fosą, wzmocniony dodatkowo szesnastoma basztami obronnymi. Od południa pozostawiono w murze 3 furty. Środkowa z nich, znajdująca się na wylocie ulicy Słodowników w kierunku Żabiego Kruka, jest pierwszy raz wzmiankowana w dokumencie z 1357 r. Nazywano ją początkowo Poggenpolsches Doer. Co prawda polska nazwa Żabi Kruk niezbyt wiernie oddaje niemieckie Poggenpfuhl (ściśle należałoby tłumaczyć tę nazwę jako Ropusze Bajoro), ale z przymrużeniem oka można by mówić o Bramie Żabiokruczej. W polskojęzycznej literaturze przyjęto jednak nazwę: Brama Żabia. Około 1380 r. mieszkańcy Prawego Miasta zaczęli rozbudowywać swoje fortyfikacje. Prawdopodobnie wtedy w miejscu furty pojawił się masywny budynek bramny z przejazdem w przyziemiu. W pierwszej połowie XV wieku, po bitwie grunwaldzkiej, nastąpiła dalsza rozbudowa umocnień Gdańska. W tym czasie od strony południowej miasto było bronione dwoma murami, wewnętrznym istniejącym już dawniej (tzw. mur wysoki) i dobudowanym na przedpolu tzw. murem niskim. Pociągnęło to za sobą konieczność budowy bardziej skomplikowanych założeń bramnych. Widać to również na przykładzie Bramy Żabiej, gdzie dotychczasowy budynek został uzupełniony dobudowaną w linii muru niskiego bramą przednią; miała ona duże, zaokrąglone wieże, nieco wysunięte przed lico muru. Zewnętrzna i wewnętrzna część bramy połączone były szyją. Podobnie ukształtowana została w tym czasie sąsiednia brama na ulicy Zbytki.

W ciągu XIV-XV w. wzdłuż Żabiego Kruka i dzisiejszej ulicy Rzeźnickiej rozwinęło się dość intensywne osadnictwo, dające początek tzw. Przedmieściu (obecnie zwanemu Starym Przedmieściem). Stopniowo dzielnica ta stała się na tyle ważna, że pomyślano o tym, by także ją otoczyć murami. Nowe fortyfikacje wznoszone pod koniec XV i na początku XVI wieku poprowadzono w taki sposób, by obejmowały Stare Miasto, Prawe Miasto, Przedmieście i Spichlerze. Dawna linia obrony od Baszty Narożnej do Kotwiczników, w której znajdowała się m. in. Brama Żabia, straciła na znaczeniu. W konsekwencji nie było potrzeby modernizacji ani dalszej rozbudowy tej bramy (jak to się np. stało z przedbramiem ulicy Długiej), i przez kilka wieków zachowywała ona formę, jaką nadano jej w pierwszej połowie XV wieku
zabia2mapka.jpg.gif
Lokalizacja Bramy Żabiej

Jak podaje Walther Stephan, od 1584 r. dawniejszą nazwę Bramy "Żabiokruczej" wypiera nazwa Fischertor (Brama Rybacka), co pochodziło od znajdującego się przed bramą zaułka zwanego Fischerhof. Ponieważ jednak jako Fischertor określano też czasem bramy przy Targu Rybnym, czyli Bramę Straganiarską i Bramę Tobiasza, dla zaznaczenia, o której bramie mowa, dodawano nazwę ulicy - mówiono więc "Fischertor in der Melzergasse".

W XIX wieku okazało się, że zachowanie średniowiecznych bram obronnych kłóci się z pragnieniami mieszkańców Gdańska, utrudnia bowiem szybką komunikację. Już z początkiem tego stulecia przystąpiono do rozbierania niektórych bram: Ludwisarskiej (Glockentor) i Szerokiej (Breites Tor) przy Targu Węglowym, Kotwiczników (Ankerschmiedetor), a także Bramy Żabiej i - niewiele lat później - sąsiedniej Bramy na Zbytkach (Ketterhager Tor). Ostatnie resztki Bramy Żabiej zniknęły pod zabudową mieszkalną około 1828 roku.
Zburzenie miasta w 1945 roku spowodowało, że w wielu miejscach odkryto nieznane bądź dawno zapomniane fragmenty średniowiecznych fortyfikacji. Również na ulicy Słodowników walące się kamienice odsłoniły zachowany w dolnych partiach, całkiem spory fragment zachodniej baszty przedbramia Bramy Żabiej. Gdy w latach pięćdziesiątych XX wieku profesor Jerzy Stankiewicz nawoływał do rekonstrukcji średniowiecznych murów obronnych tam, gdzie to możliwe, proponował również rekonstrukcję Bramy Żabiej. Zwyciężyły jednak inne tendencje, których symbolem stało się zabudowanie dopiero co zrekonstruowanego muru pomiędzy ulicą Św. Ducha i Starą Apteką przez nowy budynek Teatru Wybrzeże. Wprawdzie od czasu do czasu rekonstruuje się jeszcze w Gdańsku jakieś baszty (chronologicznie ostatnia była chyba Baszta Na Podmurzu, niektórzy postulują też rekonstrukcję Baszty Studziennej przy Targu Węglowym), ale w tym samym czasie inne walą się w gruzy (nieszczęsna Baszta Pod Zrębem). Także ocalały fragment Bramy Żabiej nie ma się obecnie najlepiej: mimo, że znajduje się blisko centrum miasta, podlega najwyraźniej co jakiś czas nielegalnej rozbiórce, stanowiąc widocznie dla kogoś atrakcyjne źródło cegły.
zabia3.jpg
Pozostałości Bramy Żabiej

Więcej rekonstrukcji Bramy Żabiej na stronie Katedry Rekonstrukcji Wirtualnej Wydziału Archistologii.

Opracował: prof. wirt. Pumeks

Ilustracje:
1) rekonstrukcja bramy: prof. wirt. Grün
2) fragment interaktywnego planu Gdańska ze stron Magistratu
3) foto: prof. wirt. Grün

© Marcin Stąporek 2003, 2004 (text only)

© by Akademia Rzygaczy Members