Biblioteka

Strona główna
ZOO Akademii

Staatsgrundsgesetz i odezwa Forstera z 1 IX 1939 r.

Przedstawiona poniżej "Ustawa zasadnicza" była aktem prawnym tylko z nazwy. Po pierwsze została wydana przez organ, który nie miał legalnego umocowania. Po drugie „znosiła” ona konstytucję Wolnego Miasta i powierzała całą władzę ustawodawczą i wykonawczą „Głowie Państwa”. Tymczasem konstytucja Wolnego Miasta mogła być zmieniona jedynie w specjalnym trybie przez Volkstag i Senat bądź w drodze referendum, a zmiany musiały być zaakceptowane przez Ligę Narodów. Po trzecie – „Ustawa zasadnicza” włączała Wolne Miasto Gdańsk do Rzeszy Niemieckiej. Tymczasem Wolne Miasto nie miało prawa samodzielnego decydowania o zmianie swojego statusu międzynarodowego ze względu na wynikające z traktatu wersalskiego, konwencji paryskiej i konstytucji WMG ograniczenia na rzecz Ligi Narodów i Polski.
Jednak nawet gdyby tych ograniczeń nie było, to Wolne Miasto i tak nie mogłoby o sobie decydować ze względu na to, iż nie było państwem – nie ma więc wątpliwości, że nie można uznać jego włączenia w 1939 r. do Rzeszy Niemieckiej za zgodne z prawem. Jak pisze w swojej pracy Prawno-państwowe położenie Wolnego Miasta Gdańska Julian Makowski, o zmianie statusu Wolnego Miasta mogły wspólnie zdecydować, przez zmianę odnośnych postanowień traktatu wersalskiego, wyłącznie państwa – sygnatariusze tego traktatu. Ponieważ do takiego zdarzenia nie doszło, można stąd wyciągnąć wniosek, że formalnie Wolne Miasto Gdańsk nadal istnieje, gdyż przyznanie go Polsce nastąpiło jedynie drogą nieformalnej decyzji zwycięskich mocarstw po zakończeniu drugiej wojny światowej (warto przypomnieć, że po drugiej wojnie światowej nie zawarto z Niemcami układu pokojowego). Uznanie przez Niemcy polskich granic zachodnich na Odrze i Nysie nie odnosi się do tej kwestii, gdyż Niemcy – skoro włączenie WMG do Rzeszy było bezprawne – nie mogły się zrzec terytorium, do którego nie miały żadnych praw.

An die Bevölkerung von Danzig! Do ludności Gdańska!
Volksgenossinen und Volksgenossen! Obywatelki i Obywatele!
Als Staatsoberhaupt der Freien Stadt Danzig und als Gauleiter der NSDAP, Gau Danzig, gebe ich hiermit folgendes bekannt:
Die unerhörte Vergewaltigung, deren Opfer Ihr nunmehr seit 20 Jahren durch Vorenthaltung Eurer freien Entscheidung über die Zugehörigkeit zum Deutschen Reich, unserer großen völkischen Heimat, gewesen seid, hat das Ende erreicht. Ich habe im engsten Einvernehmen mit Euch, in Anwendung der gesetzlichen Bestimmungen und in Erfüllung Eures lebensrechtlichen unabdingbaren Anspruches folgendes Staatsgrundgesetz der Freien Stadt Danzig erlassen:
Jako Głowa Państwa Wolnego Miasta Gdańska i jako Gauleiter NSDAP okręgu gdańskiego ogłaszam co następuje:
Niesłychany gwałt, którego ofiarami już 20 lat jesteście Wy, polegający na odebraniu Wam prawa do podejmowania decyzji w sprawie przynależności do Niemieckiej Rzeszy, naszej wielkiej narodowej ojczyzny, osiągnął kres. Pozostając w najściślejszym porozumieniu z Wami, przy użyciu prawnych środków i spełniając Wasze niezbywalne życiowe prawo, wydałem następującą Ustawę Zasadniczą Wolnego Miasta Gdańska:
Staatsgrundsgesetz der Freien Stadt Danzig, die Wiedereinigung mit dem Deutschen Reich betreffend, vom 1. Sept. 1939 Ustawa Zasadnicza Wolnego Miasta Gdańska odnośnie ponownego zjednoczenia z Rzeszą Niemiecką, z dnia 1 września 1939 r.
Zur Behebung der dringenden Not von Volk und Staat der Freien Stadt Danzig erlasse ich folgendes Staatsgrundgesetz: W celu spełnienia palącej potrzeby Narodu i Państwa Wolnego Miasta Gdańska wydaję następującą Ustawę Zasadniczą:
Artikel I
Die Verfassung der Freien Stadt Danzig ist mit sofortiger Wirkung aufgehoben.
Artykuł I
Konstytucję Wolnego Miasta Gdańska znosi się ze skutkiem natychmiastowym.
Artikel II
Alle gesetzgebende und vollziehende Gewalt wird aussließlich vom Staatsoberhaupt ausgeübt.
Artykuł II
Wszelka władza ustawodawcza i wykonawcza przysługuje wyłącznie Głowie Państwa.
Artikel III
Die Freie Stadt Danzig bildet mit sofortiger Wirkung mit ihrem Gebiet und ihrem Volk einen Bestandteil des Deutschen Reiches.
Artykuł III
Wolne Miasto Gdańsk w swoich granicach i wraz ze swoją ludnością tworzy część składową Rzeszy Niemieckiej ze skutkiem natychmiastowym.
Artikel IV
Bis zur endgültigen Bestimmung über die Einführung des deutschen Reichsrechts durch den Führer bleiben die gesamten gesetzlichen Bestimmungen außer der Verfassung, wie sie im Augenblick des Erlasses dieses Staatsgrundgesetzes gelten, in Kraft.
Artykuł IV
Do czasu wydania przez Führera ostatecznego postanowienia o wprowadzeniu prawa Rzeszy Niemieckiej pozostają w mocy wszelkie akty prawne obowiązujące w chwili wydania tejże Ustawy Zasadniczej, z wyjątkiem konstytucji.
Danzig, den 1. September 1939 Gdańsk, 1 września 1939 r.
Albert Forster
Gauleiter
Albert Forster
Gauleiter
Opracowanie: prof. wirt. Danziger na podstawie tekstu zamieszczonego w: Hans Viktor Böttcher Die Freie Stadt Danzig. Wege und Umwege in die europäische Zukunft. Historische Rückblick, staats- und völkerrechtliche Fragen.

Tłumaczenie na polski: Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, przy współudziale prof. wirt. Danzigera
© Aleksander Petelski 2005
© by Akademia Rzygaczy Members