Biblioteka

Strona główna
ZOO Akademii

Umowa warszawska z 1921 r.

UmowaWarszawska01.jpg
UMOWA
zawarta pomiędzy Polską a Wolnem Miastem Gdańskiem celem wykonania i uzupełnienia polsko-gdańskiej Konwencji z dnia 9 listopada 1920 r.

Polska i Wolne Miasto Gdańsk podjęły w wykonaniu polsko-gdańskiej Konwencji zawartej w Paryżu dnia 9 listopada 1920 r., rokowania celem zawarcia umowy wykonawczej i uzupełniającej i mianowały w tym celu pełnomocnikami :

Rzeczpospolita Polska:
Pana LEONA PLUCIŃSKIEGO, Komisarza Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Gdańsku;

Wolne Miasto Gdańsk:
Pana JULIUSZA JEWELOWSKIEGO, Senatora Wolnego Miasta Gdańska.

Pełnomocnicy, po wymianie pełnomocnictw i po uznaniu ich za wystarczające i należyte, ustalili w wzajemnem porozumieniu następujące postanowienia:

CZĘŚĆ PIERWSZA.
O polskich i gdańskich obywatelach.

DZIAŁ I.
Warunki naturalizacji w Wolnem Mieście Gdańsku.
(Artykuły 1—13.)

Artykuł 1.
Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk ustalają we wzajemnem porozumieniu w myśl art. 34 Konwencji polsko-gdańskiej z dnia 9 listopada 1920 r. następujące warunki naturalizacji w Wolnem Mieście Gdańsku.

Artykuł 2.
Obywatelstwo w drodze naturalizacji nabywa się:
a) przez przyjęcie stanowiska urzędnika;
b) przez nadanie.

Artykuł 3.
(1) Przez przyjęcie stanowiska urzędnika w bezpośredniej lub pośredniej służbie państwowej Wolnego Miasta Gdańska nabywa cudzoziemiec obywatelstwo gdańskie, o ile w dokumencie nominacyjnym lub w dokumencie potwierdzającym nominację nie uczyniono przeciwnego zastrzeżenia.
(2) Jako urzędnika uważa się tego, kto może być usunięty z urzędu jedynie w drodze postępowania dyscyplinarnego lub kto został przyjęty do służby w charakterze urzędnika etatowego.
(3) Ubiegający się o urząd winien przed przyjęciem stanowiska urzędnika udowodnić, że przez nabycie obywatelstwa gdańskiego utraci z mocy samej ustawy dotychczasowe obywatelstwo lub też zostanie zwolniony z dotychczasowej przynależności państwowej.
(4) Nabycie obywatelstwa następuje z chwilą wręczenia dokumentu nominacyjnego lub dokumentu potwierdzającego nominację.
(5) Powyższe postanowienia odnoszą się również do urzędników przyjętych do służby przed wejściem w życie niniejszego układu.

Artykuł 4.
Na równi z przyjęciem stanowiska urzędnika stawia się przyjęcie stanowiska duchownego lub duszpasterza w służbie uznanego przez państwo zrzeszenia wyznaniowego.

Artykuł 5.
Obywatelstwo nabyte na podstawie art. 3 i 4 rozciąga się również na żonę i małoletnie dzieci stanu wolnego.

Artykuł 6.
Senat może nadać cudzoziemcowi na jego wniosek obywatelstwo gdańskie, o ile tenże
1. wedle ustawodawstwa swej dotychczasowej ojczyzny nie jest ograniczony w zdolności do działań prawnych lub nie byłby ograniczony wedle ustaw obowiązujących w Gdańsku, albo jeżeli wniosek został podany przez ustawowego zastępcę lub za jego zgodę;
2. przebywał lub zamieszkiwał na obszarze Wolnego Miasta Gdańska przez pięć po sobie następujących lat, poprzedzających bezpośrednio podanie wniosku. Czasokres ten rozpoczyna biedź najwcześniej z dniem 11 stycznia 1920 r.;
3. prowadził nieposzlakowane życie;
4. ma zamiar stałego zamieszkiwania na obszarze Wolnego Miasta Gdańska;
5. w miejscu osiedlenia posiada mieszkanie lub pomieszczenie;
6. może wyżywić siebie i członków swojej rodziny;
7. udowodni, że został zwolniony ze swej dotychczasowej przynależności państwowej lub też zostanie z niej zwolniony przez nabycie obywatelstwa gdańskiego. Polscy obywatele winni ponadto przedstawić poświadczenie właściwej polskiej władzy, stwierdzające, że nie ma żadnych przeszkód w zwolnieniu ich z polskiej przynależności państwowej.

Artykuł 7.
Od warunku pięcioletniego pobytu można odstąpić:
a) wobec tych osób, które zawarły małżeństwo z obywatelką gdańska, dalej
b) wobec takich osób, których ojciec lub matka w dniu 10 stycznia 1920 r. nabyli gdańską przynależność państwowa, a które z powodu uczestniczenia w wojnie światowej nie miały żadnego miejsca zamieszkania, lub przebywały poza domem rodziców dla wyszkolenia zawodowego i nadto w dniu 10 stycznia 1920 r. nie miały jeszcze 30 lat. W tych wypadkach należy wniosek podać najpóźniej w dwa lata po wejściu w życie niniejszego układu; warunkiem takiego wniosku jest jednak, aby ojciec lub matka, albo w razie ich śmierci inni krewni w prostej linji lub też rodzeństwo, przebywali jeszcze w czasie podania wniosku na obszarze Wolnego Miasta Gdańska.

Artykuł 8.
O ile zachodzą warunki określone w art. 6 liczby l, 3 do 7, obywatelstwo gdańskie musi być na wniosek nadane:
a) wdowie względnie rozwiedzionej małżonce cudzoziemca, która w chwili zamążpójścia posiadała obywatelstwo gdańskie;
b) cudzoziemcowi, który utraciwszy jako małoletni obywatelstwo gdańskie, postawi wniosek o nadanie obywatelstwa w przeciągu 'dwóch lat od chwili uzyskania pełnoletności.

Artykuł 9.
(1) Nadanie obywatelstwa gdańskiego rozciąga się na wniosek zarazem na żonę i na te dzieci wnioskodawcy, których prawne zastępstwo przysługuje mu z mocy władzy rodzicielskiej, o ile także w odniesieniu do tych osób uczyniono zadość warunkom z artykułu 6 liczby 7.
(2) Postanowienie to nie ma zastosowania do córek, które są lub były zamężne.

Artykuł 10.
Nadanie obywatelstwa gdańskiego nabiera mocy z chwilą wręczenia dokumentu nadania.

Artykuł 11.
Obydwie Strony zastrzegają sobie możność ustalenia pojęcia i warunków naturalizacji przy sposobności późniejszej zmiany niniejszej umowy w sposób odmienny od postanowień artykułów 2 do 10.

Artykuł 12.
(1) Wolne Miasto Gdańsk oświadcza, że nie będzie odrzucać wniosków obywateli polskich o nadanie obywatelstwa, jeżeli odpowiadać będą warunkom ustawowym, chyba że naturalizacja byłaby szkodliwą dla Wolnego Miasta Gdańska pod względem gospodarczym, narodowym, społecznym lub religijnym, albo w inny sposób zagrażałaby dobru Wolnego Miasta Gdańska.
(2) Przytem Wolne Miasto Gdańsk oświadcza, że rozstrzygnięcie wniosków o nadanie obywatelstwa jest wyłącznie jego wewnętrzną sprawa, że zatem różnice zdań w odniesieniu do takich wniosków nie podlegają rozstrzygnięciu w myśl artykułu 39 Konwencji. Rzeczpospolita Polska oświadcza, że nie podziela tego zapatrywania, że przeciwnie sprawa dotyczy stosunków pomiędzy Polską a Gdańskiem, a zatem podlega rozstrzygnięciu w myśl artykułu 39 Konwencji.

Artykuł 13.
(1) Rzeczpospolita Polska oświadcza, że warunek przewidziany w art. 6 liczbie 7 zdaniu drugiem nie odnosi się do tych obywateli polskich, którzy najpóźniej do dnia 31 grudnia 1922 r. włącznie przesiedlą się na obszar Wolnego Miasta Gdańska i tamże najpóźniej do dnia 1 kwietnia 1928 r. postawią wniosek o naturalizację.
(2) Powyższe postanowienie nie odnosi się do osób, które Rzeczpospolita Polska oznaczy Wolnemu Miastu Gdańskowi jako dezerterów lub jako osoby, które pozatem naruszyły obowiązek służby wojskowej.

DZIAŁ II.
Graniczny ruch osobowy,
(Artykuły 14—31.)

Artykuł 14.
(1) Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk zezwalają na przekroczenie wspólnej granicy obywatelom drugiej Strony za dowodem osobistym, wystawionym przez właściwą władzę swego kraju w jego języku urzędowym. Wyjątek stanowią osoby, których wydalenie nastąpiło prawnie.
(2) Dzieci poniżej lat czternastu dowodu osobistego nie potrzebują.

Artykuł 15. .
Dowód osobisty winien conajmniej zawierać:
a) rysopis osoby posiadacza i dokładny jego adres;
b) fotografję posiadacza z nowszych czasów z poświadczeniem władzy, że fotografja wyobraża posiadacza dowodu osobistego;
c) własnoręczny podpis posiadacza, albo o ile tenże nie jest piśmienny, odpowiednia uwagę ze strony wystawiającego urzędnika;
d) podanie przynależności państwowej posiadacza.

Artykuł 16.
Legitymacje służbowe urzędników państwowych oraz osób wojskowych zastępują przewidziane w art. 15 dowody osobiste.

Artykuł 17.
Obydwie Strony wzajemnie podadzą sobie do wiadomości, które władze są właściwe do wystawiania dowodów osobistych i legitymacji służbowych.

Artykuł 18.
Przekroczenie granicy polsko - gdańskiej jest dozwolone tylko w specjalnych, na zasadzie wzajemnego porozumienia wyznaczonych miejscach.

Artykuł 19.
(1) W ruchu osobowym koleje oraz statkami zezwala się na przekroczenie granicy w ciągu całej doby. To samo odnosi się do ważniejszych dróg, których ustalenie nastąpi na podstawie wzajemnego porozumienia.
(2) W miejscach pozostałych (art. 18) wolno przekraczać granicę tylko w czasie od wschodu do zachodu słońca, w każdym jednak razie od godziny 7 rano do godziny 7 wieczorem według czasu średnio - europejskiego.
(3) Dla napowietrznego ruchu osobowego zastrzega się umówienie osobnych postanowień.

Artykuł 20.
(1) Posiadacze nieruchomości, służących celom rolniczym a po drugiej stronie granicy położonych oraz członkowie ich rodzin, prywatni urzędnicy i oficjaliści jakoteż robotnicy zatrudnieni w gospodarstwie rolnem, maję prawo do przekraczania granicy w punktach najbardziej do tego dogodnych poza miejscami specjalnie wyznaczonemi. To samo odnosi się do osób nie posiadających wprawdzie nieruchomości rolnej po drugiej stronie granicy, które jednak są zmuszone do używania w celach gospodarczych dróg i dojść, przy których używaniu zachodzi konieczność przekraczania granicy.
(2) W takich wypadkach wystarczają do przekroczenia granicy legitymacje, wystawione przez lokalnie właściwe miejscowe władze policyjne jednej Strony i potwierdzone przez władze drugiej Strony; ważność ich ma wynosić przynajmniej sześć miesięcy.
(3) Legitymacje te winny zawierać:
a) imię i nazwisko posiadacza, jego rysopis, adres i fotograf je;
b) imię i nazwisko posiadacza nieruchomości oraz jego adres;
c) określenie uprawianych parcel według oznaczenia katastralnego i obszaru;
d) oznaczenie stosunku służbowego lub rodzinnego między posiadaczem nieruchomości a posiadaczem legitymacji.

Artykuł 21.
(1) Polscy i gdańscy duchowni, lekarze, weterynarze i położne, zamieszkali po obu stronach granicy w pasie pięciokilometrowym, mogę celem wykonywania swego zawodu w pasie pięciokilometrowym-po drugiej stronie granicy, otrzymać legitymacje uprawniające ich do przekraczania granicy bez żadnego ograniczenia.
(2) Legitymacje te wystawiają lokalnie właściwi starostowie względnie landraci jednej Strony, a potwierdzają je odnośni urzędnicy drugiej Strony; ważność ich ma wynosić conajmniej sześć miesięcy.
(3) Legitymacje te winny oprócz szczegółów, przewidzianych w art. 15 dla dowodów osobistych, jeszcze zawierać:
a) oznaczenie zawodu;
b) uwagę odnoszącą się do uprawnienia wynikającego z ustępu l niniejszego artykułu.

Artykuł 22.
W sprawie formy legitymacji przewidzianych w art. 20 i 21, co do sposobu ich wystawiania oraz kosztów zastrzega się zawarcie osobnej umowy między Rządem Polskim a Rządem Wolnego Miasta Gdańska.

Artykuł 23.
W wypadkach wyższej konieczności, zwłaszcza w razie niebezpieczeństwa dla ciała i życia, osoba zagrożona lub osoby udzielające jej pomocy mogą przekroczyć granicę bez jakiegokolwiek ograniczenia jedynie na podstawie poświadczenia, wystawionego przez właściwego naczelnika gminy. Poświadczenie to uprawnia do jednorazowego przekroczenia granicy oraz do powrotu i jest ważne tylko na 24 godzin.

Artykuł 24.
W razie pożaru straże ogniowe, znajdujące się z drugiej strony granicy, mogą przekroczyć granicę bez ograniczenia co do miejsca i czasu, oraz bez żadnego poświadczenia,, nawet bez dowodu osobistego przewidzianego w art. 15.

Artykuł 25.
(1) Postanowienia te nie naruszają zarządzeń wydanych celem zapobieżenia przewleczeniu chorób zakaźnych oraz zaraz bydlęcych.
(2) Wobec tego przepisu (ustęp 1) Rzeczpospolita Polska zastrzega sobie jednakowoż prawa, zagwarantowane jej w Wersalskim Traktacie Pokoju oraz polsko - gdańskiej Konwencji z dnia 9 listopada 1920 r.

Artykuł 26.
(1) Wolne Miasto Gdańsk zobowiązuje się zezwalać obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej na przekraczanie granicy gdańskiej od strony morza i od strony Rzeszy Niemieckiej tylko wtedy, jeżeli posiadają paszport zagraniczny, uprawniający ich do wyjazdu z Polski lub do wjazdu do Polski.
(2) Rzeczpospolita Polska poda niebawem Wolnemu Miastu Gdańskowi do wiadomości przepisy paszportowe, potrzebne do wykonania postanowień ustępu l, oraz formularze paszportów zagranicznych i wiz.

Artykuł 27.
Rząd Polski oraz Rząd Wolnego Miasta Gdańska podejmę niebawem rokowania co do sposobu, w jaki władze polskie, zwłaszcza konsulaty polskie, maja współdziałać przy wystawianiu paszportów dla obywateli Wolnego Miasta Gdańska przebywających zagranicą.

Artykuł 28.
Postanowienia niniejszego działu nabierają mocy obowiązującej po upływie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej umowy. Aż do tej chwili pozostają w mocy przepisy dotąd obowiązujące.

Artykuł 29.
(1) Wolne Miasto Gdańsk oświadcza, że nie będzie wydalało ze swego obszaru obywateli polskich, chyba że działają oni na szkodę Wolnego Miasta Gdańska pod względem gospodarczym, narodowym, społecznym lub religijnym lub też w inny sposób zagrażają dobru Wolnego Miasta Gdańska.
(2) Przytem Wolne Miasto Gdańsk oświadcza, iż wydalanie jest wyłącznie jego wewnętrzna sprawa, że zatem różnica zdań w przedmiocie wydalania obywateli polskich nie podlega rozstrzygnięciu w myśl art. 39 Konwencji. Rzeczpospolita Polska oświadcza, że nie podziela tego zapatrywania, że przeciwnie sprawa dotyczy stosunków pomiędzy Polską a Gdańskiem a zatem podlega rozstrzygnięciu w myśl art. 39 Konwencji.

Artykuł 30.
Wolne Miasto Gdańsk oświadcza, że wykonanie postanowień art. 26 przedstawia się jako zmiana dotychczasowej praktyki jedynie wobec obywateli polskich, że zatem w pierwszym okresie (trzy miesiące) nie dadzą się uniknąć niedomagania w praktycznem wykonaniu.

Artykuł 31.
Jeżeli w Polsce zaprowadzony zostanie stan oblężenia (wyjątkowy, wojenny), Rząd Polski porozumie się z Rządem Wolnego Miasta Gdańska co do zaprowadzenia kontroli na granicy polsko – gdańskiej, lub w razie braku porozumienia zaprowadzi kontrolę jednostronnie.

DZIAŁ III.
Konstytuowanie się towarzystw zagranicznych jako towarzystwa gdańskie.
(Artykuły 32—38.)

Artykuł 32.
Z zastrzeżeniem dalej idących praw, jakie Rzeczpospolita Polska wywodzi z art. 104 liczba 5 Wersalskiego Traktatu Pokoju i z art. 33 Konwencji polsko-gdańskiej z dnia 9 listopada 1920 r., ustala się we wzajemnem porozumieniu następujące warunki, pod któremi mogą towarzystwa zagraniczne konstytuować się jako towarzystwa gdańskie (art. 34 Konwencji).

Artykuł 33.
(1) Pod konstytuowaniem się towarzystwa zagranicznego jako towarzystwo gdańskie należy rozumieć:
a) że wymagana ustawowo liczba osób fizycznych lub prawnych, składająca się w większości z cudzoziemców, zakłada na zasadzie ustaw gdańskich prawozdolne towarzystwo (stowarzyszenie) zarobkowe z siedzibą w Wolnem Mieście Gdańsku;
b) że towarzystwo zagraniczne zakłada oddział (filję) w Wolnem Mieście Gdańsku.
(2) Za cudzoziemca w zrozumieniu ustępu l litera a) uważa się osobę fizyczną, gdy nie posiada przynależności państwowej gdańskiej, zaś osobę prawna, gdy nie ma głównej siedziby w Wolnem Mieście Gdańsku.

Artykuł 34.
Wolne Miasto Gdańsk wyda w przeciągu sześciu miesięcy po zawarciu niniejszej umowy przepisy stanowiące, że towarzystwa zarobkowe, posiadające zdolność prawną jako osoby prawne, które według ustaw gdańskich muszą lub mogą mieć radę nadzorczą lub inny odpowiedni organ nadzorczy, mogą być wpisane do rejestru, właściwego sądu jedynie wtedy, jeżeli oprócz dopełnienia innych ustawowych warunków, statut towarzystwa stanowi, że:
a) większość rady nadzorczej lub innego organu nadzorczego ma składać się z obywateli gdańskich;
b) zebranie członków towarzystwa (walne zgromadzenie) zwołane być winno do miejscowości, położonej na obszarze Wolnego Miasta Gdańska.

Artykuł 35.
(1) Towarzystwa ukonstytuowane przed wejściem w życie niniejszej umowy, a podpadające pod określenie art. 33 litera a), winny zmienić swój statut odpowiednio do postanowień art. 34 i zgłosić to do dnia 31 grudnia 1924 r. do rejestru.
(2) Wolne Miasto Gdańsk przeprowadzi dopełnienie tego obowiązku w drodze przymusu.

Artykuł 36.
Zapisanie zmiany statutu, któraby stała w sprzeczności z postanowieniami zawartemi w art. 34 lub 35, jest niedopuszczalne. Uchwała towarzystwa, sprzeciwiająca się tym postanowieniom, jest nieważna.

Artykuł 37.
(1) Na założenie oddziału (filji) przez towarzystwo zagraniczne na obszarze Wolnego Miasta Gdańska potrzebne jest zezwolenie Wolnego Miasta Gdańska.
(2) Przy udzielaniu tego zezwolenia należy stawić następujące warunki: Towarzystwo zagraniczne jest zobowiązane:
a) ustanowić stałego przedstawiciela, mieszkającego na obszarze Wolnego Miasta Gdańska i upoważnionego do wypełniania wszelkich zobowiązań towarzystwa zagranicznego wobec Wolnego Miasta Gdańska i jego władz; ogłosić w dzienniku urzędowym (Staatsanzeiger) imię i nazwisko oraz miejsce zamieszkania tego przedstawiciela, jakoteż każda zmianę jego osoby lub mieszkania, tudzież wręczyć jego pełnomocnictwo sądowi rejestrowemu;
b) zawierać umowy z obywatelami Wolnego Miasta Gdańska przez oddział, założony na obszarze Wolnego Miasta, lub w razie posiadania kilku oddziałów na tym obszarze, przez jeden z nich;
c) nie wyłączać przynależności sądowej, uzasadnionej siedzibą oddziału lub miejscem majątku (§§ 21 i 23 ustawy o postępowaniu cywilnem).
(3) Wolne Miasto Gdańsk jest uprawnione do nałożenia dalej idących warunków; w szczególności może ono zastrzedz, że zezwolenie może być każdego czasu według uznania Senatu gdańskiego cofnięte lub uznane za wygasłe, jeżeli warunki, pod któremi zezwolenia udzielono, uległy zasadniczej zmianie.

Artykuł 38.
Każda ze Stron może po dniu l stycznia 1925 r. wnieść o zmianę postanowień zawartych w niniejszym dziale (art. 33 do 37).

DZIAŁ IV.
Dopuszczenie do uprawiania handlu i przemysłu na obszarze drugiej Strony
(Artykuły 39—42.)

Artykuł 39.
(1) Obywatele jednej Strony, osiedli na obszarze drugiej Strony, korzystają na obszarze tym w zakresie handlu i przemysłu pod każdym względem z tych samych praw, co właśni obywatele tej Strony. Nie podlegają oni w szczególności z powodu swej przynależności państwowej ani wyższym ani innym opłatom, niż obywatele tej Strony.
(2) W przeciągu sześciu miesięcy po zawarciu niniejszej umowy zostaną wdrożone rokowania celem zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, tudzież celem sprawiedliwego opodatkowania obywateli obu Stron, do opłaty podatkowej zobowiązanych.

Artykuł 40.
(1) Kupcom, fabrykantom, przemysłowcom, rzemieślnikom i osobom innych procederów, posiadającym obywatelstwo polskie lub gdańskie, którzy wykażą się posiadaniem legitymacji wystawionej przez władze własnego kraju, stwierdzającej ich uprawnienie do wykonywania swego zawodu w kraju, w którym mają miejsce za-. mieszkania, wolno na obszarze drugiej Strony zakupywać towary lub ubiegać się o zamówienie bądź osobiście, bądź też za pośrednictwem zatrudnionych przez siebie podróżujących, będących obywatelami polskimi lub gdańskimi. Mogą oni zabierać ze sobą wzory (próbki) towarów, lecz nie towary same. Pod względem opłat od wykonywania handlu lub przemysłu będę oni postawieni na równi z własnymi obywatelami.
(2) Przepisy ustawowe, ograniczająca na obszarze jednej Strony wolność handlu i przemysłu, obowiązują również obywateli drugiej Strony.
(3) Obydwie Strony podadzą sobie wzajemnie do wiadomości, które władze są właściwe do udzielania legitymacji zawodowych, według jakich wzorów te legitymacje są wystawiane, oraz jakie przepisy obowiązują kupców, przemysłowców i podróżujących przy wykonywaniu zawodu.
(4) Obywatele jednej Strony, którzy na targach lub jarmarkach na obszarze drugiej Strony uprawiają handel lub wystawiają na sprzedaż swoje wytwory, będą postawieni na równi z własnymi obywatelami i nie będą podlegali żadnym wyższym opłatom.

Artykuł 41.
Towarzystwa (spółki) akcyjne, towarzystwa z ograniczona poręką, oraz inne zrzeszenia zarobkowe wszelkiego rodzaju, które na obszarze jednej ze Stron uzyskały na podstawie obowiązujących tam ustaw zdolność prawną i tamże maja siedzibę, uznaje się na obszarze drugiej Strony jako prawnie istniejące; w szczególności maję one prawo prowadzenia sporów przed sadem w roli powoda lub pozwanego oraz w jakimkolwiek innym charakterze. Do prowadzenia swego przedsiębiorstwa dopuszcza je się pod temi samemi warunkami, co własne towarzystwa krajowe tego samego rodzaju.

Artykuł 42.
Przepisy niniejszego działu nie odnoszą się do przedsiębiorstw ubezpieczeniowych, żeglugowych, przewozowych i emigracyjnych. Zastrzega się w tym przedmiocie zawarcie osobnych umów. Aż do tego czasu zostaje utrzymana dotychczasowa praktyka.

DZIAŁ V.
Nabywanie i zbywanie majątku ruchomego i nieruchomego na obszarze drugiej Strony.
(Artykuły 43 i 44.)

Artykuł 43.
Obywatele jednej Strony są na równi z obywatelami drugiej Strony uprawnieni do nabywania na obszarze drugiej Strony majątku ruchomego lub nieruchomego wszelkiego rodzaju i pod jakimkolwiek tytułem prawnym oraz do rozporządzania nim we wszelki sposób, do posiadania go i zarządzenia nim, nie podlegając innym lub wyższym świadczeniom, podatkom lub opłatom w jakiejkolwiek formie, niż obywatele drugiej Strony.

Artykuł 44.
Obywatele jednej Strony mają prawo, z zachowaniem jednak ustaw krajowych drugiej Strony, wywiezienia swego majątku, zwłaszcza też wartości uzyskanych ze sprzedaży swojej własności i nie będą obowiązani do uiszczenia jako cudzoziemcy innych lub wyższych opłat, niż te, które w równych warunkach uiścić mieliby właśni obywatele drugiej Strony.

CZĘŚĆ DRUGA.
Sprawy sądowe.

DZIAŁ I.
Wymiar sprawiedliwości,
(Artykuły 45—109.)

ROZDZIAŁ 1.
Sprawy cywilne.
(Artykuły 45—70.)

TYTUŁ 1.
Pomoc prawna -w sprawach cywilnych.
(Artykuły 45—59.)

I. Postanowienia ogólne (Artykuły 45—51).

Artykuł 45.
Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk obowiązują się do wzajemnego udzielania sobie na wezwanie pomocy prawnej w sprawach cywilnych, handlowych i sadownictwa niespornego, przyczem władze sadowe znoszą się z sobą bezpośrednio.

Artykuł 46.
(1) O ile z istoty wezwania lub z przepisów tej umowy nie wynika co innego, należy wezwanie skierować do sadu najniższej instancji, atoli w byłej dzielnicy rosyjskiej za pośrednictwem Ministerstwa Sprawiedliwości w Warszawie.
(2) Gdyby władza wezwana nie była właściwą, należy wezwanie przesłać z urzędu do właściwej władzy Strony wezwanej.

Artykuł 47.
(1) Wezwanie należy wystosować w języku władzy wzywającej lub wezwanej. Uwierzytelnienia nie potrzeba; pismo należy jednak zaopatrzyć w pieczęć lub stempel urzędowy władzy wzywającej.
(2) Przy załatwianiu wezwania należy dokumenty i inne pisma sporządzać w języku władzy wzywającej lub wezwanej i odesłać je bezpośrednio do władzy wzywającej.

Artykuł 48.
Wezwanie winno zawierać: określenie przedmiotu wezwania, a w razie potrzeby krótkie przedstawienie sprawy i oznaczenie stron według ich nazwiska, zawodu, miejsca zamieszkania lub pobytu.

Artykuł 49
(1) Wezwanie załatwia się w formie, przepisanej przez ustawy, obowiązujące na obszarze Strony wezwanej.
(2) Wnioskowi władzy wzywającej, aby zastosowano formę szczególną, należy jednak uczynić zadość, jeśli ustawy Strony wezwanej formy tej nie zabraniają.

Artykuł 50.
We wszystkich wypadkach, w których władza wezwana nie załatwia wezwania, winna ona niezwłocznie zawiadomić o tem władzę wzywającą i w wypadku uchylenia się (art. 53 i 58) podać przyczynę tego, a w razie odstąpienia wezwania innej władzy (art. 46 ustęp 2), władzę tę wymienić.

Artykuł 51.
(1) Koszta udzielonej pomocy prawnej ponosi Strona wezwana; opłat lub wydatków jakiegobądź rodzaju nie zwraca się.
(2) Władza wezwana winna jednak wysokość powstałych kosztów podać do wiadomości władzy wzywającej, aby ta mogła je ściągnąć od osoby, obowiązanej do ich zwrotu. Kwoty ściągnięte zatrzymuje Strona wzywająca.

II. Doręczenia (Artykuły 52—55).

Artykuł 52.
Pisma, przeznaczone do doręczenia, należy sporządzać w języku władzy wzywającej lub wezwanej. Jeśli je sporządzono w innym jeżyku, należy dołączyć tłómaczenie na język jednej ze Stron umawiających się i tłómaczenie to uwierzytelnić przez przysięgłego tłómacza. Gdy chodzi o pisma sądu wżywającego, należy je zaopatrzyć w pieczęć lub stempel urzędowy.

Artykuł 53.
(1) Od uskutecznienia doręczenia można się uchylić, gdy Strona, na której obszarze doręczenie ma nastąpić, uważa, że doręczenie to mogłoby naruszyć jej prawa, wypływające z władzy państwowej lub jej bezpieczeństwo.
(2) Od doręczenia wezwania świadka lub biegłego można się również uchylić, gdy wezwanie na wypadek niestawienia się zawiera zagrożenie ujemnemi następstwami.

Artykuł 54.
(1) Doręczenie stwierdza się przez zaopatrzone w datę i uwierzytelnione potwierdzenie odbioru ze strony odbiorcy albo przez poświadczenie władzy wezwanej, z którego wynika fakt doręczenia, jego forma i czas.
(2) Jeśli pismo, przeznaczone do doręczenia, przesłano w dwóch egzemplarzach, należy potwierdzenie odbioru lub poświadczenie zamieścić na jednym z tych egzemplarzy lub z nim złączyć.

Artykuł 55.
Każda Strona może na obszarze drugiej Strony uskuteczniać doręczenia także bezpośrednio przez pocztę.

III. Inne wezwania władz sadowych (Artykuły 56 — 59).

Artykuł 56.
(1) Władza sądowa jednej ze Stron może stosownie do przepisów swych ustaw zwrócić się do właściwej władzy sadowej drugiej Strony o dokonanie czynności procesowych lub innych czynności sądowych, należących do zakresu działania tejże władzy.
(2) Postanowienia ustępu l nie mają zastosowania do przymusowego wykonania. W tym względzie zastrzega się zawarcie osobnej umowy.

Artykuł 57.
(1) Władza sadowa, do której skierowano wezwanie, winna je spełnić i użyć przytem takich samych środków przymusowych, jak przy załatwianiu wezwania własnych władz albo wniosku przedstawionego w takim samym celu przez stronę interesowaną. Środków przymusowych nie potrzeba stosować, gdy chodzi o osobiste stawiennictwo stron w sprawach spornych.
(2) Władzę wzywającą należy na jej żądanie zawiadomić o czasie i miejscu czynności, mającej być podjęte na jej wezwanie, aby Strona interesowana mogła być przy niej obecną.

Artykuł 58.
(1) Od załatwienia wezwania można się uchylić:
a) jeżeli nie ma pewności co do prawdziwości dokumentu;
b) jeżeli podjęcie żądanej czynności na obszarze Strony wezwanej nie należy do zakresu działania władzy sądowej;

c) jeżeli Strona wezwana sadzi, że załatwienie wezwania może naruszyć jej prawa wypływające z władzy państwowej lub jej bezpieczeństwo.
(2) Od przesłania akt i innych dokumentów można się uchylić także wówczas, gdy z powodu ich ważności zachodzą w tym względzie szczególne obawy a naczelny zarząd sprawiedliwości na odmowę się zgodzi.

Artykuł 59.
(1) Wyjaśnień co do prawa obowiązującego na obszarze drugiej Strony, udziela na wezwanie sądu: w Polsce Ministerstwo Sprawiedliwości w Warszawie a w Wolnem Mieście Gdańsku Prezydent Sądu w Gdańsku.
(2) W wezwaniu należy dokładnie określić kwestję prawną, w której ma się dać wyjaśnienia.

TYTUŁ 2.
Ochrona prawna w sprawach cywilnych.
(Artykuły 60—64.)

Artykuł 60.
Obywatele jednej Strony korzystają na obszarze drugiej Strony ze swobodnego i niczem nieograniczonego dostępu do sądów i o ile art. 61 nie stanowi inaczej, mogą występować przed sądami pod tymi samymi warunkami, co obywatele własnego kraju.

Artykuł 61.
Obie Strony zastrzegają sobie zawarcie osobnej umowy, stanowiącej o zabezpieczeniu kosztów procesowych oraz o płaceniu zaliczek na koszta sadowe.

Artykuł 62.
Obywateli jednej Strony dopuszcza się na obszarze drugiej Strony do korzystania z prawa ubogich na równi z obywatelami tejże Strony.

Artykuł 63.
{1) Świadectwo ubóstwa winno być wystawione przez władze zwykłego miejsca pobytu wnioskodawcy albo w braku takiego miejsca przez władze chwilowego miejsca pobytu.
(2) Jeżeli wnioskodawca nie przebywa na obszarze jednej ze Stron, natenczas właściwy przedstawiciel dyplomatyczny lub konsularny winien świadectwo ubóstwa uwierzytelnić bezpłatnie.
(3) Gdyby władza miejsca pobytu wnioskodawcy takich świadectw nie wystawiała, wystarcza świadectwo właściwego przedstawiciela dyplomatycznego lub konsularnego.

Artykuł 64.
(1) Władza, powołana do wydawania świadectw ubóstwa, może u władz drugiej Strony zasięgnąć wyjaśnień co do stosunków majątkowych wnioskodawcy.
(2) Władzy, która ma rozstrzygać w sprawie wniosku o przyznanie prawa ubogich, służy w zakresie jej działań urzędowych prawo badania przedłożonych jej świadectw i wyjaśnień. .

TYTUŁ 3.
Postanowienia co do dokumentów.
(Artykuły 65—70.)

Artykuł 65.
(1) O ile dokumenty, sporządzone lub- wystawione przez sądy jednej Strony, są zaopatrzone w pieczęć urzędowa lub stempel urzędowy, natenczas dla użycia ich na obszarze drugiej Strony nie potrzeba uwierzytelnienia (legalizacji).
(2) To samo odnosi się:
a) do dokumentów urzędów ksiąg gruntowych i urzędów depozytowych, o ile władze te nie należą do władz, wymienionych w ustępie 1;
b) do protestów wekslowych notarjuszy, sekretarzy sądowych i komorników sądowych.

Artykuł 66.
Dokumenty sporządzone lub wystawione przez notarjusza, sekretarza sadowego lub komornika sądowego, wyjąwszy protesty wekslowe (art. 65 ustęp 2 litera b), winny być uwierzytelnione, jeżeli mają być użyte na obszarze drugiej Strony. Uwierzytelnienia dokonuje: na obszarze Wolnego Miasta Gdańska Prezydent Sądu, w Polsce Prezes Sądu Okręgowego, w którego okręgu notarjusz, sekretarz sadowy lub komornik sądowy mają swą siedzibę urzędową.

Artykuł 67.
(1) Przepisy art. 65 i 66 należy odpowiednio stosować do dokumentów prywatnych, na których podpis jest uwierzytelniony przez sąd, notarjusza lub sekretarza sądowego.
(2) Uwierzytelnienie może jednak służyć tylko jako dowód na to, że podpis pochodzi od wystawcy.

Artykuł 68.
(1) O ile dokumenty, które na obszarze jednej Strony sporządziła, wystawiła lub uwierzytelniła jedna z najwyższych lub wyższych władz administracyjnych, wymienionych w wykazie załączonym pod L, są zaopatrzone w pieczęć urzędową lub stempel urzędowy, natenczas nie potrzeba uwierzytelnienia (legalizacji) dla użycia ich na obszarze drugiej Strony.
(2) Wykaz można za wzajemną zgodą zmienić lub uzupełnić w drodze administracyjnej przez obwieszczenie.
(3) Dokumenty sporządzone, wystawione lub uwierzytelnione przez inną władzę, jak w tym artykule wymienioną, winny być uwierzytelnione przez tę w wykazie wymienioną władzę, która jest władzą bezpośrednio przełożoną nad tą inną władzą.

Artykuł 69.
(1) Jeżeli dokumenty wystawione na podstawie urzędowych rejestrów stanu cywilnego przez urzędnika stanu cywilnego jednej Strony maję być użyte na obszarze drugiej Strony, natenczas wystarcza uwierzytelnienie przez właściwy sad lub przez właściwą polityczną władzę administracyjną pierwszej instancji powołaną do wykonywania nadzoru nad urzędnikami stanu cywilnego.
(2) Wyciągi z ksiąg kościelnych, dotyczące stanu cywilnego, zaopatrzone w pieczęć kościelna a nie podpadające pod przepis ustępu i winny być uwierzytelnione przez sad właściwy dla odnośnej parafy i zaopatrzone w poświadczenie, że wystawca wyciągu jest do udzielenia go uprawniony.

Artykuł 70.
(1) Wierzytelne odpisy dokumentów, służące do użytku na obszarze drugiej Strony, winny być wydane przez tę sama władzę, która dokument sporządziła lub wystawiła. Jeżeli powyższe postanowienia przewidują dla sporządzania lub wystawiania takich dokumentów szczególny sposób uwierzytelnienia, natenczas należy go stosować również i przy udzielaniu wierzytelnych odpisów.
(2) Jeżeli władza, która dokument sporządziła lub wystawiła, już nie istnieje, uwierzytelnienia odpisu winna dokonać władza w miejsce tamtej właściwa.
(3) Gdy i taka władza nie istnieje, uwierzytelnienia udzieli najwyższa krajowa władza administracyjna.

ROZDZIAŁ 2.
Sprawy karne.
(Artykuły 71—109.)

TYTUŁ 1. Wydawanie przestępców.
(Artykuły 71—87.)

Artykuł 71.
(1) Obydwie Strony zobowiązują się na wezwanie wydawać sobie wzajemnie, stosownie do niniejszej umowy, znajdujące się na ich obszarze osoby ścigane lub skazane przez zwyczajne sady cywilne za przestępstwa, popełnione na obszarze Strony wzywające a zagrożone bądź karę więzienia – wyłącznie lub alternatywnie obok grzywny – bądź też cięższą karą, jeżeli czyn, z powodu którego żąda się wydania, również i według ustaw obowiązujących na obszarze Strony wezwanej, a w Polsce według ustaw, obowiązujących chociażby w jednej dzielnicy, jest zagrożony jedne z kar wyżej wymienionych.
(2) Pod tymi samymi warunkami nastąpi wydanie z powodu uczestnictwa, ukrywania i popierania odnośnie do jednego z przestępstw wymienionych w ustępie l oraz z powodu usiłowania lub czynności przygotowawczej.
(3) Wydanie nastąpi pod tymi samymi warunkami, jeżeli czyn został popełniony na obszarze trzeciego państwa przez obywatela Strony wzywającej.
(4) W postępowaniu przed zwyczajnymi sądami wojskowymi można żądać wydania osoby należącej do siły zbrojnej państwa polskiego tylko wtenczas, jeżeli według niniejszej umowy osobę tę z powodu czynu przez nią popełnionego należałoby wydać, gdyby była osobą cywilną a zarazem, jeżeli przekazanie sprawy zwyczajnemu sądowi cywilnemu nie jest dopuszczalne.

Artykuł 72.
(1) Wydanie nie nastąpi, jeżeli przestępstwo, z powodu którego żąda się wydania
a) jest zbrodnia lub występkiem politycznym albo wojskowym,
b) wykracza przeciwko ustawom celnym, podatkowym lub innym ustawom skarbowym.
(2) Ponadto wydanie nie nastąpi,
a) jeżeli według ustaw, obowiązujących we wszystkich dzielnicach Strony wezwanej, ściganie lub wykonanie kary w chwili podania wniosku o wydanie uległo przedawnieniu,
b) jeżeli na obszarze wezwanej Strony przeciw osobie, wymienionej we wniosku o wydanie, z powodu tego samego przestępstwa toczyło się postępowanie karne. Wyrok uwalniający lub umorzenie postępowania nie są jednak przeszkodą do wydania, jeżeli wyrok taki wydano lub umorzenie nastąpiło tylko dlatego, że przestępstwo popełniono zagranicą.

Artykuł 73.
Wydania można odmówić:
a) jeżeli przeciw osobie, której wydania się żąda, na obszar Strony wezwanej toczy się postępowanie karne z powodu tego samego przestępstwa,
b) jeżeli przestępstwo, z powodu którego żąda się wydania, według ustaw obowiązujących na obszarze Strony wezwanej lub w jednej z jej dzielnic podlega ściganiu tylko na wniosek.

Artykuł 74.
(1) Żadna ze Stron nie wydaje swych własnych obywateli.
(2) Jeżeli przed nadejściem wniosku o wydanie, osoba wymieniona w tym wniosku, podała u Strony wezwanej wniosek o nadanie jej obywatelstwa, natenczas załatwienie wniosku o wydanie można odłożyć do chwili ostatecznego rozstrzygnięcia wniosku o nadanie obywatelstwa.

Artykuł 75.
(1) Jeżeli osoba, której wydania się żąda, nie jest obywatelem Strony wzywającej, natenczas Strona wezwana może o podanym wniosku zawiadomić rząd państwa, którego obywatelem jest osoba ścigana.
(2) Jeżeli rząd ten zażąda, wydania ściganej osoby, aby stawić ja z powodu tego samego przestępstwa przed własne sądy, należy ściganą osobę wydać temu rządowi.

Artykuł 76.
(1) Gdy rządy kilku państw żądają wydania tej samej osoby z powodu tego samego przestępstwa, to — nie naruszając postanowień artykułu 75 — pierwszeństwo służy temu państwu, na którego obszarze przestępstwo spełniono.
(2) Ody rządy kilku państw żądają tej samej osoby z powodu różnych przestępstw, należy stosować postanowienie artykułu 75. Jeżeli ścigana osoba nie zostanie wydaną rządowi państwa, którego jest obywatelem, natenczas należy ją wydać rządowi, domagającemu się wydania z powodu przestępstwa, zagrożonego cięższą karą. Jeżeli wszystkie przestępstwa są zagrożone równą karą, nastąpi wydanie temu rządowi, którego wniosek nadszedł wcześniej.

Artykuł 77.
(1) Jeżeli osoba wymieniona we wniosku o wydanie jest ścigana na obszarze Strony wezwanej z powodu innego przestępstwa lub jeżeli skazano ją za inne przestępstwo, natenczas — nie odraczając rozstrzygnięcia, które na wniosek ten niezwłocznie winno nastąpić — można wstrzymać wydanie do czasu ukończenia postępowania karnego i wykonania lub darowania orzeczonej kary.
(2) Celem dalszego prowadzenia postępowania, wdrożonego już na obszarze Strony wzywającej oraz celem wydania wyroku można jednakowoż już przedtem zezwolić na tymczasowe wydanie, jeżeli
Strona ta się zobowiążę, że osobę tymczasowo wydaną zwróci niezwłocznie po dokonaniu zamierzonej czynności śledczej lub po wydaniu wyroku, najpóźniej zaś w ciągu stosownego czasokresu w tym celu jej wyznaczonego.

Artykuł 78.
(1) Osobę wydaną wolno z powodu przestępstwa popełnionego przed wydaniem ścigać, karać lub innemu państwu wydać tylko wtenczas, jeżeli z powodu czynu tego zgodzono się na wydanie lub na dalsze jej wydanie innemu państwu.
(2) Jeżeli ocena czynu, z powodu którego nastąpiło wydanie, w porównaniu z pismami przedstawionemi z wnioskiem o wydanie, pod względem prawnym takiej ulegnie zmianie, iż sądowi nasuwa się wątpliwość, czy przyjmując nowe ocenę prawną można było z powodu tego czynu żądać wydania, natenczas potrzeba do dalszego prowadzenia postępowania przyzwolenia Strony wezwanej.
(3) Wydaną osobę można ścigać lub skazać za inne przestępstwo tylko wtedy, jeżeli według postanowień niniejszej umowy wydanie takie z powodu również i tego przestępstwa jest dopuszczalne i Strona, która przestępcę wydala, na to zezwoli lub też jeżeli wydana osoba do protokółu sądowego wyrazi na to swa zgodę.
(4) Stronie wydającej przestępcę należy przesłać wierzytelny odpis sądowego protokółu, zawierającego zgodę wydanej osoby na wdrożenie śledztwa z powodu owego innego przestępstwa. Równocześnie należy dołączyć pismo sądowe, określające owo przestępstwo, z podaniem stanu rzeczy oraz przepisy karne mające być do niego zastosowane i ich brzmienie.

Artykuł 79.
(1) Jeżeli wydana osoba w ciągu dwóch miesięcy od chwili, kiedy z powodu czynu, za który ja wydano, postępowanie przeciw niej
ukończono, lub karę wykonano albo darowano, z własnej winy zaniedba opuścić obszar Strony, której ja wydano, albo jeżeli wydana osoba dobrowolnie tam powróci, natenczas sądowe ściganie i skazanie jest dopuszczalne także z powodu takich przestępstw, dla których wydanie nie nastąpiło.
(2) Dwumiesięczny czasokres należy liczyć od upływu dnia, w którym:
a) w wypadku skazania wykonano karę na osobie wydanej;
b) w wypadku uwolnienia lub umorzenia postępowania ogłoszono jej wyrok uwalniający lub doręczono zawiadomienie o ukończeniu postępowania.
(3) jeżeli wydana osoba przebywała w więzieniu lub w areszcie śledczym, to niezależnie od przepisów ustępu 2, czasokres zaczyna biedź najwcześniej od chwili wypuszczenia jej na wolność.

Artykuł 80.
(1) Wniosek o wydanie należy podać do naczelnego zarządu wymiaru sprawiedliwości Strony wezwanej.
(2) Do wniosku o wydanie należy dołączyć sądowy nakaz aresztowania osoby, której wydania się żąda, albo prawomocny wyrok przeciw niej wydany. W dokumentach tych należy określić przestępstwo, z powodu którego żąda się wydania, z przedstawieniem stanu rzeczy i przytoczeniem przepisów karnych, mających być zastosowanymi; przy przestępstwach przeciw własności należy o ile możności oznaczyć szkodę przez przestępcę wyrządzoną lub zamierzoną. Jeżeli powyższe okoliczności nie wynikają ze wspomnianych dokumentów, należy dołączyć osobne pismo sądowe, które zawiera okoliczności brakujące. Również należy załączyć wierzytelny odpis brzmienia przepisów karnych mających zastosowanie.
(3) Okoliczności, służące do ustalenia przynależności państwowej, najeży w miarę możności przytoczyć.
(4) Załączone pisma należy sporządzić w formie przepisanej dla Strony wzywającej i zaopatrzyć pieczęcią urzędową lub stemplem urzędowym.

Artykuł 81.
(1) Jeśli wydanie nie przedstawia się z góry jako niedopuszczalne, należy niezwłocznie po otrzymaniu wniosku o wydanie zarządzić środki, potrzebne do zabezpieczenia wydania.
(2) Jeżeli dla wyśledzenia osoby, która ma być wydana, zachodzi potrzeba zajęcia przesyłek pocztowych lub telegramów, lub zasięgnięcia wiadomości o nich, natenczas należy zarządzenia konieczne do tego według ustaw Strony wezwanej, podjąć z urzędu.
(3) We wniosku należy o ile możności zamieścić opis osoby, której wydania się żąda, oraz przytoczyć o ile możności inne okoliczności, mające istotne znaczenie dla stwierdzenia jej tożsamości.

Artykuł 82.
(1) Osobę, której wydania ma się żądać,- należy przed otrzymaniem wniosku o wydanie tymczasowo przytrzymać, jeśli tego zażądano z powołaniem się na nakaz aresztowania lub prawomocny wyrok a wydanie nie przedstawia się z góry jako niedopuszczalne.
(2) Sądy lub urzędy prokuratorskie Strony wzywającej mogą wniosek przesłać na piśmie lub telegraficznie bezpośrednio do odnośnych władz Strony wezwanej.
(3) Tymczasowo przytrzymać należy również osobę, o której, zgodnie z zawarta w tej mierze umową, umieszczono na wniosek właściwej władzy jednej Strony ogłoszenie w dzienniku policyjnym Strony drugiej i która wyśledzono na obszarze tejże drugiej Strony.

Artykuł 83.
(1) O dniu tymczasowego przytrzymania (art. 82) oraz o miejscu aresztu należy niezwłocznie i bezpośrednio zawiadomić władzę wżywającą lub ścigającą tudzież własny naczelny zarząd wymiaru sprawiedliwości.
(2) Osobę tymczasowo przytrzymaną należy wypuścić na wolność, jeżeli najpóźniej w ciągu 15 dni od dnia przytrzymania nie nadejdzie nakaz aresztowania lub wyrok karny do władzy, która trzyma w areszcie osobę przytrzymaną. Władza ta winna niezwłocznie doręczyć przytrzymanej osobie odpis nakazu aresztowania lub wyroku karnego.
(3) Naczelny zarząd wymiaru sprawiedliwości tej Strony, która dokonała przytrzymania, może osobę tymczasowo przytrzymaną wypuścić na wolność, jeżeli w przeciągu 30 dni od dnia przytrzymania nie otrzyma wniosku o wydanie.

Artykuł 84.
Wydanie nastąpi w miejscowości granicznej, wyznaczonej przez władzę wydającą, o ile w tem miejscu znajduje się odpowiednia władza do przejęcia wydanej osoby.

Artykuł 85.
(1) Stronie wzywającej należy zarazem wydać wszystkie przedmioty zajęte, które w chwili przytrzymania znajdowały się w posiadaniu osoby mającej być wydaną a uzyskane przez nią w drodze przestępstwa, jakoteż przedmioty, mogące służyć do udowodnienia przestępstwa.
(2) To samo odnosi się do wszystkich przedmiotów wspomnianego rodzaju, któreby później znaleziono.
(3) Wydanie wyżej oznaczonych przedmiotów nastąpi na wniosek również i wtedy, gdy wydanie przestępcy byłoby wprawdzie dopuszczalne, lecz z powodu jego śmierci lub ucieczki nie mogło nastąpić.
(4) Prawa osób trzecich do takich przedmiotów pozostają w mocy; po ukończeniu przewodu sądowego należy przedmioty te zwrócić bezpłatnie osobom uprawnionym, a gdyby osób tych w sposób niewątpliwy nie można oznaczyć, Stronie wezwanej, skoro tego zażąda.
(5) Strona wezwana o wydanie wspomnianych przedmiotów może je tymczasowo zatrzymać, jeżeli ich sama potrzebuje do przeprowadzenia postępowania karnego.

Artykuł 86.
(1) Kosztów i opłat, powstałych dla jednej ze Stron na jej obszarze wskutek postępowania w sprawie wydania, nie zwraca się.
(2) Władza wydająca winna jednak kwotę powstałych kosztów podać do wiadomości władzy wzywającej, aby władza ta mogła je ściągnąć od osoby zobowiązanej do zwrotu. Sumy ściągnięte zatrzymuje Strona wzywająca.

Artykuł 87.
(1) Jeżeli obce państwo wydaje jaką osobę jednej ze Stron, natenczas druga Strona zezwoli na transport tej osoby przez swój obszar, o ile osoba ta nie jest obywatelem Strony, do której zwrócono się z wnioskiem o zezwolenie na transport.
(2) Do wniosku o zezwolenie na transport stosuje się przepisy artykułu 80 ustęp l i 2 zdanie 1.
(3) Transport winien nastąpić najkrótszą droga przez urzędników Strony, udzielającej zezwolenia, bez zwrotu jakichkolwiek kosztów lub opłat.

TYTUŁ 2. Pomoc prawna w sprawach karnych.
(Artykuły 88 – 104.)

Artykuł 88.
Obydwie Strony obowiązują się udzielać sobie na żądanie wzajemnie pomocy prawnej w myśl postanowień artykułów 59 – 104.

Artykuł 89.
(1) Pomoc prawna obejmuje:
a) doręczanie wszystkich pism, dotyczących przewodu, nie wyłączając wyroków;
b) badanie obwinionych, świadków lub biegłych, naocznie sadowa, rewizję i zajęcie oraz inne czynności śledcze;
c) przesyłanie dokumentów, akt sądowych, odpisów z tychże, dowodów rzeczowych oraz przedmiotów wytworzonych przez działanie przestępne lub pozatem podlegających konfiskacie;
d) udzielanie wyjaśnień z rejestrów kar.
(2) Wyroków karnych Strony drugiej nie wykonuje się.

Artykuł 90.
(1) Udzielenia pomocy prawnej można odmówić:
a) jeżeli nie ma pewności co do prawdziwości dokumentu;
b) jeżeli czyn będący przedmiotem śledztwa:
1) według ustaw Strony wezwanej nie podlega karze,
2) jest zbrodnia lub występkiem politycznym albo wojskowym;
c) gdy chodzi o ściganie obywatela Strony wezwanej nie znajdującego się na obszarze Strony wzywającej;
d) jeżeli podjęcie żądanej czynności na obszarze Strony wezwanej nie należy do zakresu działania władzy sadowej:
e) jeżeli Strona wezwana uważa, że załatwienie wezwania mogłoby naruszyć jej prawa wypływające z władzy państwowej lub jej bezpieczeństwo.
(2) Jeżeli w wezwaniu o pomoc prawną żąda się rewizji lub zajęcia dowodów rzeczowych, natenczas uczyni się mu zadość tylko wtedy, gdy zachodzą warunki, pod którymi według postanowień tej umowy byłoby dopuszczalne wydanie.
(3) Od doręczenia wezwania można się również i wtenczas uchylić, gdy w wezwaniu zagrożono na wypadek niestawienia się ujemnemi następstwami.

Artykuł 91.
(1) Od przesłania aktów i innych dokumentów można się uchylić także wówczas, gdy co do przesłania zachodzą szczególne obawy a naczelny zarząd wymiaru sprawiedliwości na odmowę przyzwoli.
(2) O ile władza wezwana nie postanowi inaczej, należy przedmioty wymienione w artykule 89 ustęp l litera c zwrócić bez policzenia kosztów. Prawa osób trzecich pozostają w każdym razie w mocy.

Artykuł 92.
O ile niniejsza umowa nie stanowi inaczej, w zakresie pomocy prawnej w sprawach karnych zezwala się na bezpośrednie znoszenie się z sobą sadów zwyczajnych i urzędów prokuratorskich.

Artykuł 93.
O ile z istoty wezwania lub z przepisów tej umowy nie wynika co innego, należy wezwanie skierować do sądu najniższej instancji, atoli w byłej dzielnicy rosyjskiej Polski przez Ministerstwo Sprawiedliwości w Warszawie.

Artykuł 94.
(1) Jeżeli chodzi nietylko o doręczenie wezwania świadkom lub biegłym, ale o samo wezwanie, natenczas sąd wezwany winien zarządzić wezwanie, o ile według postanowień niniejszej umowy nie tną powodu do odmówienia wnioskowi.
(2) Władza wzywająca winna w swym wniosku wymienić kwotę, która osobie wezwanej wypłaci się jako wynagrodzenie za stawiennictwo. Kwotę tę należy osobie wzywanej oznajmić równocześnie z wezwaniem. Władza wzywająca winna na żądanie wypłacić osobie wezwanej zaliczkę.

Artykuł 95.
(1) Jeżeli osoba uwięziona na obszarze jednej Strony ma być stawiona przed sąd drugiej Strony celem badania jej jako świadka lub w celu stawienia jej do ócz innym osobom, natenczas naczelny zarząd wymiaru sprawiedliwości Strony wzywającej winien skierować wniosek do naczelnego zarządu wymiaru sprawiedliwości Strony wezwanej.
(2) Jeżeli stosownie do postanowień niniejszej umowy nie ma powodu do odmówienia wnioskowi i gdy nie zachodzą żadne szczególne obawy, należy osobę, która się ma dostawić, wydać w ręce pełnomocników Strony wzywającej w miejscowości granicznej, wymienionej przez Stronę wezwaną.
(3) Po dokonaniu zamierzonej czynności urzędowej Strona wzywająca winna odstawić niezwłocznie dostawiona osobę z powrotem do miejscowości granicznej.

Artykuł 96.
Wyjąwszy wypadek przewidziany w artykule 95 nie dostawia się przymusowo świadków i biegłych władzom Strony drugiej.

Artykuł 97.
(1) Świadka lub biegłego, który wskutek wezwania stawił się dobrowolnie przed władza drugiej Strony, albo też został dostawiony w myśl artykułu 95, nie wolno bez względu na jego przynależność państwową w żadnym wypadku ścigać na obszarze drugiej Strony z powodu przestępstwa, popełnionego przed stawieniem się.
(2) Nie wolno również wykonywać wyroków, zapadłych przeciw tym osobom przed ich stawieniem się.
(3) Jeżeli świadek lub biegły w przeciągu miesiąca po zbadaniu z własnej winy zaniedba opuścić obszar Strony wzywającej, natenczas traci przywileje przyznane w ustępie l i 2.

Artykuł 98.
(1) Wezwanie należy wystosować w języku władzy wzywającej lub wezwanej. Uwierzytelnienia nie potrzeba; pismo należy jednak zaopatrzyć w pieczęć urzędową lub stempel urzędowy.
(2) Przy załatwianiu wezwania należy dokumenty i inne pisma sporządzić w języku władzy wzywającej lub wezwanej i odesłać je bezpośrednio do władzy wzywającej.
(3) Do wezwania o doręczenie pism, które nie są spisane w języku władzy wzywającej lub wezwanej, należy dołączyć tłómaczenie na jeden z tych języków, uwierzytelnione przez przysięgłego tłómacza.

Artykuł 99.
(1) Wezwanie winno zawierać: przedmiot wezwania, nazwisko, miejsce zamieszkania lub pobytu, a według możności także oznaczenie przynależności państwowej wszystkich obwinionych, krótkie przedstawienie stanu sprawy oraz odnośne przepisy karne.
(2) W wezwaniu o doręczenie dokumentów władza wzywająca winna podać dokładny adres odbiorcy.

Artykuł 100.
(1) Wezwanie załatwia się we formie, przepisanej przez ustawy obowiązujące na obszarze Strony wezwanej.
(2) Władza wezwana winna stosować takie same środki przymusowe, jak przy załatwieniu wezwania pochodzącego od własnej władzy.

Artykuł 101.
(1) Jeżeli wezwanie dotyczy doręczenia, natenczas służy jako dowód doręczenia zaopatrzone data i uwierzytelnione potwierdzenie odbioru przez odbiorcę albo poświadczenie władzy wezwanej, z którego wynika fakt, forma oraz czas doręczenia.
(2) Jeżeli pismo przeznaczone do doręczenia przesłano w dwóch egzemplarzach, potwierdzenie odbioru lub poświadczenie należy zamieścić na jednym z tych egzemplarzy lub z tymże złączyć.

Artykuł 102.
Jeżeli władza wezwana nie jest właściwą, należy wezwanie przesłać z urzędu do właściwej władzy tej samej Strony, stosownie do przepisów tamże obowiązujących.

Artykuł 103.
We wszystkich wypadkach, w których władza wezwana nie załatwi wezwania, winna ona niezwłocznie zawiadomić o tem władzę wzywająca a w wypadku uchylenia się podać przyczyny, w razie zaś odstąpienia wezwania innej władzy, władzę tę wymienić.

Artykuł 104.
(1) Koszty pomocy prawnej, udzielonej stosownie do postanowień niniejszego tytułu, ponosi Strona wezwana. Nie zwraca się żadnych opłat ani wydatków.
(2) Władza wezwana winna jednak oznajmić wysokość powstałych kosztów władzy wzywającej, aby ta mogła je ściągnąć od osoby, obowiązanej do ich zwrotu. Kwoty ściągnięte zatrzymuje Strona wzywająca.

TYTUŁ 3.
Zawiadomienia o skazaniu.

Artykuł 105.
(1) Obydwie Strony są. zobowiązane w każdym wypadku skazania obywatela jednej Strony przez sąd drugiej Strony przesłać władzy rodzimej bezpłatnie i bez osobnego wezwania odpis karty karnej (zawiadomienia o skazaniu) lub wyciąg z prawomocnego wyroku. Postanowienie to nie dotyczy wypadków, w których według przepisów, obowiązujących sąd orzekający, ze względu na rodzaj czynu osadzonego nie przesyła się karty karnej (zawiadomienia o skazaniu) nawet własnym władzom.
(2) Powyższe uwiadomienia oraz wezwania o udzielenie wiadomości z rejestru kar należy skierować w Wolnem Mieście Gdańsku do Urzędu Prokuratorskiego w Gdańsku, w Polsce do Ministerstwa Sprawiedliwości w Warszawie. Jeżeli sadowi gdańskiemu znana jest władza, która w Polsce prowadzi rejestr kar, natenczas można powyższe uwiadomienia lub wezwania skierować bezpośrednio do tej polskiej władzy.

TYTUŁ 4.
Pościg.
(Artykuły 106—109.)

Artykuł 106.
(1) Urzędnikom władz policyjnych i służby bezpieczeństwa wolno, gdy zwłoka grozi niebezpieczeństwem, ścigać zbiegłych przestępców bezpośrednio po spełnieniu przestępstwa lub bezpośrednio po przydybaniu ich na gorącym uczynku w drodze pościgu z obszaru jednej Strony na obszar drugiej Strony, ośm kilometrów w głąb, wolno ich tam przytrzymać i odebrać im narzędzia użyte przy spełnianiu przestępstwa oraz wszelkie inne przedmioty, mogące służyć za dowód.
(2) Do samoistnego dokonywania rewizji domowej urzędnicy drugiej Strony prawa nie mają.

Artykuł 107.
(1) Urzędnik ścigający przestępcę na obszarze drugiej Strony, winien okazać swą legitymację służbową na żądanie każdego urzędnika policji lub służby bezpieczeństwa Strony drugiej.
(2) Urzędnik ten winien zgłosić się niezwłocznie do władzy policyjnej tej miejscowości, w której zamierza podjąć czynności potrzebne do ujęcia ściganego, o ile przez to pościg nie byłby udaremniony lub znacznie utrudniony. W takim wypadku zgłoszenie winno nastąpić niezwłocznie po dokonaniu czynności z pościgiem złączonych. Na żądanie władzy policyjnej winien niezwłocznie powrócić na własne terytorjum.
(3) Urzędnik ścigający przestępcę ma prawo podczas pościgu nosić broń służbową i w razie koniecznej obrony zrobić z niej użytek.

Artykuł 108.
Władze bezpieczeństwa Strony, na której obszarze odbywa się pościg, są obowiązane urzędnikowi ścigającemu przestępcę, użyczyć pomocy potrzebnej do ujęcia go oraz do zabezpieczenia dowodów.

Artykuł 109.
(1) Osobę schwytaną przy pościgu należy wraz z odebranymi jej przedmiotami odstawić niezwłocznie do władzy policyjnej lub sądowej tego okręgu, w którym osobę tę schwytano.
(2) Osobę schwytaną należy tymczasowo przytrzymać, jeżeli wydanie jej nie przedstawia się z góry jako niedopuszczalne. Do dalszego postępowania należy stosować przepisy o tymczasowem przytrzymaniu.

DZIAŁ II.
Przejęcie wymiaru sprawiedliwości,
(Artykuły 110—144.)

ROZDZIAŁ 1.
Cywilne sprawy sporne.
(Artykuły 110—121.)

Artykuł 110.
O ile z postanowień artykułów 111 do 113 nie wynika co innego, cywilne sprawy sporne, zawisłe w chwili przejścia wymiaru sprawiedliwości w okręgu byłego pruskiego Sądu Krajowego w Gdańsku a niezałatwione prawomocnie w chwili wejścia w życie niniejszej Części (art. 148), prowadzić będzie dalej sąd, w którym sprawa zawisła.

Artykuł 111.
Jeżeli skarga została wniesiona przed Sąd, który był wyłącznie właściwy do jej rozpoznania, a byłby właściwy Sąd równorzędny drugiej Strony, jeżeliby skarga była wniesiona dopiero w chwili wejścia w życie niniejszej Części, natenczas winno się przekazać spór temuż sadowi.

Artykuł 112.
Jeżeli nie jest uzasadniona wyłączna właściwość sadu, natenczas obowiązywać będą następujące postanowienia:
a) Na zgodny wniosek obu stron należy odstąpić spór wskazanemu we wniosku sadowi drugiej Strony.
b) Gdyby dla skargi w razie jej wniesienia dopiero w chwili wejścia w życie niniejszej Części był właściwy równorzędny sąd drugiej Strony, wówczas każda ze stron może wnieść o przekazanie sporu temuż sadowi; wniosek taki należy uwzględnić, chyba że w tym czasie właściwość przysługiwała również sądowi, wskazanemu w artykule 110, a przeciwnik sprzeciwił się przekazaniu. Wybór z pośród kilku właściwych sadów drugiej Strony przysługuje wnioskodawcy, a gdy ot strony żądają przekazania, stronie pozwanej.
c) Gdyby dla skargi, w razie jej wniesienia dopiero w chwil: wejścia w życie niniejszej Części był właściwy równorzędny sąd drugiej Strony i obydwie strony procesowe oraz w danym wypadku także uczestnicy sporu i interwenienci uboczni byli wszyscy obywatelami drugiej Strony, można sprawę przekazać temu sądowi z urzędu, chyba że w tym czasie właściwość przysługiwała także sadowi wskazanemu w artykule 110. Wybór z pośród kilku właściwych sadów drugiej Strony przysługuje pozwanemu. Jeżeli ten wyboru nie dokona lub jeżeli miedzy kilku pozwanymi nie dojdzie do porozumienia co do sądu, któremu ma się sprawę przekazać, natenczas sad ten zostanie wyznaczony przez sad przekazujący.

Artykuł 113.
(1) O przekazaniu sprawy można orzec bez rozprawy ustnej. Przed wydaniem rozstrzygnięcia należy wysłuchać strony.
(2) W wypadkach w artykule 112 wymienionych winna strona, a przy kilku uczestnikach sporu winni oni wspólnie, podać wniosek najpóźniej na pierwszym terminie, na którym po wejściu w życie niniejszej Części odbędzie się rozprawa merytoryczna. W instancji odwoławczej można aż do chwili zakończenia ustnej rozprawy, po której ma zapaść wyrok, podać taki wniosek, ewentualnie na wypadek zwrócenia sprawy do ponownego rozpoznania w poprzedniej instancji.
(3) Uchwała zarządzająca przekazanie sprawy nie ulega zaskarżeniu. Z chwila ogłoszenia lub doręczenia uchwały sprawę uważa się za zawisłą w sądzie w uchwale wskazanym. Uchwała jest dla tego sądu obowiązującą.
(4) Koszty wynikłe w postępowaniu przed sądem przekazującym należy uważać za część kosztów powstałych przed sadem wskazanym w uchwale. Do rozprawy i orzeczenia w przedmiocie przekazania stosować należy przepisy § 47 ustępów l i 3 niemieckiej ustawy o kosztach sądowych.

Artykuł 114.
(1) O ile sprawy sporne z okręgu Sądu Krajowego, wymienionego w artykule 110, są zawisłe w Sadzie Wyższym w Gdańsku, w Pruskim Wyższym Sadzie Krajowym lub w Niemieckim Sadzie Rzeszy, w Polsce zaś w Sędzię Apelacyjnym lub w Sadzie Najwyższym, należy stosować odpowiednio postanowienia artykułów 110 do 113.
(2) Sprawę przekazuje się do ponownego rozpoznania temu sadowi, który jest właściwy w myśl postanowień artykułów 110 do 113. Do wniosków ewentualnych należy stosować przepis artykułu 113 ustępu 2 zdania 2.

Artykuł 115.
(1) W razie zaskarżenia za pomocą środków prawnych wyroków wydanych przed wejściem w życie niniejszej Części w sprawach
spornych, wymienionych w artykule 110, właściwym będzie do rozprawy i rozstrzygnięcia o środku prawnym ten sad, w którego obwodzie w chwili wejścia w życie niniejszej Części leży siedziba sądu, którego wyrok jest zaskarżony. Postanowienia artykułów 111 do 114 należy w odpowiedni sposób stosować.
(2) To samo dotyczy wypadków, gdy wyrok poprzednio wydany zaskarżony zostanie po wejściu w życie niniejszej Części w drodze wznowienia.

Artykuł 116.
W postępowaniu o przekazanie sporu oraz przy wnoszeniu środka prawnego lub skargi restytucyjnej albo skargi nieważności, strony mogą udzielić pełnomocnictwa do swego zastępstwa adwokatom dopuszczonym do występowania przed sądami gdańskimi lub sędami polskimi, położonymi w okręgu byłego pruskiego Sądu Krajowego w Gdańsku.

Artykuł 1l7.
Postanowienia artykułów 110 do 116 należy w odpowiedni sposób stosować przy załatwianiu zażaleń.

Artykuł 118.
Sprawy upominawcze, do których odnoszą się warunki artykułu 110, prowadzi dalej ten sąd, w którym wniesiono o wydanie nakazu zapłaty. W razie wniesienia opozycji lub sprzeciwu należy stosować przepisy o zawisłych sprawach spornych. Jeżeli roszczenie należy do właściwości Sądów Okręgowych – Sądów Krajowych – należy w odpowiedni sposób stosować przepisy artykułów 115 i 116 wówczas, gdy spór zawiśnie w Sędzię Okręgowym – Sadzie Krajowym – po wejściu w życie niniejszej Części.

Artykuł 119.
(1) Do spraw wywoławczych, do których odnoszę się warunki artykułu 110, należy odpowiednio stosować przepisy o zawisłych sprawach spornych. Do skarg zaczepiających czynności prawne a zawisłych po wejściu w życie niniejszej Części, należy stosować w odpowiedni sposób przepisy artykułów 115 i 116.
(2) Dalsze postępowanie wywoławcze celem uznania osoby za zmarłą, która, gdyby jeszcze żyła, posiadałaby w chwili wejścia w życie niniejszej Części obywatelstwo gdańskie, poprowadzi Sad Powiatowy w Gdańsku, jeżeli sąd, w którym postępowanie zawisło, ma swą. siedzibę w odstąpionej Polsce części okręgu byłego pruskiego Sadu Krajowego w Gdańsku. Gdyby osoba ta posiadała obywatelstwo polskie, dalsze postępowanie poprowadzi Sad Powiatowy w Poznaniu, jeżeli sad, w którym postępowanie zawisło, ma swą siedzibę na obszarze Wolnego Miasta Gdańska.

Artykuł 120.
Postępowanie upadłościowe, do którego odnoszą się warunki artykułu 110, poprowadzi dalej sąd, w którym ono zawisło. O ile jedynie sąd drugiej Strony byłby właściwy, gdyby wniesiono o wdrożenie postępowania upadłościowego po wejściu w życie niniejszej Części, natenczas winno się przekazać postępowanie owemu sądowi.

Artykuł 121.
Przymusowe wykonanie, do którego odnoszą się warunki artykułu 110 poprowadzi dalej, o ile dotyczy ono majątku nieruchomego, sąd tej Strony, w której obwodzie leży nieruchomość, zaś w innych wypadkach ten sad wykonawczy, który będzie właściwy po wejściu w życie niniejszej części. O ile dla sporów egzekucyjnych właściwym jest sąd procesowy, należy stosować w odpowiedni sposób przepisy artykułów 115 i 116.

ROZDZIAŁ 2.
Sprawy karne.
(Artykuły 122—133.)

Artykuł 122.
Postępowania karne, zawisłe w sądach okręgu byłego pruskiego Sądu Krajowego w Gdańsku w chwili przejścia wymiaru sprawiedliwości a przed wejściem w życie niniejszej Części jeszcze prawomocnie nieukończone, poprowadzi dalej sąd, w którym zawisły.

Artykuł 123.
(1) Gdyby w myśl artykułu 122 sad polski miał prowadzić dalej postępowanie karne przeciw obywatelowi gdańskiemu, który w chwili wejścia w życie niniejszej Części ma w obrębie Wolnego Miasta Gdańska swe zamieszkanie albo w braku tegoż swe zwykłe miejsce pobytu, wówczas na żądanie oskarżonego postępowanie przechodzi na sąd gdański, o ile czyn będący przedmiotem oskarżenia, może być ścigany według gdańskich ustaw karnych.
(2) Gdyby w myśl artykułu 122 sąd gdański miał prowadzić dalej postępowanie karne przeciw obywatelowi polskiemu, który w chwili wejścia w życie niniejszej Części ma w obrębie Państwa Polskiego swe zamieszkanie albo w braku tegoż swe zwykłe miejsca pobytu, wówczas na żądanie oskarżonego postępowanie przechodzi na sąd polski, o ile czyn będący przedmiotem oskarżenia może być ścigany według polskich ustaw karnych.
(3) Jeżeli postępowanie karne skierowane jest tak przeciwko obywatelom polskim jak i obywatelom gdańskim, należy je pod powyższymi warunkami w odpowiedni sposób rozdzielić.
(4) Oskarżony winien wnieść powyższe żądanie przed rozpoczęciem pierwszej rozprawy głównej, o czem należy go jaknajwcześniej pouczyć. Polski lub gdański zarząd wymiaru sprawiedliwości oznaczy sąd, na który postępowanie przechodzi.

Artykuł 124.
(1) O ile postępowania karne, pochodzące z okręgu sądu krajowego określonego w artykule 122, w chwili przejścia wymiaru sprawiedliwości z powodu wniesienia rewizji zawisły w Wyższym Sądzie Krajowym – Sądzie Apelacyjnym – albo w Sądzie Rzeszy – w Sadzie Najwyższym – i w chwili wejścia w życie niniejszej Części nie były jeszcze prawomocnie załatwione, należy stosować odpowiednio artykuł 122. To samo odnosi się do załatwiania zażaleń.
(2) Do ponownego rozpoznania należy przekazać sprawy karne temu sądowi, którego właściwość wynika z postanowień artykułów 122 i 123. W wypadku artykułu 123 żądanie przekazania postępowania winno być wniesione przed rozpoczęciem pierwszej rozprawy głównej w sędzię, któremu sprawę do ponownego rozpoznania przekazano; pouczenia w tym kierunku powinien udzielić już sad rewizyjny, aby w danym razie można sprawy przekazać bezpośrednio sądom drugiej Strony.

Artykuł 125.
(1) Jeżeli w postępowaniu karnem, określonem w artykule 122, wyrok wydany przed dniem wejścia w życie niniejszej Części dopiero po tym dniu zaskarżono, natenczas rozstrzyga ten sad, który po wejściu w życie niniejszej Części jest instancja wyższa dla sadu, którego wyrok uległ zaskarżeniu, albo dla tego sądu, który wstąpił w jego miejsce w myśl artykułu 122. Postanowienia artykułu 123 należy stosować w odpowiedni sposób.
(2) Jeżeli po wejściu w życie niniejszej Części podany zostanie wniosek o wznowienie postępowania zawisłego już w chwili przejęcia wymiaru sprawiedliwości, w którem ostatni wyrok zapadł przed wejściem w życie niniejszej Części, natenczas należy stosować odpowiednio postanowienia artykułów 122 i 123.

Artykuł 126.
Dochodzenia, które w chwili przejścia wymiaru sprawiedliwości w okręgu sadu krajowego określonego w artykule 122 były już w toku i toczą się jeszcze w chwili wejścia w życie niniejszej Części, przekaże prokuratura, która je prowadzi, prokuraturze drugiej Strony, skoro się okaże, iż do osadzenia byłyby właściwe jedynie sady drugiej Strony. To samo odnosi się do sądowych śledztw wstępnych tego samego rodzaju, skoro się okaże, że do osadzenia byłyby właściwe jedynie sądy drugiej Strony, gdyby skargę publiczną wniesiono dopiero po wejściu w życie niniejszej Części.

Artykuł 127.
Jeżeli postępowania karnego podpadającego pod niniejsza umowę władze właściwej Strony nie mogą przeprowadzić dlatego, ponieważ posądzony przebywa na obszarze drugiej Strony i jest jej obywatelem, natenczas na żądanie właściwej Strony ta druga winna przejąć ściganie karne, o ile przestępstwo według jej karnego ustawodawstwa może być ścigane. Polski lub gdański zarząd wymiaru sprawiedliwości wyznaczy odnośną prokuraturę lub odnośny sąd.

Artykuł 128.
O ile wyroki karne (mandaty karne) z okręgu sadu krajowego określonego w artykule 122 w chwili przejścia wymiaru sprawiedliwości były już wykonalne, albo, o ile wyroki karne w wypadkach artykułu 124 ustęp l po przejściu wymiaru sprawiedliwości uzyskały wykonalność z powodu odrzucenia rewizji, natenczas władza wykonawcza sadu, którego wyrok ma być wykonany, wdroży wykonanie kary lub je dalej przeprowadzi.

Artykuł 129.
(1) Skazani, przeciw którym postępowanie karne zawisło' już w chwili przejścia wymiaru sprawiedliwości i do których odnoszą się odpowiednio warunki przejęcia ścigania karnego wskazane w artykule 123 ustępach l lub 2, mogą żądać, aby wykonanie kary przekazano władzom wykonawczym tej Strony, której są obywatelami, jeżeli chodzi o kary na wolności, których wykonanie w chwili postawienia
żądania ma jeszcze trwać przez conajmniej sześć tygodni a przestępstwo, za które nastąpiło skazanie, wolno ścigać także według ustawy karnej Strony przejmującej wykonanie kary.
(2) Żądanie powyższe winno być wniesione przez skazanego przed rozpoczęciem wykonania kary, a gdy wykonanie to już rozpoczęto, W przeciągu dwóch tygodni po pouczeniu skazanego, że przysługuje mu to prawo; w obu wypadkach pouczenie powinno nastąpić jaknajwcześniej.
(3) Co do skazanych wymienionych w ustępie l Strona właściwa według artykułu 128 do wykonania kary może żądać przejęcia jej wykonania również i wtedy, gdy chodzi o kary na wolności, których wykonanie w chwili postawienia żądania ma jeszcze trwać przez conajmniej sześć miesięcy i gdy przestępstwo odpowiada warunkom przewidzianym w ustępie 1. Żądanie to należy w tych wypadkach postawić przed upływem dwóch miesięcy po wejściu w życie niniejszej Części.
(4) Polski lub gdański zarząd wymiaru sprawiedliwości oznaczy władzę, której wykonanie ma być przekazane.

Artykuł 130.
Kary łączne, których kary pierwiastkowe wyznaczyły byłe sądy pruskie położone na obszarze przyznanym Polsce oraz sądy gdańskie, wykonuje ta Strona, która po zliczeniu kar pierwiastkowych, wyznaczonych przez jej sądy, najbardziej do wysokości kary łącznej się przyczyniła lub też przy równej wysokości kar pierwiastkowych pierwsza przystąpi do wykonania albo wykonanie już rozpoczęła. Postanowienia artykułu 129 należy odpowiednio stosować.

Artykuł 131.
(1) Jeżeli wyrok, podpadający pod niniejszą umowę na zasadzie artykułu 128, na obszarze Strony właściwej dla wykonania nie może być wykonany, ponieważ skazany przebywa na obszarze drugiej Strony i jest jej obywatelem, albo ponieważ majątek skazanego na grzywnę znajduje się na obszarze drugiej Strony, natenczas na żądanie właściwej Strony druga Strona winna przejąć wykonanie kary, o ile przestępstwo, za które nastąpiło skazanie, może być ścigane także według ustawodawstwa karnego tej Strony. Polski lub gdański zarząd wymiaru sprawiedliwości oznaczy, przejmując wykonanie kary, władzę wykonawczą.
(2) Grzywna ściągnięta przypada Stronie, która ja ściągnęła.

Artykuł 132.
(1) We wszystkich wypadkach przechodzi wraz z wykonaniem kary prawo ułaskawienia na Stronę wykonującą.
(2) W żadnym wypadku nie zwraca się kosztów wykonania kary.
(3) Przy transporcie więźniów śledczych i skazańców koszty transportu aż do miejsca oddania na granicy ponosi Strona wydająca.

Artykuł 133.
(1) Rejestry kar, prowadzone w okręgu sadu krajowego określonego w artykule 122, tymczasowo prowadzić będą nadal dotychczasowe władze rejestrowe.
(2) Zawiadomienia o skazaniu, których dalszego zachowywania w rejestrach interes danej Strony nie wymaga, zostaną na zasadzie bliższego porozumienia między zarządami wymiaru sprawiedliwości Polski i Wolnego Miasta Gdańska stopniowo z rejestrów wyłączone i oddane do użytku drugiej Strony.

ROZDZIAŁ 3.
Sprawy niesporne.
(Artykuły 134 — 141.)

Artykuł 134.
Do spraw niespornych z okręgu byłego Sądu Krajowego w Gdańsku należy stosować przepisy artykułów 135 do 141.

Artykuł 135.
(1) Jeżeli postępowanie w sprawie niespornej nie zostało jeszcze ostatecznie ukończone, natenczas zakończy je sad, w którym sprawa zawisła.
(2) Sąd ten winien jednakże przekazać sprawę równorzędnemu sądowi drugiej Strony wówczas, gdyby ten był właściwy dla sprawy, jeżeliby zawisła dopiero w chwili wejścia w życie niniejszej Części. Gdyby w tej chwili był właściwy zarówno sąd polski jak gdański, wówczas przekazanie sprawy może nastąpić jedynie w tym wypadku, gdy osoba, według której oznacza się przynależność sądowa, posiada w tym czasie obywatelstwo drugiej Strony, albo gdy jeden z interesowanych podał wniosek o przekazanie sprawy a wszyscy inni na to się godzą. Przepisy artykułu 113 ustępów l, 3, 4 należy stosować w odpowiedni sposób.

Artykuł 136.
(1) O ile urząd hipoteczny jest w posiadaniu księgi gruntowej odnoszącej się do nieruchomości położonych w okręgu drugiej Strony, winien on tę księgę gruntową przekazać właściwemu urzędowi hipotecznemu tej Strony. Termin przekazania należy podać do publicznej wiadomości.
(2) Czynności urzędowe dokonane przed wejściem w życie niniejszej umowy przez urząd hipoteczny, podpadający pod przepis ustępu l, nie podlegają zaskarżeniu z powodu miejscowej niewłaściwości.
(3) Sposób, w jaki należy postępować, jeżeli tylko część poszczególnego tomu księgi gruntowej przekazuje się urzędowi hipotecznemu drugiej Strony, lub gdy karta księgi gruntowej nie dotyczyła wyłącznie nieruchomości położonej w obrębie jednej ze Stron, określa załącznik II do niniejszej części.

Artykuł 137.
(1) Rejestry sądowe prowadzić będzie nadal sąd, który prowadził je dotychczas.
(2) Gdyby jednak wobec stosunków, miarodajnych w chwili wejścia w życie niniejszej Części, do prowadzenia rejestru właściwym był sąd drugiej Strony, natenczas należy sądowi temu wręczyć uwierzytelnione wyciągi z rejestru. Późniejsze porozumienie między polskim a gdańskim zarządem wymiaru sprawiedliwości ustali, o ile w poszczególnych wypadkach zamiast przesyłania wyciągu ma być przekazany sam rejestr z zachowaniem na miejscu uwierzytelnionych wyciągów.
(3) Termin przekazania należy podać do publicznej wiadomości.
(4) Przepis artykułu 136 ustępu 2 należy odpowiednio stosować.

Artykuł 138.
Testamenty oraz układy spadkowe zatrzymuje ten, sąd, który je wziął w urzędowe przechowanie. Spadkodawca będący obywatelem polskim może jednak do dnia 31 grudnia 1922 r. żądać przekazania wymienionych dokumentów sądowi polskiemu, a spadkodawca będący obywatelem gdańskim, przekazania sądowi gdańskiemu.

Artykuł 139.
(1) Dokumenty sadowe przechowuje ten sad, w którym się znajdują.
(2) To samo odnosi się do akt notarjalnych, będących w przechowaniu sądu (pierwopisów, rejestrów i t. p.).

Artykuł 140.
Udzielenia wypisów, uwierzytelnionych odpisów oraz uwierzytelnionych wyciągów z dokumentów sądowych i notarjalnych włącznie świadectw spadkowych tudzież rozporządzeń ostatniej woli, można przy zastosowaniu dotychczas obowiązujących przepisów prawnych żądać od tej władzy lub tego notarjusza, w którego ręku znajduje się pierwopis. Przepis ten należy odpowiednio stosować do wystawiania świadectw wszelkiego rodzaju.

Artykuł 141.
(1) Jeżeli majątek fideikomisowy znajduje się całkowicie na obszarze jednej ze Stron, wówczas fideikomis ten podlega władzy tejże Strony.
(2) Jeżeli majątek fideikomisowy znajduje się Częściowo na obszarze jednej, częściowo zaś na obszarze drugiej Strony, natenczas polski i gdański zarząd wymiaru sprawiedliwości ustalą wspólnie zmiany w nadzorze państwowym nad fideikomisem, konieczne wskutek przejęcia wymiaru sprawiedliwości. Przytem fideikomisy, obejmujące oprócz nieruchomości także inny majątek, winny być przy uwzględnieniu stosunku wartości oraz przeznaczenia poszczególnych części składowych, z reguły poddane tej Stronie, na której obszarze znajduje się nieruchomość, należąca do fideikomisu. Jeżeli w przeciągu dwóch lat po wejściu w życie niniejszej Części nie dojdzie do porozumienia, obustronne rządy zastrzegają sobie wszelkie prawa, o ile czasokres ten w drodze umowy nie zostanie przedłużony.
(3) Wraz z przewidziane w ustępie 2 zmianą w nadzorze państwowym przechodzi także prawo do przeprowadzenia zmian prawa materjalnego, odnoszącego się do takich fideikomisów, atoli z zastrzeżeniem praw obustronnych rządów do wydania lub wzajemnego ułożenia przed zawarciem lub przy zawieraniu umowy o zmianie nadzoru państwowego, osobnych przepisów w przedmiocie rozdzielenia majątku fideikomisowego.

ROZDZIAŁ 4.
Przekazanie aktów, koszty, czas przejścia wymiaru sprawiedliwości.
(Artykuły 142—144.)

Artykuł 142.
(1) Akta sadowe należy przekazać tej władzy sądowej, która według powyższych postanowień o przejęciu wymiaru sprawiedliwości ma odnośną sprawę prowadzić w dalszym ciągu.
(2) Akta odłożone pozostają u tej władzy sądowej, u której się znajdują w chwili wejścia w życie niniejszej Części. Jeżeli się okaże, że pewną sprawę, której akta prowadzono, należy wznowić i że według powyższych postanowień o przejściu wymiaru sprawiedliwości ma ją nadal prowadzić władza drugiej Strony, natenczas akta takiej sprawy winny być owej władzy przekazane.

Artykuł 143.
O ile według postanowień niniejszego rozdziału zawisłe postępowanie przechodzi na sąd drugiej Strony, sąd ten ściągnie wszystkie niepobrane jeszcze koszty postępowania; kosztów powstałych aż do chwili przejęcia nie zwraca się Stronie przekazującej.

Artykuł 144.
Za chwilę przejścia wymiaru sprawiedliwości w znaczeniu niniejszego rozdziału uważa się dzień l lutego 1920 r.

DZIAŁ III.
Przepisy końcowe,
(Artykuły 145 — 148.)

Artykuł 145.
(1) Polskiemu i gdańskiemu zarządowi wymiaru sprawiedliwości zastrzega się prawo umówienia dalszych postanowień celem uzupełnienia lub wykonania niniejszej Części, w szczególności w przedmiocie przekazania spraw depozytowych.
(2) Zarządy wymiaru sprawiedliwości obu Stron podadzą sobie do wiadomości zarządzenia wydane celem wykonania tej Części niniejszej umowy.

Artykuł 146.
Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk są zgodne w tem, że przepisy niniejszej Części nie zmieniają postanowień konwencji polsko-gdańskiej z dnia 9 listopada 1920 r. W szczególności dotyczy to artykułu 2 Konwencji oraz artykułu 33 Konwencji ze względu na artykuł 61 niniejszej umowy.

Artykuł 147.
(1) Obie Strony zastrzegają sobie zmianę artykułu 72 ustępu l liczby a) i b) w drodze osobnej umowy. Aż do jej zawarcia ma obowiązywać przepis artykułu 72.
(2) W przedmiocie przymusowego wykonania z tytułów wykonawczych w sprawach cywilnych spornych i niespornych (sądownictwa dobrej woli) zostanie zawarta osobna, umowa.

Artykuł 148.
Postanowienia niniejszej Części wchodzę w życie w dniu l stycznia 1922 r.

Załącznik I.
do artykułu 68 ustępu 1.

Wykaz
władz administracyjnych Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska, których dokumenty nie potrzebują żadnego uwierzytelnienia w celu użycia ich na obszarze drugiej Strony:

A. Rzeczpospolita Polska.
1. Wszystkie Ministerstwa,
2. Generalna Prokuratorja Rzeczypospolitej Polskiej,
3. Główny Urząd Statystyczny,
4. Główny Urząd Ziemski,
5. Główny Urząd Likwidacyjny,
6. Kancelarja Prezydenta Rzeczypospolitej,
7. Kancelarja Sejmowa.

B. Wolne Miasto Gdańsk.
1. Senat,
2. Der Polizeipräsident in Danzig (Prezydent Policji, w Gdańsku),
3. Der Präsident der Oberzolldirektion in Danzig (Prezydent Naddyrekcji cła w Gdańsku),
4. Der Präsident der Oberpostdirektion in Danzig (Prezydent Naddyrekcji Poczt w Gdańsku),
5. Der Präsident der Landesversicherungsanstalt und des Landesversicherungsamtes in Danzig (Prezydent Krajowego Zakładu i Urzędu Ubezpieczeń w Gdańsku),
6. Der Leiter des Steuerpräsidiums in Danzig (Kierownik Prezydjum Podatków w Gdańsku),
7. Der Vorsitzende des Oberverwaltungsgerichts in Danzig (Przewodniczący Wyższego Trybunału Administracyjnego w Gdańsku).

Załącznik II.
do artykułu 136 ustępu 3.

§ l.
O ile księgi gruntowe, znajdujące się w urzędzie hipotecznym, odnoszą się do gruntów położonych w obrębie drugiej Strony, stosować należy następujące postanowienia.

§ 2.
(1) Jeżeli wszystkie karty księgi gruntowej dotyczę nieruchomości, położonych w obrębie drugiej Strony, nie należy kart zamykać, lecz trzymać je w pogotowiu celem przekazania ich drugiej Stronie. Termin, w którym przekazanie ma nastąpić, ustanowi się w drodze porozumienia między obustronnymi zarządami wymiaru sprawiedliwości.
(2) Razem z księga gruntową należy przygotować przekazanie akt gruntowych, jak również przechowywanych osobno dokumentów (ordynacja dla sekretarjatów sądowych przy sądach powiatowych § 46), a w razie gdy cały obszar objęty księgą gruntową leży w obrębie drugiej Strony, także przekazanie odnoszących się do tego obszaru dokumentów katastralnych i pism jak również spisu właścicieli (ordynacja dla sekretarjatów sadowych § 45 ust. 6, § 47). To samo odnosi się do wszelkich pism dotyczących nieruchomości nie mających karty gruntowej,
(3) Akta gruntowe winny być przejrzane celem stwierdzenia, czy nie zawierają jakich zezwoleń na wpis, zarządzeń lub innych dokumentów, odnoszących się do nieruchomości, położonych w obrębie własnego kraju. W tym ostatnim wypadku należy sporządzić uwierzytelnione odpisy dla aktów gruntowych tych nieruchomości.

§ 3.
(1) Jeżeli poszczególne karty tomu księgi odnoszą się do nieruchomości położonych w obrębie drugiej Strony, natenczas winno się karty te wydzielić i złączyć w jedne, zaopatrzoną w zwykła okładkę, „księgę zdawcza", w której otrzymają one nowe liczby porządkowe.
(2) W księdze zdawczej można zamieścić karty rozmaitych obwodów hipotecznych. O ile liczba kart tego wymaga, winno się założyć więcej ksiąg zdawczych z bieżącemi nieprzerwanie liczbami kart.
(3) Jeżeli zachodzi obawa, że przez wydzielenie odnośny tom księgi gruntowej zbyt ucierpi albo jeżeli wydzielenie z innych przyczyn jest niewskazane, w szczególności dlatego, że tylko kilka kart należy wydzielić, lub też, że wpisów dotyczących tej samej karty z powodu braku miejsca dokonano w innych miejscach tego samego lub innego tomu księgi, natenczas można karty, które miały być wydzielone, także zamknąć. Treść ich winno się wówczas przenieść na nowa kartę księgi zdawczej.
(4) Do ksiąg zdawczych należy stosować odpowiednio przepisy § 2.
(5) Jeżeli wydanie całego tomu księgi okaże się bardziej celowem, ponieważ przeważna część kart odnosi się do nieruchomości położonych w obrębie drugiej Strony, natenczas winno się zamknąć karty odnoszące się do nieruchomości własnego kraju. Treść ich winno się następnie przenieść na nową kartę jednego z tomów, pozostających w urzędzie hipotecznym. Jeżeli zachodzą powyższe warunki natenczas można zażądać zwrotu zatrzymanych tomów księgi gruntowej.

§4.
(1) Jeżeli w skład karty gruntowej wchodzi więcej nieruchomości, z których jedne są położone we własnym, inne zaś w drugim kraju, natenczas winno się te ostatnie z urzędu odpisać na nowa kartę księgi zdawczej.
(2) Jeżeli tylko część nieruchomości leży w obrębie drugiej Strony, winno się z urzędu tę część odpisać na nową kartę księgi zdawczej. Odpis może nastąpić także wówczas, gdy tylko co do położonej we własnym kraju części nieruchomości znajduje się uwierzytelniony wyciąg z księgi podatkowej i mapa uwierzytelniona przez urzędnika katastralnego.
(3) W wypadkach przewidzianych w ustępach l i 2 należy przy przenoszeniu wpisów zawartych w drugim i trzecim oddziale uwidocznić odpowiedzialność łączna zarówno na nowej jak i starej karcie. O odpisaniu należy zawiadomić wszystkie osoby widoczne z księgi gruntowej, na rzecz których wpis nastąpił. Zawiadomienia tego można się zrzec. Dla nowej karty winno się założyć nowe akta gruntowe. Pierwotne akta gruntowe pozostają w urzędzie hipotecznym. Postanowienia § 2 ustęp 3 należy odpowiednio stosować.
(4) Jeżeli okazuje się bardziej celowem przekazać cala kartę, gdyż wpisy dotyczą przeważnie nieruchomości lub części nieruchomości, położonych w obrębie drugiej Strony, natenczas winno się nieruchomości lub części nieruchomości, położone we własnym kraju, odpisać na nową kartę tomu księgi gruntowej, pozostającego w urzędzie hipotecznym. Postanowienia ustępu 2 zdanie 2 jak i ustępu 3 należy odpowiednio stosować.

CZĘŚĆ TRZECIA.
Poczta.
(Artykuły 149—168.)

Artykuł 149.
Służba pocztowa, telegraficzna i telefoniczna, które Rzeczpospolita Polska w myśl artykułu 29 Konwencji z dnia 9 listopada 1920 r. zaprowadzi, jest niezależna od zarządu pocztowego Wolnego Miasta Gdańska.

Artykuł 150.
Obejmuje ona:
a) w porcie gdańskim wszystkie działy i rodzaje służby ruchu, służby technicznej oraz potrzebne ku temu urządzenia;
b) między portem gdańskim a Polską oraz przez port między Polską a zagranicą wszystkie połączenia pocztowe, telegraficzne i telefoniczne bez ograniczenia do pewnych linji komunikacyjnych i z prawem korzystania z wszelkich używanych środków komunikacyjnych.

Artykuł 151.
(1) Zarząd polski ma prawo do samodzielnego oznaczenia rozmiarów i technicznego wykonania urządzeń.
(2) Urządzenia te może on budować i utrzymywać przez własny personel lub własnych przedsiębiorców i według własnych przepisów, o ile nie wchodzi w rachubę współużywanie gdańskich urządzeń (artykuł 157).
(3) Polski zarząd telegrafów winien jednakowoż w razie budowy nowych urządzeń zawiadomić o tem gdański zarząd telegrafów celem osiągnięcia porozumienia co do możliwie zgodnego sposobu wykonania.
(4) Tak samo postąpi zarząd gdański, gdyby budowa nowych urządzeń z jego strony naruszała interesy zarządu polskiego.

Artykuł 152.
(1) O ile następujące poniżej postanowienia niniejszej części nie zawierają odmiennych przepisów, Polska wykonuje swoją służbę pocztowa, telegraficzną i telefoniczną na własny koszt i na własne ryzyko, z pomocą własnego personelu, według własnych przepisów i taryf, z wykluczeniem jakiegokolwiek wpływu gdańskiego zarządu pocztowego i telegraficznego i bez odwoływania się do jego pośrednictwa.
(2) Zarząd ten jest jednakowoż gotów przejąć w szczególnych wypadkach pośrednictwo, o ileby urządzenie bezpośrednich połączeń dla Polski połączone było z niestosunkowo wysokiemi kosztami.

Artykuł 153.
W stosunku do przedsiębiorstw transportowych polski zarząd pocztowy posiada te same przywileje co gdański.

Artykuł 154.
Przesyłki pocztowe i telegramy, przesyłane bezpośrednio przez polskie urzędy pocztowe i telegraficzne na obszarze Wolnego Miasta Gdańska, nie podlegają ani cenzurze, ani zajęciu lub rewizji przez władze gdańskie. Wyjątek stanowi rewizja celna, co do której obowiązują ogólne przepisy celne.

Artykuł 155.
(1) Abonentom polskiej centrali telefonicznej w. porcie zezwala się na miejscowy ruch telefoniczny.
(2) Polska uiszcza za to ogólna roczne opłatę uznania w kwocie jednego franka w złocie i płaci oprócz tego Wolnemu Miastu Gdańskowi ubytek w opłatach, mogący wyniknąć z powodu dopuszczenia abonenta polskiego do miejscowego ruchu telefonicznego.
(3) Bliższe szczegóły w sprawie opłat zostanę uregulowane najpóźniej po upływie ćwierćrocza od czasu uruchomienia polskich urzędów telefonicznych.

Artykuł 156.
(1) Wolne Miasto Gdańsk zobowiązuje się sprzedać lub wydzierżawić Polsce po bezstronnem zbadaniu i z uwzględnieniem obustronnych interesów takie budynki i grunta, które Polska oznaczy jako potrzebne do urządzenia i wykonywania służby pocztowej, telegraficznej i telefonicznej.
(2) Potrzebę kupna lub dzierżawy gruntów albo budynków oznacza Rzeczpospolita Polska.
(3) W sprawie oddania poszczególnego gruntu lub budynku winno pomiędzy Polską a Wolnem Miastem Gdańskiem nastąpić porozumienie.

Artykuł 157.
(1) Wolne Miasto Gdańsk zezwala na współużywanie przez polski zarząd telegrafów gdańskich linji telegraficznych i telefonicznych celem poprowadzenia przewodów polskich.
(2) Gdański zarząd telegrafów urządza własnym personelem i według gdańskich przepisów oraz utrzymuje polskie przewody na słupach, należących do zarządu gdańskiego. Przejmuje on gwarancję za prawidłowe i terminowe wykonanie tych prac.
(3) Usuwanie przeszkód na polskich przewodach, umieszczonych na słupach gdańskich, należy zasadniczo do polskiego zarządu.

Artykuł 158.
(1) Polska zwraca Gdańskowi koszty urządzenia i uiszcza roczna opłatę za współużywanie słupów i utrzymywanie polskich przewodów.
(2) Przez koszty urządzenia rozumie .się koszty własne włącznie kosztów zarządu i kosztów ubocznych.
(3) Bieżące opłaty roczne nie powinny być wyższe, aniżeli opłaty pobierane według obowiązujących postanowień od władz gdańskich.
(4) W opłatach za przewody mieści się również opłata za używanie i utrzymywanie wewnętrznych technicznych urządzeń służbowych.

Artykuł 159.
(1) Polska jest również uprawnienia do współużywania gdańskich linji kablowych w ten sposób, że odda się jej do użytku pewne żyły kablowe. Płaci ona za to czynsz roczny, który oblicza się na zasadach artykułu 158.
(2) Przy naprawach lub urządzaniu wspólnie używanych kabli rozdziela się powstałe koszty rzeczywiste na obydwa zarządy w stosunku do używanych przez nie żył.

Artykuł 160.
(1) Polska może do budowy i utrzymywania przewodów i kabli sama dostarczyć materjały budowlane, o ile dadzą się one dostosować do gdańskiego systemu budowy linji.
(2) O ile w poszczególnych wypadkach obydwa zarządy nie umówią się inaczej, roboty będą wykonane na podstawie kosztorysów gdańskiego zarządu telegrafów, przyjętych przez polski zarząd telegrafów.
(3) Upełnomocnieni funkcjonariusze polskiego zarządu poczt i telegrafów będą mogli przekonywać się w toku robót o ich postępie. Życzeniom ich, odnoszącym się do wykonywania budowy, gdański zarząd telegrafów uczyni zadość przy uwzględnieniu stanu rzeczy i swych własnych przepisów budowlanych.

Artykuł 161.
Polski i gdański zarząd poczt i telegrafów Umówią dalsze szczegóły, wynikające z zastosowania powyższych postanowień z uwzględnieniem wyżej przytoczonych zasad.

Artykuł 162.
(1) Przy używaniu publicznych i prywatnych dróg, budynków i gruntów polski zarząd telegrafów ma te same prawa i obowiązki, jakie według każdorazowo obowiązujących ustaw gdańskich ma gdański zarząd telegrafów. To samo odnosi się do udzielania pomocy przez właściwe władze i urzędy.
(2) Gdańskie postanowienia karne ku ochronie urządzeń telegraficznych, telefonicznych i kabli mają również zastosowanie do urządzeń polskich na obszarze Wolnego Miasta Gdańska.

Artykuł 163.
Obydwa zarządy winny dla ruchu między Polską a Wolnem Miastem Gdańskiem ustanowić taryfy pocztowe, telegraficzne i telefoniczne według tych samych zasad i o ile możności z temi samemi opłatami.

Artykuł 164.
(1) Opłaty nie mogą być niższe od opłat w ruchu wewnętrznym ani wyższe od opłat w ruchu zagranicznym.
(2) Na wniosek Wolnego Miasta Gdańska należy jednakże w ruchu wzajemnym wprowadzić takie opłaty, jakie Polska każdorazowo stosuje we własnym ruchu między Polską a portem gdańskim.

Artykuł 165.
O ile co do zasad taryfowania i co do wysokości opłat między obustronnymi zarządami nie dojdzie do porozumienia, należy stosować zasady taryfowania obowiązujące w międzynarodowym ruchu pocztowym, telegraficznym i telefonicznym oraz opłaty, ustanowione w ruchu wewnętrznym przez tę Stronę, która przy uwzględnieniu kursu swego pieniądza, posiada wyższą taryfę wewnętrzna.

Artykuł 166.
(1) Dopóki Polska i Gdańsk nie mają tego samego systemu monetarnego, należy stawki opłat ustanowić na podstawie stosunku wartości pieniądza gdańskiego' i polskiego.
(2) Stosunek wartości ustala się na podstawie przeciętnego kursu z ubiegłego ćwierćrocza.
(3) Jeżeli przeciętny kurs zmieni się w ciągu następnego ćwierćrocza tak, że należałoby dotychczasowe opłaty podwyższyć lub obniżyć o dwadzieścia od sta, aby odpowiadały nowemu stosunkowi wartości, natenczas należy przeprowadzić nowe ustalenie stawek opłat w ciągu jednego miesiąca po ustanowieniu nowego stosunku wartości.
(4) W razie niezwykle wielkiej zmiany kursu dziennego w stosunku do ostatniego ustalonego kursu przeciętnego, należy na wniosek jednej ze Stron ustanowić nowe stawki opłat.

Artykuł 167.
(1) Zarząd poczt i telegrafów tej Strony, której opłaty w danej chwili służą za podstawę do obliczenia wysokości opłat w ruchu wzajemnym, jest zobowiązany podać do wiadomości zarządowi drugiej Strony w jak najkrótszym czasie każde postanowiona zmianę swych opłat.
(2) Wprowadzenie nowych stawek opłat w ruchu wzajemnym winno nastąpić najpóźniej w miesiąc po dniu ich ustanowienia.

Artykuł 168.
(1) Zarządy pocztowe obu Stron winny w następujących sprawach jaknajrychlej zawrzeć osobne umowy:
a) Korzystanie z polskich urządzeń pocztowych i telegraficznych w porcie przez polskie władze i urzędy w ruchu miejscowym;
b) odbieranie przesyłek pocztowych i telegramów, nadanych w Polsce, z polskich urzędów pocztowych i telegraficznych w porcie przez odbiorców, zamieszkałych poza portem;
c) doręczanie przesyłek pocztowych i telegramów, nadanych w Polsce, polskim władzom i urzędom poza portem;
d) przyłączanie polskich władz i urzędów, w Gdańsku poza portem, do polskich centrali które mają być w porcie urządzone dla ruchu z Polską;
e) bezpośredni ruch służbowy polskich urzędów pocztowych i telegraficznych w porcie z urzędami pocztowymi i telegraficznymi zagranicą;
f) dopuszczenie nieograniczonego polskiego rucha telegraficznego i telefonicznego między portem a zagranicą;
g) dopuszczenie prywatnego miejscowego ruchu pocztowego i telegraficznego w porcie gdańskim;
h) polski ruch przechodni przez obszar gdański do Polski lub do zagranicy;
i) gdański ruch przechodni przez Polskę do zagranicy;
k) wzajemny ruch między Polską a Gdańskiem.
(2) Późniejsze umowy, przewidziane do punktów a, c, oaz d nie przesądzają decyzji o prawno-państwowem stanowisku polskich władz i urzędów na obszarze Wolnego Miasta Gdańska.

CZĘŚĆ CZWARTA.
Żegluga.
(Artykuły 169—183.)

DZIAŁ I.
Żegluga morska.
(Artykuły 169 – 173.)

Artykuł 169.
Wolne Miasto Gdańsk jest zobowiązane natychmiast po dokonaniu wpisu zawiadomić Rząd Polski o każdej rejestracji statków, noszących gdańska banderę, oraz donosić o wszelkich zmianach w rejestrze z wyszczególnieniem prawa własności oraz innych praw rzeczowych, ciężących na owych statkach.

Artykuł 170.
(1) Rząd Polski jest uprawniony w przeciągu jednego miesiąca od dnia doręczenia zawiadomienia (artykuł 169) wnieść do Senatu Wolnego Miasta Gdańska sprzeciw przeciwko wpisowi.
(2) Przeciwko wydanemu na skutek tego sprzeciwu rozstrzygnięciu Senatu może Rząd Polski w przeciągu jednego miesiąca od dnia doręczenia jego dyplomatycznemu przedstawicielowi spowodować rozstrzygnięcie w myśl artykułu 39 Konwencji.
(3) Wolne Miasto Gdańsk wyda postanowienia celem zapewnienia wykonania rozstrzygnięć wymienionych w ustępie drugim.

Artykuł 171.
(1) Statkom morskim pod gdańską banderą Rzeczpospolita Polska zezwala na żeglugę przybrzeżną pod takimi samymi warunkami jak statkom polskim.
(2) Gdyby wobec grożącej wojny, w razie stanu wojennego, mobilizacji lub z innych względów na bezpieczeństwo publiczne okazała się potrzeba wydania przejściowo zarządzeń ograniczających w jakikolwiek sposób żeglugę polskich statków na wodach polskich. wówczas i statki gdańskie podlegają tym samym przepisom. W żadnym jednak razie nie wolno władzom polskim zajmować statków gdańskich lub zmuszać je do jakichkolwiek świadczeń. Nawet w razie zastosowania takich lub podobnych zarządzeń wobec statków polskich, należy zezwolić statkom gdańskim na powrót do Gdańska i na korzystanie w tym celu z potrzebnych urządzeń i zakładów wszelkiego rodzaju.
(3) Statkami morskimi lub statkami wogóle w znaczeniu niniejszego postanowienia są nietylko statki, które według prawa o banderze uważać należy jako statki gdańskie, lecz także wszelkie do Gdańszczan należące statki przybrzeżne, które służą do przewozu osób lub towarów.

Artykuł 172.
Obywatelom gdańskim wolno wstępować w służbę na polskich statkach handlowych pod tymi samymi warunkami co obywatelom polskim.

Artykuł 173.
(1) Rząd Polski jest według artykułu 8 ustępu 3 Konwencji z dnia 9 listopada 1920 r. uprawniony do utworzenia w Gdańsku urzędów dla rejestracji i nadzoru nad sprawnością morską polskich statków oraz dla najmu ich załóg.
(2) O środkach prawnych przeciwko decyzjom tych urzędów rozstrzygają właściwe sady polskie, znajdujące się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.
(3) Wolne Miasto Gdańsk wykonuje na wezwanie Rządu Polskiego zarządzenia i rozporządzenia powyższych urzędów przez swoje władze, o ile Rada Portu nie jest do tego właściwa lub właściwą nie będzie. Wezwania skierowuje w tym wypadku przedstawiciel dyplomatyczny Rządu Polskiego w Gdańsku do właściwego urzędu (organy policyjne i inne organy wykonawcze), który oznaczy Senat.

DZIAŁ II.
Żegluga rzeczna.
(Artykuły 174—183.)

Artykuł 174.
Żegluga i spław na drogach wodnych w obrębie Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska są wolne dla polskich i gdańskich statków i tratew.

Artykuł 175.
Przy wykonywaniu żeglugi i spławu na polskich i gdańskich drogach wodnych należy na równi traktować polskie i gdańskie statki, ładunki i tratwy, oraz odnośnych przedsiębiorców i ich personel. Korzystają oni z wszelkich praw i udogodnień, jakie przysługują rodzimym statkom, ładunkom i tratwom, ich przedsiębiorcom oraz ich personelowi na drogach wodnych, w portach i na złączonych z niemi urządzeniach wszelkiego rodzaju wraz z ładowniami.

Artykuł 176.
Jako statki gdańskie w myśl artykułów 174 i 175 należy rozumieć te statki, które do dnia l sierpnia 1921 r. zostały wciągnięte do gdańskiego rejestru statków rzecznych, zaś po tym terminie te statki, które do tego rejestru wciągnięte zostanę i są wyłączną własnością obywateli gdańskich lub też towarzystw albo zrzeszeń, w których obywatele gdańscy mają przeważające udziały.

Artykuł 177.
Wolne Miasto Gdańsk jest zobowiązane donieść dyplomatycznemu przedstawicielowi Rządu Polskiego w Gdańsku o każdej zmianie w prawie własności, zapisanej w gdańskim rejestrze statków rzecznych.

Artykuł 178.
(1) Statki, wynajęte przez obywateli gdańskich lub towarzystwa albo zrzeszenia, w których obywatele gdańscy mają przeważające udziały, stawia się, jednakże z ograniczeniem ich liczby do najwyżej dwustu statków rocznie i to bez względu na ilość wykonanych podróży, na równi ze statkami gdańskimi w rozumieniu artykułu 176.
(2) Podział tych statków na interesowane koła handlowe pozostawia się Rządowi Wolnego Miasta Gdańska.
(3) W odstępach dwuletnich, stosownie do potrzeb gospodarczych, przewiduje się nowe ustalenie powyższej liczby maksymalnej w drodze umowy między obu Stronami. Aż do zawarcia takiej umowy pozostaje dotychczasowy kontyngent bez zmiany.

Artykuł 179.
Dyplomatyczny przedstawiciel Rządu Polskiego w Gdańsku zaznaczy na patencie statku prawo do równego traktowania statku gdańskiego (art. 176) lub statku najętego (art. 178).

Artykuł 180.
Patenty żeglarskie i okrętowe, wystawione przez władze właściwe do wydawania takich dokumentów na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska, mają na wodach polskich i gdańskich równe znaczenie.

Artykuł 181.
Gdyby wobec grożącej wojny, w razie stanu wojennego, mobilizacji lub z innych względów na bezpieczeństwo publiczne okazała się potrzeba wydania przejściowo zarządzeń ograniczających w jakikolwiek sposób żeglugę polskich statków na wodach polskich, wówczas i statki gdańskie podlegają tym samym przepisom. W żadnym jednak razie nie wolno władzom polskim zajmować statków gdańskich lub zmuszać je do jakichkolwiek świadczeń. Nawet w razie zastosowania takich lub podobnych zarządzeń wobec statków polskich, należy zezwolić statkom gdańskim na powrót do Gdańska i na korzystanie w tym celu z potrzebnych urządzeń i zakładów wszelkiego rodzaju.

Artykuł 182.
Przy nabywaniu potrzebnych gruntów, warsztatów, stoczni, biur jak również przy zakładaniu filji, polskie i gdańskie przedsiębiorstwa żeglugowe korzystają na obszarach obydwóch Stron z równych praw.

Artykuł 183.
Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk oświadczają gotowość wejścia w rokowania w sprawie wydania jednolitych ustaw i przepisów odnoszących się do żeglugi na wodach polskich i gdańskich.

CZĘŚĆ PIĄTA.
Sprawy finansowe.
(Artykuły 184—196.)

DZIAŁ I.
Giełda.
(Artykuły 184—190.)

Artykuł 184.
W Wolnem Mieście Gdańsku będzie istnieć giełda pieniężna i efektów, na której marka polska będzie dopuszczona do urzędowego obiegu i notowana urzędownie w cedule.

Artykuł 185.
Na giełdzie gdańskiej maję być notowane urzędowo transakcje:
a) banknotami i gotówkę w marce polskiej;
b) czekami, przekazami i wypłatami na instytucje bankowe, posiadające w Polsce prawa banków dewizowych;
c) wekslami kupieckimi, płatnymi w marce polskiej.

Artykuł 186.
Oddziały banków gdańskich, mających siedzibę główna w Wolnem Mieście Gdańsku, które obecnie już działają na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej lub w przyszłości na nim działać będą, otrzymują od polskiego Ministerstwa Skarbu, po wypełnieniu prawnie wymaganych formalności, prawa banków dewizowych w Polsce.

Artykuł 187.
Dopóki w Polsce obowiązują przepisy o ograniczeniu obrotu pieniężnego z zagranicę, wypłaty, czeki i przekazy w marce polskiej
na osoby prywatne i firmy nie będące bankami dewizowymi, nie mogą być przedmiotem handlu na giełdzie pieniężnej w Gdańsku, ani też na niej notowane.

Artykuł 188.
(1) Przy ustalaniu kursu marki polskiej uwzględni się jedynie obroty, dokonane za pośrednictwem zaprzysiężonych maklerów (agentów) giełdowych.
(2) Notowania winny oddzielnie podawać kurs gotówki i kurs dewiz.
(3) Ceduła giełdowa winna zawierać rubryki kursów żądanych i płaconych; różnica między obu kursami nie powinna normalnie przenosić ośmiu od sta.

Artykuł 189.
(1) Do zarządu giełdy należy powołać conajmniej dwóch przedstawicieli banków polskich w Gdańsku.
(2) Jeden z nich lub jego zastępca maję prawo do współdziałania przy urzędowem ustalaniu kursu marki polskiej. Zarząd giełdowy winien ich do tego wezwać.

Artykuł 190.
(1) Jako kurs urzędowy dla przerachowania marki polskiej na pieniądz gdański i odwrotnie należy uważać, o ile przepisy specjalne czegoś innego nie przewidują, kurs rubryki „żądano", ustalony urzędowo dla banknotów polskich na giełdzie gdańskiej dnia poprzedniego. O ile dnia poprzedniego notowania urzędowego nie było, obowiązywać będzie ostatnie notowanie giełdy gdańskiej.
(2) Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk wydadzą wspólnie specjalne przepisy wykonawcze.

DZIAŁ II.
Polska kasa rządowa.
(Artykuły 191 i 192.)

Artykuł 191.
(1) Przy przedstawicielu dyplomatycznym Rządu Polskiego zostanie utworzona kasa rządowa.
(2) Działalność jej obejmie następujące czynności:
a) wykonywanie wszelkich wypłat na zlecenie Rządu Polskiego oraz przyjmowanie wszelkich wpłat na rachunek jego. Dotyczy to w szczególności wszelkich wpłat i wypłat wynikających z rozrachunków miedzy władzami polskiemi a władzami gdańskiemi;
b) przeprowadzanie transakcji finansowych, mających na względzie ochronę marki polskiej;
c) udział w zebraniach giełdy pieniężnej i efektów w Gdańsku.

Artykuł 192.
Kasa rządowa ma prawo do posiadania kont w instytucjach finansowych i firmach bankowych na obszarze Wolnego Miasta Gdańska oraz do otwierania kont ze swej strony tymże instytucjom i firmom bankowym.

DZIAŁ III.
Specjalne postanowienia.
(Artykuły 193—196.)

Artykuł 193.
O ile instytucje finansowe w Wolnem Mieście Gdańsku zawrą specjalne umowy (kartele) celem ustalenia jednolitych warunków kupna i sprzedaży marki polskiej, natenczas właściwe władze Wolnego Miasta Gdańska udziela dążeniom tym swego poparcia.

Artykuł 194.
(1) Zawieranie umów na obszarze Wolnego Miasta Gdańska nie może być z tego powodu utrudnione ani też ograniczone, iż umowy opiewają na markę polska. Umowy tego rodzaju doznają takiej samej ochrony prawnej, jak umowy zawarte w pieniądzu gdańskim.
(2) Zobowiązania w marce polskiej, płatne na obszarze Wolnego Miasta Gdańska, mogą być płacone tylko w marce polskiej, o ik wierzyciel, nie zgodzi się na inny rodzaj zapłaty.

Artykuł 195.
(1) Aż do zniesienia wszelkich ograniczeń co do wywozu marek polskich, walut zagranicznych i papierów wartościowych za granicę oraz co do dokonywania transakcji w markach polskich i walutach zagranicznych z zagranicą, Rzeczpospolita Polska ma prawo utrzymania także w stosunku do Wolnego Miasta Gdańska obowiązujących na jej obszarze ograniczeń wobec krajów posiadających inny system walutowy.
(2) Rzeczpospolita Polska zniesie ograniczenia te w stosunku do Wolnego Miasta Gdańska już wcześniej w tym rozmiarze, w jakim Wolne Miasto Gdańsk wprowadzi je do swego obrotu pieniężnego z zagranicą.
(3) Jeżeli Rzeczpospolita Polska ograniczenia takie zniesie, natenczas Wolne Miasto Gdańsk nie będzie mogło stosować odpowiednich ograniczeń wobec Polski.

Artykuł 196.
Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk zastrzegają sobie prawo podjęcia każdej chwili rokowań w myśl artykułu 36 Konwencji polsko-gdańskiej z dnia 9 listopada 1920 r. celem ujednolicenia systemu monetarnego i spowodowania w danym razie rozstrzygnięcia w myśl artykułu 39 Konwencji.

CZĘŚĆ SZÓSTA.
Sprawy celne.
(Artykuły 197—210.)

Artykuł 197.
(1) Z dniem l stycznia 1922 r. stosowane będą z mocą obowiązującą na obszarze Wolnego Miasta Gdańska:
a) Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Przemysłu i Handlu z dnia 11 czerwca 1920 r. o taryfie celnej (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 51 poz. 314) wraz z uzupełnieniami zawartemi w Rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Przemysłu i Handlu z dnia 27 lipca 1920 r. w przedmiocie sprostowania Rozporządzenia o taryfie celnej (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 79 poz. 532) i w Rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Przemysłu i Handlu w przedmiocie częściowej zmiany rozporządzenia o taryfie celnej z dnia 27 lipca 1920 r. (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 67 poz. 444);
b) Rozporządzenie Ministra Skarbu o postępowaniu celnem z dnia 13 grudnia 1920 r. (Dziennik Ustaw R. P. z roku 1920 Nr. 11 poz. 64) wraz z uzupełnieniem zawartem w rozporządzeniu Ministra Skarbu z dnia 9 lipca 1921 r miocie postępowania celnego przy obrocie zagranicznym opakowań zwrotnych (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 67 poz. 439);
c) Rozporządzenie Ministra Skarbu i Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 17 maja 1921 r. w przedmiocie podwyższenia agio od cła na towary o charakterze zbytkownym (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 46 poz. 284);
d) Rozporządzenie Ministra Skarbu oraz Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 23 czerwca 1921 r. w przedmiocie podwyższenia dopłaty (agio) do cła na towary o charakterze zbytkownym i na pozostałe towary (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 57 poz. 366);
e) Rozporządzenie Ministra Skarbu i Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 18 sierpnia 1921 r. w przedmiocie ulg celnych (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 70 poz. 471);
f) Dekret Rady Regencyjnej z dnia 31 października 1918 r. o opiece nad zabytkami sztuki i kultury (Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr. 16 poz. 36), o ile zawiera zakazy wywozu;
g) Ustawa z dnia 21 października 1919 r. o organizacji statystyki administracyjnej (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 85 poz. 464), o ile dotyczy statystyki celnej.
(2) Gdyby w czasie do dnia l stycznia 1922 r. miały być wydane w dziedzinie ustawodawstwa celnego nowe rozporządzenia, natenczas wejdą one w życie na obszarze Wolnego Miasta Gdańska również dnia l stycznia 1922 r., o ile nie będzie przewidziany późniejszy termin.
(3) Polskie ustawy i taryfy celne, wydane po dniu l stycznia 1922 r. oraz wydane na ich podstawie rozporządzenia polskiego centralnego zarządu ceł wejdą w życie na obszarze Wolnego Miasta Gdańska w tej samej chwili, co na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, o ile nie będzie przewidziany w nich późniejszy termin.
(4) Gdyby po zawarciu niniejszej umowy Rząd Polski w ustawodawstwie celnem, taryfie celnej lub w jednem z rozporządzeń wymienionych w ustępie l, wprowadzić chciał zmianę dotyczącą obrotu uszlachetniającego, obrotu przez domy składowe lub udzielenia zwłoki w zapłacie (kredytowania) cła, natenczas da on dość wcześnie sposobność przedstawicielom Rządu Wolnego Miasta Gdańska, oraz mianowanym przez niego przedstawicielom kół interesowanych wypowiedzenia się w tym względzie. Przed zmianami innych postano-
wień celnych przedstawiciele Rządu oraz przedstawiciele kół interesowanych Wolnego Miasta Gdańska będą słuchani o tyle, o ile słucha się również przedstawicieli kół interesowanych w Rzeczypospolitej Polskiej.
(5) Rząd Polski w ustawach swych i w swej taryfie celnej chronić będzie według możności interesy Wolnego Miasta Gdańska,

Artykuł 198.
Następne postanowienia niniejszej części (artykuły 199 do 210) nabierają mocy obowiązującej z dniem 1. stycznia 1922 r.

Artykuł 199.
(1) Organizacja gdańskiej służby celnej jest rzeczą Rządu Wolnego Miasta Gdańska. Najwyższa władza celna w Gdańsku otrzymuje w stosunku do polskiego centralnego zarządu, ceł zakres działania drugiej instancji polskich władz celnych.
(2) Urzędnicy gdańskiego zarządu ceł podlegają obowiązującym na obszarze Wolnego Miasta Gdańska prawnym przepisom dotyczącym urzędników oraz zarządzeniom i nadzorowi służbowemu przełożonej władzy gdańskiej.
(3) Gdański zarząd ceł kieruje sprawy należące do właściwości polskiego centralnego zarządu ceł bezpośrednio do tegoż, wręczając równocześnie odpisy odnośnych pism polskiemu naczelnemu inspektorowi ceł (Art. 200 ustęp 3).
(4) Celne władze i urzędy gdańskie winny w korespondencji urzędowej z celnemi władzami i urzędami w Polsce dołączać do tekstu niemieckiego tłómaczenia w języku polskim.

Artykuł 200.
(1) Polski centralny zarząd ceł wykonuje nadzór nad służbą celną według artykułu 14 Konwencji z dnia 9 listopada 1920 r. przez mianowanych przez siebie polskich inspektorów celnych na obszar Wolnego Miasta Gdańska. Inspektorowie ci będą przydzieleni do personelu gdańskiego i będą pełnili służbę częścią przy oddziałach służbowych
najwyższej władzy celnej gdańskiej i podległych jej urzędach celnych, częścią zaś przy gdańskich organach ochrony granicznej.
(2) Polscy inspektorowie celni nie podlegają gdańskiemu zarządowi ceł, ani też nie są jego przełożonymi. Polski centralny zarząd ceł będzie podawał do wiadomości gdańskiemu zarządowi ceł ich liczbę, ich nazwiska oraz każda zaszłą w tym względzie zmianę.
(3) Czynnościami urzędowemi polskich inspektorów kieruje mianowany przez Rząd Polski naczelny inspektor ceł na obszar Wolnego Miasta Gdańska. Wykonuje on nadzór według własnego uznania bądźto osobiście, bądźto przez podległych mu inspektorów celnych.
(4) Polscy inspektorowie celni są uprawnieni do noszenia w czasie służby swego przepisowego munduru służbowego, broń jednak mogą nosić tylko o tyle, o ile jest to dozwolone gdańskim urzędnikom przy sprawowaniu równorzędnej służby.

Artykuł 201.
(1) Polscy inspektorowie celni na obszar Wolnego Miasta Gdańska mają prawo:
a) czuwania nad stosowaniem polskiego ustawodawstwa celnego oraz polskiej taryfy celnej;
b) śledzenia wszystkich czynności urzędowych, zwłaszcza dostępu do wszystkich działów gdańskiego zarządu celnego o każdej porze, w której pełni się w nich służbę, oraz oglądania wszelkich urządzeń;
c) żądania od gdańskich urzędników wyjaśnień co do podstawy i celu ich zarządzeń, oraz wglądania we wszelkie papiery celne, księgi i akta, o ile te dotyczą spraw celnych;
d) sprawdzania dokonanych już odpraw celnych.
(2) Polscy inspektorów ;e celni nie są jednakże uprawnieni do wydawania zarządzeń gdańskim urzędnikom celnym.
(3) Otrzymują oni na równi z gdańskimi urzędnikami celnymi miejsce do pracy odpowiadające czynności służbowej i stosunkom miejscowym, mają zarazem prawo posługiwania się przy wykonywaniu kontroli wszystkimi potrzebnymi technicznymi środkami pomocniczymi, którymi odnośny dział służbowy rozporządza. O ile jednak używanie pewnych aparatów lub urządzeń ze szczególnych powodów powierzono tylko powołanym do tego urzędnikom, natenczas urzędnicy ci są obowiązani przeprowadzić badanie żądane przez inspektorów w ich obecności i według ich wskazówek.
(4) Polscy inspektorowie celni maja prawo przy wykonywaniu swej służby natychmiast dać wyraz swoim zarzutom, jakie mają przeciw czynnościom urzędowym gdańskich urzędników. Jeżeli urzędnicy odprawiający zarzutów tych bez zastrzeżeń nie uznają, wówczas należy zwrócić się do właściwego przełożonego urzędu. O ile także pomiędzy tym ostatnim a polskim inspektorem nie nastąpi uzgodnienie poglądów, wówczas należy stwierdzić na piśmie różnicę zdań. Polskim inspektorom celnym przysługuje w tym wypadku prawo spowodowania dalszych kroków u swojej władzy przełożonej.

Artykuł 202.
(1) Spostrzeżenia, których dalsze zbadanie polski centralny zarząd ceł uważać będzie za potrzebne dla przeprowadzenia swego prawa kontroli na zasadzie artykułu 14 Konwencji, poda on do wiadomości gdańskiego zarządu ceł w celu wypowiedzenia się. O ile gdański zarząd ceł nie uczyni zadość temu wezwaniu, natenczas przysługuje polskiemu centralnemu zarządowi ceł prawo wydania rozstrzygnięcia. Jeżeli na podstawie tego rozstrzygnięcia ma być ściągnięta dodatkowa opłata celna, natenczas w zakwestjowanym wypadku odpowiada gdański zarząd ceł za ściągnięcie tej kwoty.
(2) W takim samym trybie postępowania należy załatwiać spostrzeżenia polskich inspektorów celnych, dotyczące nieprzestrzegania ustaw, przepisów i rozporządzeń celnych wszelkiego rodzaju oraz usuwać wykryte nieprawidłowości w czynnościach urzędowych.
(3) W wypadkach naruszenia przepisów celnych przez gdańskie osoby urzędowe należy na żądanie polskiego inspektora ceł stwierdzić protokolarnie stan sprawy i spowodować dalsze kroki celem pociągnięcia urzędnika do odpowiedzialności.

Artykuł 203.
(1) Obowiązku złożenia rachunku dopełnia się przez zestawienie rachunku rocznego, obejmującego czasokres jednego roku rachunkowego i przedłożenie go polskiemu centralnemu zarządowi ceł najpóźniej w trzy miesiące po upływie roku rachunkowego. Rachunek roczny winien zawierać bieżące dochody celne poszczególnych urzędów celnych według ksiąg poboru przez nich prowadzonych, a to w sumach ćwierćrocznych. Pobory winny być udokumentowane potwierdzeniami ich prawdziwości, wystawionemi przez właściwych kuratorów kasy.
(2) Wpływy jednorazowe winny być udokumentowane odnośnemi zarządzeniami lub ich uwierzytelnionymi odpisami, o ile zaś powstały na skutek rewizji, wypisami z protokółu rewizji ksiąg. To samo odnosi się do zwrotów i odpisań wszelkiego rodzaju. Rachunek roczny winien być uznany przez urzędnika zdającego rachunek i rendanta wyższej kasy celnej za prawdziwy, zaś zgodność jego z księgami kasowemi wyższej kasy celnej winna być potwierdzona przez jednego z wyższych urzędników rachunkowych gdańskiego zarządu ceł.
(3) Wyższa kasa celna zestawia ćwierćrocznie według powyższych zasad zamknięcia rachunkowe zawierające dochody celne tudzież zwroty i odpisania wszelkiego rodzaju z ubiegłego ćwierćrocza i przedkłada je do dnia dwudziestego następnego miesiąca polskiemu centralnemu zarządowi ceł.
(4) Polski centralny zarząd ceł winien w przeciągu jednego miesiąca po otrzymaniu rachunku ćwierćrocznego lub rocznego przeprowadzić obrachunek ogólnych dochodów brutto i podać go do wiadomości gdańskiego zarządu ceł.
(5) Oba zarządy ceł są zobowiązane podawać sobie wzajemnie preliminowane kwoty dochodów z ceł brutto, potrzebne do zestawienia preliminarza budżetowego.

Artykuł 204.
(1) Gdański zarząd ceł jest obowiązany spłacać polskiemu centralnemu zarządowi ceł przy końcu każdego tygodnia część dochodów brutto na poczet udziału Rzeczypospolitej Polskiej w tychże. Wysokość tych spłat określa się według sumy wpływów, jakie Rzeczypospolitej Polskiej przypadły w minionym roku obrachunkowym i wynosi cześć pięćdziesiątądrugą tej sumy. Dokonanie spłaty winno nastąpić w tych środkach płatniczych i w tym stosunku, w jakim zapłata w rzeczywistości nastąpiła, o ile wpływy brutto na to wystarczę, w przeciwnym razie tylko w wysokości tych wpływów.
(2) W pierwszym roku, licząc od dnia l stycznia 1922 r., może gdański zarząd ceł zatrzymać przy tygodniowych wypłatach cześć z dochodów brutto przypadająca na Wolne Miasto w myśl artykułu 206.
(3) Na podstawie wręczonego polskiemu centralnemu zarządowi ceł obrachunku ćwierćrocznego i z uwzględnieniem odsetka dochodów brutto przypadającego na Wolne Miasto Gdańsk, należy ćwierćrocznie wyrównać różnicę pomiędzy sumą należącą się a kwotami wypłaconemi.

Artykuł 205.
(1) Opłaty celne pobiera się na podstawie polskiego ustawodawstwa celnego i polskiej taryfy celnej.
(2) O ile zapłaty dokonano w pieniądzach gdańskich, natenczas należy wziąć za podstawę przeliczenia kurs ustalony urzędownie w Gdańsku dnia poprzedzającego, w którym kurs był notowany (Część piąta art. 190). W razie dokonania zapłaty w dniu późniejszym, niż w dniu zapadłości, jest miarodajny kurs dnia, w którym zapłata winna była nastąpić.
(3) Należności celne winny być zapłacone najpóźniej w przeciągu trzech dni po ich ustaleniu. W razie późniejszej zapłaty przysługuje gdańskiej władzy celnej prawo pobrania opłaty dodatkowej w wysokości dziesięciu od sta. Przepis niniejszy nie przesądza późniejszego unormowania przepisów o uiszczaniu opłat.
(4) Zwroty opłat celnych winny być dokonane w tych środkach płatniczych, w których uiszczono opłaty według przedstawionych dowodów. O ile to nie da się stwierdzić, natenczas oznacza zarząd ceł, który zarządza zwrot, w jakim środku płatniczym zwrot ten ma nastąpić.

Artykuł 206.
(1) Przypadający na Wolne Miasto Gdańsk na zasadzie artykułów 15 i 17 litera c Konwencji polsko-gdańskiej z dnia 9 listopada 1920 r. stały odsetek wpływów celnych określa się w sposób następujący:
Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk otrzymuję z dochodu brutto wszystkich wpływów celnych, pobranych na obszarach obu Stron razem, udział, który obliczać się będzie na podstawie stosunku liczby mieszkańców według ostatniego spisu ludności oraz norm przeciętnego zużycia oclonych towarów, przypadającego na mieszkańców każdego z obydwóch obszarów. W okresie pierwszych trzech lat, licząc od dnia l stycznia 1922 r., jako norma zużycia przypadająca na jednego mieszkańca Wolnego Miasta Gdańska przyjęta będzie sześciokrotna normy zużycia przypadającej na jednego mieszkańca Rzeczypospolitej Polskiej. Po upływie tych trzech lat oraz każdego następnego trzechlecia Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk maja prawo w miarę zmiany stosunków gospodarczych wnieść o ustalenie innego stosunku w normach zużycia.
(2) Każdy z obu zarządów ceł ponosi na własny rachunek koszty swojej służby celnej.
(3) O ile Rzeczpospolita Polska na obszarze Wolnego Miasta Gdańska lub Wolne Miasto Gdańsk na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej zażąda zaprowadzenia specjalnych urządzeń dla służby celnej, natenczas w każdym poszczególnym wypadku należy osiągnąć porozumienie co do ponoszenia kosztów.

Artykuł 207.
Aż do czasu dostosowania ustaw Wolnego Miasta Gdańska, dotyczących monopoli i podatków pośrednich, do ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązują następujące postanowienia:
1. Przy wprowadzaniu towarów, podlegających na obszarze swego przeznaczenia monopolowi lub podatkowi pośredniemu, z wspólnej zagranicy, badźto przez gdański urząd celny z przeznaczeniem do Polski, bądź też przez polski urząd celny z przeznaczeniem do Gdańska, należy towary te po ich nadejściu celem oclenia i pobrania opłaty monopolowej lub też podatku pośredniego przekazać do urzędu celnego lub skarbowego, właściwego dla miejsca przeznaczenia towarów.
2. Jeżeli takie towary, które wytworzono na obszarze jednej ze Stron lub które wprowadzono tam do wolnego obrotu, wysłane być maję na obszar drugiej Strony, natenczas przed wysłaniem należy je zgłosić do właściwego urzędu skarbowego; ten zaś winien je przekazać urzędowi celnemu lub skarbowemu, właściwemu dla miejsca przeznaczenia towarów celem pobrania od nich podatku według obowiązujących, tam przepisów.
3. Przekazanie towarów stanowiących przedmiot monopolu państwowego może nastąpić dopiero po przedstawieniu zezwolenia władzy monopolowej, potrzebnego do ich przywozu lub wywozu.
4. Obie Strony ustanowią we wzajemnem porozumieniu dla towarów stanowiących przedmiot monopolu państwowego kontyngent, w którego ramach towar." takie, wytworzone na obszarze jednej Strony, bez osobnego zezwolenia zarządu monopoli mogą być przywożone na obszar monopolowy Strony drugiej lub też z obszaru tego wywożone. Przy przywozie należy uiścić opłatę monopolowa. Na towary będące przedmiotem wywozu, ma być we wzajemnem porozumieniu ustanowiona zniżona cena monopolowa.
5. Od towarów podlegających na obszarze jednej ze Stron i podatkowi pośredniemu, a przechodzących pod nadzorem urzędowym z tego obszaru na obszar drugiej Strony, nie będzie pobierany podatek obowiązujący na obszarze, z którego towar się wywozi, a podatek już pobrany będzie zwrócony.

Artykuł 208.
Stwierdza się, że w poszczególnych dzielnicach Rzeczypospolitej Polskiej i na obszarze Wolnego Miasta Gdańska stanowią przedmiot monopolu państwowego lub też podlegają podatkowi pośredniemu towary, które wymieniono w rozdziale l załącznika. I. Rozdział ten może uledz zmianie w miarę wydawania przepisów ustawowych. Przekazywanie towarów wymienionych w rozdziale l załącznika I odbywa się według postanowień, zawartych w rozdziale 2 tegoż załącznika.

Artykuł 209.
Ściganie i karanie czynów przestępnych przeciwko postanowieniom zawartym w artykułach 207 i 208 oraz w załączniku I, rozdziale 2 pozostawia się osobnemu ustawowemu unormowaniu dla każdego obszaru z osobna po wzajemnem porozumieniu.

Artykuł 210.
(1) Postanowienia karne w dziedzinie cła, pomoc prawna, jakoteż wyjątki od taryfy celnej zostaną ustalone w osobnej umowie.
(2) Gdyby osobna umowa w przedmiocie postanowień karnych w dziedzinie cła nie miała wejść w życie do dnia l stycznia 1922 r., natenczas aż do jej wykonania będą obowiązywały na obszarze Wolnego Miasta Gdańska dotychczasowe postanowienia karne.

Załącznik I (cło).

ROZDZIAŁ 1.

§ l
Na obszarach obu Stron są przedmiotem monopolu państwowego i podlegają podatkom pośrednim następujące towary:
I.
Na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej:
1. Przedmiot monopolu państwowego stanowię:
a) w byłym zaborze rosyjskim: spirytus, cukier, sól, sacharyna, tytoń i wyroby tytoniowe, oleje mineralne;
b) w byłym zaborze austrjackim: spirytus, cukier, sól, sacharyna, tytoń i wyroby tytoniowe, oleje mineralne;
c) w byłej dzielnicy pruskiej: spirytus, cukier.
2. Podatkom pośrednim podlegają:
a) na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej: piwo, zapałki, karty do gry;
b) w byłym zaborze rosyjskim: gilzy i bibułki do papierosów, drożdże prasowane i węgiel kamienny;
c) w byłym zaborze austrjackim: wino i wino musujące;
d) w byłej dzielnicy pruskiej: sacharyna, tytoń, papierosy, gilzy i bibułki do papierosów, wino i wino musujące, wody mineralne, środki do oświetlania, kwas octowy i sól.

II.
Na obszarze Wolnego Miasta Gdańska:
1. Żadne towary nie stanowią monopolu państwowego.
2. Podatkom pośrednim podlegają:
tytoń, surogaty tytoniu, papierosy, wody mineralne, wino i wino musujące, piwo, środki do zapalania, środki do oświetlania, spirytus, kwas octowy, cukier, sól i karty do gry.

ROZDZIAŁ 2.

§2.
(1) Każdy, kto zamierza wysłać przedmioty wymienione w rozdziale l z obszaru Rzeczypospolitej Polskiej do obszaru Wolnego Miasta Gdańska lub na odwrót, w ilościach większych od ustalonych w § 5, jest obowiązany zgłosić to wprzód właściwemu urzędowi skarbowemu (urzędowi miejsca wysłania).
(2) W zgłoszeniu, które ma być sporządzone w dwóch egzemplarzach według wzoru (§ 10), należy podać:
a) dzień zgłoszenia,
b) nazwisko i adres wysyłającego,
c) nazwisko przewoźnika (przedsiębiorstwa transportowego),
d) ilość i rodzaj naczyń względnie ilość pakunków,
e) rodzaj towaru,
f) wagę surową i czysta każdego naczynia względnie pakunku,
g) nazwisko i adres odbiorcy,
h) urząd, do którego należy przesyłkę dostawić.
(3) Jeżeli przesyłka zawiera towary stanowiące przedmiot monopolu państwowego, natenczas dołączyć należy wymagane pozwolenia na przywóz i wywóz.
(4) Równocześnie ze zgłoszeniem należy dostawić do urzędowego zbadania towar razem z odnośnymi dokumentami przewozowymi (listem przewozowym, rachunkiem i t. p.).
(5) Na prośbę wysyłającego urząd przyjmujący zgłoszenie może zezwolić na urzędowe zbadanie w lokalach przemysłowych wysyłającego.
(6) Urząd przyjmujący zgłoszenie bada przesyłkę co do ilości sztuk, co do wagi surowej i czystej, oraz co do jej zawartości. Jeżeli rewizja przesyłki nie daje żadnego powodu do zarzutów, natenczas urząd uwidoczni wynik rewizji w rejestrze przekazowym i na egzemplarzach zgłoszenia, oznaczy je bieżące liczbą rejestru przekazowego, zaopatrzy przesyłkę w urzędowe zamknięcia i wyznaczy odpowiedni termin dla jej dostawienia. Po podpisaniu egzemplarzy zgłoszenia wydaje urząd przesyłkę wysyłającemu do transportu wraz z unikatem zgłoszenia i innymi dokumentami konwojowymi, zaś duplikat zgłoszenia przesyła urzędowi odbiorczemu (urzędowi skarbowemu względnie celnemu) miejsca przeznaczenia, podanemu w zgłoszeniu.

§3.
(1) Przez podpisanie i odebranie zgłoszenia zobowiązuje się wysyłający dbać o to, aby przekazaną przesyłkę wraz z dokumentami konwojowymi dostawiono bez zmiany zawartości i ilości i bez naruszenia zamknięcia urzędowego, w terminie wyznaczonym, do wymienionego W zgłoszeniu urzędu odbiorczego miejsca przeznaczenia.
(2) Jeżeli podczas transportu nastąpić musi zmiana miejsca przeznaczenia lub musi być przekroczony termin dostawienia, albo też zajdzie konieczność zmiany opakowania przesyłki, lub jeżeli podczas transportu zmieniła się ilość przesyłki, natenczas przewoźnik jest obowiązany zawiadomić bezzwłocznie o takiej zmianie najbliższy organ skarbowy, celem stwierdzenia stanu rzeczy i wydania dalszych zarządzeń zapobiegających przekroczeniu ustaw podatkowych. Protokół z wyniku odnośnych czynności urzędowych należy dołączyć do dokumentów konwojowych.
(3) Późniejsza zmiana miejsca przeznaczenia jakoteż podział przesyłki na obszarze, do którego jest przeznaczona, może nastąpić tylko pod warunkiem dostawienia przedtem całej przesyłki w niezmienionym stanie do najbliższego urzędu skarbowego i poddania tejże przepisanej czynności urzędowej.

§ 4.
(1) Na obszarze przeznaczenia należy dostawić przekazaną przesyłkę wraz z dokumentami konwojowymi do urzędu odbiorczego
(skarbowego lub celnego) właściwego dla odbiorcy i podanego w zgłoszeniu. Urząd ten porównuje otrzymany od wysyłającego unikat zgłoszenia z duplikatem zgłoszenia i bada przesyłkę co do ilości sztuk, co do wagi surowej i czystej, tudzież co do jej zawartości. Jeżeli przesyłka nadeszła z nienaruszonemi zamknięciami urzędowemi i nie nasuwają się zresztą żadne wątpliwości co do jej tożsamości, natenczas można zaniechać stwierdzenia wagi surowej i czystej, tudzież zawartości przesyłki.
(2) Jeżeli rewizja przesyłki nie dała żadnego powodu do zarzutów, natenczas urząd odbiorczy wpisuje wynik rewizji w rejestrze odbiorczym i na egzemplarzach zgłoszeń, zaopatrując je w bieżące numery rejestru odbiorczego, pobiera przypadającą opłatę monopolową względnie podatkową, notuje daty zapłaty zarówno w zgłoszeniach jak i rejestrze odbiorczym i wydaje przesyłkę odbiorcy. Urząd odbiorczy winien załatwiony w ten sposób unikat zgłoszenia przesłać niezwłocznie urzędowi wysyłającemu, podczas gdy duplikat zgłoszenia należy dołączyć jako dowód do rejestru odbiorczego.
(3) Od ubytku, stwierdzonego przy badaniu przekazanego towaru, należy również pobrać przypadającą opłatę monopolowa względnie podatkowa, o ile protokóły dołączone do unikatu zgłoszenia nie dowodzą niezbicie, iż ubytek ten powstał na obszarze odbioru przesyłki bez winy wysyłającego lub przewoźnika i że brakującej ilości towaru nie usunięto bezprawnie z pod opodatkowania.

§ 5.
(1) Od obowiązku przekazywania są wolne następujące ilości towarów:
a) piwa 2 litry,
b) wód mineralnych 2 litry,
c) wina l litr,
d) cygar 25 albo papierosów 50 albo tytoniu 50 gr.,
e) zapałek 10 pudełek,
f) środków do oświetlania 2 sztuk-i jednego i tego samego rodzaju,
g) drożdży 200 gr. <•
(2) W obrocie nadgranicznym (3 km od granicy politycznej) między obszarem byłej dzielnicy pruskiej a obszarem Wolnego Miasta Gdańska są wolne od obowiązku przekazywania, o ile przewóz lub przesłanie nie odbywa się w celach zarobkowych:
a) soli 250 gr.,.
b) cygar 25 albo papierosów 100 albo tytoniu 100 gr.,
c) gilz albo bibułek do papierosów 100.

§ 6.
(1) W drodze rozporządzeń dodatkowych, które zostaną wydane po wzajemnem porozumieniu i ogłoszone w odpowiedni sposób, postanowi się, któremi drogami lądowemi i wodnemi, poza drogami żelaznemi i linjami statków parowych, jest dozwolony pomiędzy Rzeczypospolitą Polska i Wolnem Miastem Gdańskiem przewóz towarów podlegających zgłoszeniu w myśl § 2.
(2) Zarządy kolejowe, pocztowe i żeglugi rzecznej jako też wogóle wszyscy inni przewoźnicy nie mogą przyjmować do przewozu towarów, podlegających podatkom pośrednim, względnie stanowiących przedmiot państwowego monopolu, jeżeli do listu przewozowego nie będzie dołączone, jako dokument przekazujący, zgłoszenie, a pozatem przy towarach monopolu państwowego także zezwolenie władz skarbowych na przywóz i wywóz,
(3) Zarządy kolejowe, pocztowe i żeglugi rzecznej są obowiązane uwiadomić właściwy, podany w zgłoszeniu urząd odbiorczy o nadejściu każdej do przewiezienia przyjętej przesyłki towarów wymienionych w rozdziale i niniejszego załącznika i to najpóźniej do 24 godzin po nadejściu przesyłki. Doniesienie to winien urząd odbiorczy dołączyć do rejestru odbiorczego.

§ 7.
Wydanie przesyłki odbiorcy może nastąpić dopiero po okazaniu przez niego dowodu, że przesyłkę opodatkowano względnie uiszczono opłaty monopolową. W razie nieprzyjęcia przesyłki przez odbiorcę może przewoźnik towar tylko wtedy sprzedać w drodze publicznego przetargu, jeżeli uiści przypadający podatek, względnie opłatę monopolową,

§ 8.
Zarządy gminne, policyjne i państwowe są obowiązane na żądanie udzielać pomocy przy sprawowaniu czynności urzędowych organom skarbowym, powołanym do wykonywania postanowień niniejszej umowy.

§ 9.
(1) Każdy urząd wysyłający winien dla przekazanych przesyłek towarowych prowadzić rejestr wysyłkowy, a każdy urząd odbiorczy rejestr odbioru. Obydwa rejestry należy zamykać ćwierćrocznie i przedkładać w przeciągu czterech tygodni Ministerstwu Skarbu w Warszawie względnie najwyższej władzy celnej Wolnego Miasta Gdańska.
(2) Jeżeli w przeciągu 14 dni po upływie terminu dostawienia towarów uwidocznionego w rejestrze wysyłkowym urząd odbiorczy nie zwróci unikatu zgłoszenia, natenczas -urząd wysyłający winien wdrożyć poszukiwania za brakującem zgłoszeniem. Wynik dochodzeń należy uwidocznić w rejestrze wysyłkowym.
(3) Do rejestru odbiorczego należy wpisywać wszystkie duplikaty zgłoszeń i to nawet wtedy, gdy towaru nie dostawiono w przepisanym terminie. W tym wypadku należy zarządzić dochodzenia, gdzie przesyłka się znajduje i w danym razie wdrożyć postępowanie karne.
(4) Jeżeli się okaże z dochodzenia, że przesyłka zaginęła na obszarze odbioru, wówczas należy ściągnąć od wysyłającego przypadający podatek względnie opłatę monopolową, o ile nie można ich ściągnąć od ponoszącego winę.

§ 10.
Zarządom skarbowym obu Stron zastrzega się ustalenie za wzajemnem porozumieniem się wzorów zgłoszeń (§ 2) i rejestrów (§ 9).

Załącznik II (cło).
(O wyjątkach od przepisów celnych.)

§ 1.
Jeżeli w polskiem ustawodawstwie celnem w odniesieniu do ulg celnych zachodzą słowa: Polska, polski, polskiego pochodzenia i tym podobne, należy pod tem zarazem rozumieć słowa: Gdańsk, gdański, gdańskiego pochodzenia i tym podobne.

§ 2.
Tym mieszkańcom Wolnego Miasta Gdańska, którzy udowodnią, że sprowadzali dotąd losy niemieckich loterji publicznych, zezwala się nadal na przywóz tych losów przez okres dziesięciu lat, licząc od dnia l stycznia 1922 r.

§ 3.
Przywóz etykiet na butelki z firmami wytwórców zagranicznych dozwolony jest także i wówczas, gdy towar, do którego oznaczenia etykiety służyć mają, nie został wprowadzony równocześnie z niemi. Wystarczy, gdy wprowadzono go już przedtem.

§ 4.
Przywóz świeżych owoców z Ameryki i Australji podlega tym samym ograniczeniom, co przywóz świeżych odpadków od owoców z tych krajów.

§ 5.
Wywóz dzieł sztuki oraz zabytków starożytności z obszaru Wolnego Miasta Gdańska dozwolony jest jedynie za zezwoleniem Senatu.

§ 6.
Przywóz kart do gry w stanie luźnym jest zakazany.

§ 7.
(1) Przepis pierwszych dwóch zdań § 9 póz. 2 rozporządzenia Ministra Skarbu o postępowaniu celnem z dnia 13 grudnia 1920 r. (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 11 z 1920 r. póz. 64) zmienia się w sposób następujący:
„Wyprawy ślubne, podarunki dla narzeczonych lub podarunki ślubne mogą być przywożone wolne od cła, jeżeli przeznaczone są dla cudzoziemców lub obywateli własnego kraju, zamieszkałych dłużej niż dwa lata zagranica, którzy z powodu zawarcia związku małżeńskiego z osoba zamieszkałą na polskim obszarze celnym przenoszę do tego obszaru swe miejsce zamieszkania. W podaniu winno się udowodnić, że małżeństwo zostało zawarte; pozatem należy dołączyć szczegółowy opis przedmiotów, stanowiących wyprawę. Ministerstwo Skarbu Rzeczypospolitej Polskiej, zaś na obszar Wolnego Miasta Gdańska najwyższa władza celna gdańska mogą. zezwolić na późniejsze złożenie metryki ślubnej."
(2) Przepis § 9 póz. 5 powyższego rozporządzenia otrzymuje uzupełnienie o brzmieniu następujacem:
„Towary, które na polskim obszarze celnym znajdowały się w wolnym obrocie i z obszaru tego wywiezione zostały za granicę, może w razie ich powrotu polski centralny zarząd ceł także wówczas, gdy zagranicy weszły do wolnego obrotu, zwolnić od cła, jeżeli przemawiają za tem przeważające względy słuszności."

§ 8.
Upoważnia się najwyższą władzę celną Wolnego Miasta Gdańska do zwalniania od cła towarów, które przychodzą z zagranicy na polski obszar celny do czasowego użytku, jeżeli nie będą służyły do żadnego innego celu, jak do wypróbowania lub obejrzenia.

§ 9.
(1) Cło należy uiszczać według tych przepisów i stawek taryfowych, jakie obowiązują w dniu, w którym towary przeznaczone na
przywóz dostawione będą właściwej władzy celnej do oclenia lub do zapisania ich na wywóz.
(2) Wolne od cła są towary, które pod urzędowa kontrolą zostały zniszczone lub też w czasie transportu przeprowadzonego pod taka kontrola zniszczały. Towary, które w czasie transportu przeprowadzonego pod urzędową kontrolą wskutek wpływów przyrody zmieniły swa jakość i wagę, lub też które pod kontrolą urzędową zmienione zostały, należy oclić według ich stanu w czasie odprawy. Przy towarach, które usunięto z pod oclenia, miarodajną jest chwila, i jakość ich, w której należało dostawić je do oclenia, gdy zaś tego stwierdzić nie można, chwila ich wykrycia i jakość ich w owej chwili.

§ 10.
Artykuł 9 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Przemysłu i Handlu o taryfie celnej z dnia 11 czerwca 1920 r. (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 51 póz. 314) dotyczący szczególnego sposobu oclenia paczek pocztowych nie będzie miał zastosowania na obszarze Wolnego Miasta Gdańska do dnia l lipca 1922 r. Aż do tego terminu winno nastąpić porozumienie w przedmiocie oclenia paczek pocztowych.

§ 11.
Wolne od cła są ryby, foki, wieloryby i inne zwierzęta morskie, .złowione bezsprzecznie przez rybaków polskich lub gdańskich lub też przez załogi statków polskich i gdańskich, oraz przetwory z tych stworzeń, wytworzone bezsprzecznie na morzu. Wyjęte z pod tego zwolnienia są małże i skorupiaki, złowione na obcych wodach przybrzeżnych.

§ 12.
(1) Wolne od cła są materjały, używane do budowy, do naprawy lub do wyposażenia samolotów, statków rzecznych i morskich w przemyśle budowy samolotów i statków na obszarze Polski i Wolnego Miasta Gdańska, z wyjątkiem urządzeń kajutowych
i kuchennych. Wyłączone od tej ulgi są statki dla żeglugi na jeziorach i rzekach, służące celom luksusowym.
(2) Pierwsze przepisy celem szczegółowego przeprowadzenia tej zasady wyda polski centralny zarząd ceł w porozumieniu z najwyższą władzą celną w Gdańsku. W przyszłości nie będzie się wydawać żadnych przepisów, które byłyby mniej korzystne dla przemysłu budowy statków w Gdańsku, niż przepisy obecnie tam obowiązujące. Ponadto nie będzie się wydawać żadnych przepisów, które stawiałyby polski przemysł budowy samolotów i statków w położeniu korzystniejszem lub niekorzystniejszem, niż przemysł gdański.

§ 13.
(1) O ile przedsiębiorstwa gdańskie mają obecnie prawo sprowadzania z zagranicy surowców lub półfabrykatów bez cła pod warunkiem, że wyroby z nich wytworzone lub uszlachetnione lub takie same ilości towarów tego samego rodzaju po uszlachetnieniu zostaną z powrotem wywiezione za granicę, to prawo to przyznane im będzie i nadal pod dotychczasowymi warunkami.
(2) O ile przedsiębiorstwa gdańskie maja obecnie prawo wywożenia towarów za granicę celem uszlachetnienia a po uszlachetnieniu wprowadzenia ich z powrotem do gdańskiego obszaru celnego bez cła, prawo to przyznane im będzie i nadal pod dotychczasowymi warunkami. Najwyższa władza celna w Gdańsku winna najpóźniej do dnia 15 grudnia 1921 r. przedłożyć polskiemu centralnemu zarządowi ceł wykaz istniejących obecnie ulg tego rodzaju (ustęp 2) a W razie niedokładności uzupełnić ten wykaz w przeciągu 2 miesięcy.
(3) Wydział utworzony z przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska, który winien się składać najwyżej z 4 przedstawicieli po każdej stronie, zbada wykaz i ustali, czy istotnie odbywający się obrót należy uważać za obrót uszlachetniający a w danym razie wyuczy istniejący niedozwolony obrót uszlachetniający.
(4) O ile w przyszłości wpłyną podania o zezwolenie na przywóz do Gdańska surowców i półfabrykatów celem ich uszlachetnienia, powierza się najwyższej władzy celnej w Gdańsku badanie tych podań oraz udzielanie zezwoleń.
(5) Wywóz towarów z Gdańska celem ich uszlachetnienia za granicę będzie podlegał w przyszłości obowiązującym przepisom. Przy ich stosowaniu należy uwzględniać interesy gospodarcze Wolnego Miasta Gdańska, zwłaszcza koszta i czas pracy, trudności przewozowe oraz jakość wyrobów.
(6) Najwyższa władzę celne w Gdańsku upoważnia się do wydawania zezwoleń na przewóz w celach naprawy. W wypadkach mniejszej wagi może władza ta poruczyć udzielanie takich zezwoleń podwładnym jej urzędom celnym.

§ 14. .
(1) Istniejące obecnie w Gdańsku przepisy o obrocie przez domy składowe, jak również o udzielaniu kredytów domom składowym, o przyznawaniu kredytów żelaznych na wino oraz o przyznawaniu domom składowym rachunków bieżących pozostają utrzymane w mocy na dotychczasowych warunkach.
(2) W razie nowego unormowania przepisów, dotyczących obrotu przez domy składowe, zostaną w Gdańsku nadal dopuszczone domy składowe tego samego rodzaju, jak istniejące obecnie, o ile do tego czasu nie będą wydane dla takiego obrotu przepisy korzystniejsze.

§ 15.
Tym osobom i przedsiębiorstwom, którym dotychczas przyznano odroczenie zapłaty cła, może być nadal przyznane takie odroczenie, przyczem jednakże Wolne Miasto Gdańsk ponosi odpowiedzialność za prawidłowe ściągnięcie clą. Tak samo można przyznać ponownie odroczenie zapłaty cła tym osobom i przedsiębiorstwom, którym już dawniej przyznano w Gdańsku takie odroczenie. Zastrzega się późniejszemu unormowaniu w porozumieniu z gdańskim zarządem ceł, czy i w jakiej mierze przyznać będzie można odroczenie zapłaty cła takim osobom i przedsiębiorstwom, którym dotąd odroczenia nie udzielano.

§ 16.
W odniesieniu do przepisu zawartego w rozporządzeniu Ministra Skarbu o postępowaniu celnem z dnia 13 grudnia 1920 r. (Dziennik Ustaw R. P. z roku 1921 Nr. 11 póz. 64) stanowiącego, że przy zgłoszeniu (deklaracji) towarów do oclenia winna być podana cena zagraniczna i winny być dołączone wszystkie dokumenty handlowe, oświadcza się, że wystarcza, gdy na dokumencie handlowym lub liście przewozowym potwierdzi wartość towaru zagraniczny nadawca.

§ 17.
O ile towary, których wywóz ze wspólnego obszaru celnego nie jest ograniczony przepisami o postępowaniu celnem, zakazami wywozu albo też z powodów wewnętrznego opodatkowania, będą. musiały być zgłaszane li tylko dla celów statystyki wywozu, natenczas będzie ustanowiony dla obrotu z okręgu pogranicznego ułatwiony sposób zgłaszania.

§ 18.
Przekazywanie towarów, podlegających ocleniu albo będących pod kontrolą celną, z granicznego urzędu celnego do urzędu celnego w siedzibie odbiorcy, lub też celem dalszego wywiezienia, może nastąpić także w zamykanych łodziach, o ile właściciel łodzi złoży zabezpieczenie na cło lub na dalszy wywóz.

§ 19.
Przekazywanie towarów podlegających cłu lub wogóle kontroli celnej, które zaopatrzone są w poszczególne zamknięcia celne, może się odbywać bez ograniczenia za złożeniem zabezpieczenia za przewóz.

§ 20.
Zażalenie przeciw postępowaniu przy odprawie celnej i przeciw niewłaściwemu stosowaniu taryfy celnej jest dopuszczalne w przeciągu 30 dni od chwili oclenia. Przeprowadzenie wobec właściwej władzy celnej dowodu tożsamości towaru, która winna być stwierdzona urzędownie, należy do żalącego się.

§ 21.
(1) W Gdańsku zostanie utworzone urzędowe biuro dla udzielania informacji o stosowaniu taryfy celnej do towarów, które mają być wprowadzone.
(2) Informacji należy udzielać tylko wówczas, gdy chodzi o towary, przy których stosowanie taryfy celnej nie nasuwa żadnych wątpliwości, albo też jeżeli centralny zarząd ceł wydał w odniesieniu do danych towarów zasadnicze rozstrzygnięcie. Jeżeli takiego rozstrzygnięcia niema, należy przedtem zażądać go od centralnego zarządu ceł. Informacje obowiązują wszystkie urzędy celne, przez które towar ma być sprowadzony.
(3) Jeżeli po udzieleniu informacji zostanie rozstrzygnięcie zmienione w tym kierunku, że towar podlega wyższej stawce celnej, wówczas należy zaniechać dodatkowego pobrania różnicy cła za te przesyłki towarów należące do zasięgającego informacji, które odprawiono ostatecznie przed podaniem zmiany rozstrzygnięcia do wiadomości. W szczególnych wypadkach można zezwolić na stosowanie poprzedniego rozstrzygnięcia przez dalsze trzy miesiące w odniesieniu do takich towarów, co do których zasięgający informacji udowodni, że się je wprowadza na podstawie umów zawartych w dobrej wierze przed zmianą rozstrzygnięcia.
(4) Szczegółowy sposób postępowania zostanie zresztą unormowany przez oba zarządy celne.

§ 22.
Upoważnienia zastrzeżone w rozporządzeniu Ministra Skarbu oraz Ministra Przemysłu i Handlu o taryfie celnej z dnia 11 czerwca 1920 r. (Dziennik Ustaw R. P. Nr. 51, póz. 34) i w rozporządzeniu
Ministra Skarbu o postępowaniu celnem z dnia 13 grudnia 1920 r. (Dziennik Ustaw R. P. za rok 1920 Nr. 11, poz. 64) polskiemu centralnemu zarządowi ceł przekazuje się na obszarze Wolnego Miasta Gdańska najwyższej władzy celnej w Gdańsku w następujących wypadkach:
a) udzielanie zwolnień od cła dla towarów przywożonych na wystawy i w celach doświadczalnych,
b) udzielanie zwolnień od da dla towarów w ruchu pogranicznym,
c) ustalanie wysokości opłat składowych w urzędowych
składowniach,
d) oznaczanie dróg celnych, miejsca ładowania, promów, miejsc przeprawy, mostów i pomostów dla przybijania statków na obszarze Wolnego Miasta Gdańska,
e) udzielanie zwolnień od cła dla płodów z gospodarstwa rolnego i wiejskiego, pochodzących z nieruchomości, rozciągających się poza linja. celną i których zarząd znajduje się w obrębie polskiego obszaru celnego,
f) udzielanie zezwoleń na późniejsze złożenie metryki ślubnej w wypadkach zwolnienia od cła wypraw ślubnych.

§ 23.
O ile na zasadzie polskiego ustawodawstwa towary podlegające ocleniu zostaną wyjątkowo zwolnione od cła ze względów słuszności lub ze względu na dobro państwa, zwolnienie to nastąpi wyłącznie na rachunek tej Strony, na której obszarze towary te będą zużyte.

CZĘŚĆ SIÓDMA.
Przywóz i wywóz w obrocie gospodarczym.
(Artykuły 211—219.)

DZIAŁ I.
Obrót towarowy z wspólną zagranicą.
(Artykuły 211—214.)

Artykuł 211.
(1) Wolne Miasto Gdańsk wprowadzi dla obrotu towarowego między swem terytorjum a wspólne zagranicę dnia l kwietnia 1922 r. wszystkie gospodarcze ograniczenia przywozu i wywozu ogólnego rodzaju (zakazy i opłaty), które obowiązują w Rzeczypospolitej Polskiej. Ograniczenia te przeprowadzi ono na podstawie ustaw gdańskich.
(2) Jako ograniczenia w rozumieniu ustępu l nie uważa się zarządzeń, wydanych ze względu na zdrowie ludzi i zwierząt lub ze względu na wykonywanie policji bezpieczeństwa.

Artykuł 212.
(1) Rzeczpospolita Polska poda Wolnemu Miastu Gdańskowi do wiadomości i oświadczenia się:
a) przepisy na obszarze jej już obowiązujące, dwa miesiące przed terminem przewidzianym w artykule 211, ustępie 1;
b) ograniczenia przywozu i wywozu, mające być w przyszłości wydane lub mające uledz zmianie, przed ich ogłoszeniem.
(2) Jeżeli Wolne Miasto Gdańsk w przeciągu 20 dni od chwili doręczenia powyższych przepisów nie zgłosi sprzeciwu, natenczas przyjmuje się, że godzi się ono na te ograniczenia przywozu i wywozu.
(3) W razie sprzeciwu i nieosiagnięcia porozumienia co do jednolitego unormowania istniejących już lub mających być w przyszłości wydanych ograniczeń przywozu i wywozu, Wolne Miasto Gdańsk poda Rzeczypospolitej Polskiej wysokość kontyngentu towarów, których przywóz na obszar Wolnego Miasta Gdańska lub wywóz z jego granic celem pokrycia konsumcji jego własnej ludności lub też na pokrycie zapotrzebowania własnego przemysłu, własnego rolnictwa i własnego rzemiosła w granicach ich zdolności produkcyjnej ma być dozwolony. Polska uznaje podane kontyngenty za obowiązujące ja.

Artykuł 213.
Do wywozu zagranicę wytworów własnego przemysłu, własnego rolnictwa i własnego rzemiosła Wolne Miasto Gdańsk jest uprawnione nawet mimo wydania ogólnych zakazów wywozu, o ile nie postanowiono inaczej w części VIII, artykułach 220 do 223.

Artykuł 214.
Wolne Miasto Gdańsk posiada prawo do przywozu lub wywozu towarów, podlegających ograniczeniom wywozowym i przywozowym, także i wówczas, gdy chodzi o przerwę ruchu tranzytowego na jego terytorjum po stwierdzeniu tej przerwy przez kontrolę celną.

DZIAŁ II.
Obrót pomiędzy Polską a Gdańskiem.
(Artykuły 215—217.)

Artykuł 215.
Wszelkie ograniczenia w obrocie towarowym pomiędzy Rzeczypospolita Polską a Wolnem Miastem Gdańskiem będą zniesione dnia l kwietnia 1922 r.

Artykuł 216.
(1) O ile stan pewnej dziedziny gospodarczej na to zezwoli, nastąpi już wcześniej stopniowe znoszenie lub też zupełne uchylenie ograniczeń przywozowych i wywozowych (art. 211 ustęp 1) dla pewnych kategorji towarów lub też dla poszczególnych towarów.
(2) Takie stopniowe znoszenie powyższych ograniczeń winno nastąpić natychmiast w tych dziedzinach gospodarczych, co do których obydwie Strony są zgodne, że odnośne towary lub odnośne ich kategorje mogą być przedmiotem wymiany bez uszczerbku dla Strony dostarczającej towary.

Artykuł 217.
(1) Ani Wolnemu Miastu Gdańskowi ani Rzeczypospolitej Polskiej nie wolno w przeciągu piętnastu lat po wejściu w życie niniejszej umowy wydawać ograniczeń przywozowych lub wywozowych (art. 211 ustęp 1) w wzajemnym obrocie towarowym.
(2) Nawet i później wprowadzenie ograniczeń takich nie jest dozwolone, chyba że jedna ze Stron przed upływem dziesięciu lat od chwili wejścia w życie niniejszej umowy oświadczy, że na stałe nie może zrzec się ograniczeń przywozu i wywozu.

DZIAŁ III.
Stanowisko pełnomocnika polskiego.

Artykuł 218.
(1) Na czas trwania ograniczeń przywozowych lub wywozowych wobec innych państw, przedstawiciel dyplomatyczny Rządu Polskiego w Gdańsku przydzieli pełnomocnika swego Urzędowi dla handlu zagranicznego, utworzonemu przez Senat Wolnego Miasta Gdańska.
(2) Stanowisko jego określa się według postanowień, dotyczących polskich inspektorów celnych (art. 200 i następujące), które należy odpowiednio stosować.
(3) Zadaniem pełnomocnika tego jest czuwanie nad jednolitem wykonywaniem ograniczeń przywozowych i wywozowych; ma on prawo żądania wszelkich wyjaśnień potrzebnych w tym celu.

DZIAŁ IV.
Opłaty za przywóz i wywóz.

Artykuł 219.
O ile pobiera się opłaty przywozowe lub wywozowe oraz opłaty manipulacyjne, ściąga je na własny rachunek urząd właściwy do udzielania pozwolenia na przywóz i wywóz.

CZĘŚĆ ÓSMA.
Zaopatrzenie Wolnego Miasta Gdańska w żywność, opał i surowce.
(Artykuły 220—224.)

Artykuł 220.
(1) Ułatwienie zaopatrywania Wolnego Miasta Gdańska przez Rzeczpospolitę Polska w artykuły spożywcze, opał i surowce (art. 37 Konwencji z dnia 9 listopada 1920 r.) dotyczy tylko takich towarów, które Rzeczpospolita Polska wytwarza we własnym kraju.
(2) O ile Rzeczpospolita Polska nie posiada tych towarów w ilościach, wystarczających dla zaopatrzenia własnej ludności, Wolne Miasto Gdańsk może żądać tylko takiego ułatwienia zaopatrywania w te towary, aby mieszkańcy Wolnego Miasta Gdańska nie byli w gorszem położeniu, aniżeli mieszkańcy Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności mieszkańcy tych dzielnic Polski, które graniczą z terytorjum Wolnego Miasta Gdańska,

Artykuł 221.
Z chwilą utworzenia jednolitego obszaru gospodarczego z Polską Wolne Miasto Gdańsk będzie mogło pokrywać swe zapotrzebowanie w artykułach spożywczych, w opale i surowcach z obszaru Rzeczypospolitej Polskiej na tych samych zasadach, na których odbywa się pokrywanie zapotrzebowania ludności Rzeczypospolitej Polskiej.

Artykuł 222.
(1) Aż do chwili zniesienia granicy gospodarczej miedzy Polską a Gdańskiem przedstawiciel dyplomatyczny Rządu Polskiego w Gdańsku ustanowi na wniosek i po zniesieniu się z Rzędem Wolnego Miasta Gdańska kontyngenty artykułów spożywczych, opału i surowców, które Wolnemu Miastu Gdańskowi będzie wolno wywozić z obszaru Rzeczypospolitej Polskiej.
(2) Dla oznaczenia wysokości kontyngentów jest miarodajne rzeczywiste zapotrzebowanie wszelkiego rodzaju artykułów spożywczych, opału i surowców przez Wolne Miasto Gdańsk, po potrąceniu własnej produkcji na własnym obszarze.

Artykuł 223.
(1) Wolne Miasto Gdańsk zobowiązuje się dbać o to, by z obszaru jego nie. wywożono zagranicę takich artykułów spożywczych, opału i surowców oraz wytworzonych z nich fabrykatów lub półfabrykatów, które sprowadza się z Rzeczypospolitej Polskiej. O ile jednak Rzeczpospolita Polska zezwoli na wywóz zagranicę artykułów spożywczych, opału i surowców oraz wytworzonych z tych surowców fabrykatów i półfabrykatów, wolno je także wywozić Wolnemu Miastu Gdańskowi.
(2) Jeżeli Wolne Miasto Gdańsk sprowadza tego rodzaju artykuły spożywcze, opał i surowce- również z wspólnej zagranicy, natenczas może ono wywieźć takie same ilości w stanie surowym lub odpowiednie ilości w stanie przerobionym. O dowozie i wywozie takich towarów należy zawiadomić przedstawiciela dyplomatycznego Rządu Polskiego w Gdańsku.
(3) Obie Strony są zgodne, że w myśl ustępu 2 Wolne Miasto Gdańsk jest uprawnione do przywozu lub wywozu inwentarza hodowlanego i ziemiopłodów do siewu, o ile zostanie wywieziona lub przywieziona taka sama ilość i rodzaj bydła rzeźnego i ziemiopłodów.

Artykuł 224.
Zaopatrzenie Wolnego Miasta Gdańska w zboże w czasie od l marca do 31 sierpnia 1921 r. zostało uregulowane w załączniku do niniejszej części.

Załącznik
do artykułu 224.

§ l.
(1) Poza ułatwieniem zaopatrywania Wolnego Miasta Gdańska w artykuły spożywcze na zasadzie art. 37 Konwencji polsko-gdańskiej z dnia 9 listopada 1920 r. Rzeczpospolita Polska przejmuje zakupy zagraniczne (cif Gdańsk) uskutecznione przez Wolne Miasto Gdańsk w czasie od dnia l marca 1921 r. celem pokrycia zapotrzebowania zboża chlebowego na rok gospodarczy 1920121 (od dnia l września 1920 r. do dnia 31 sierpnia 1921 r.) jako dokonane na rachunek Rządu Polskiego i wstawia za nie Wolnemu Miastu Gdańskowi w rachunek przeciętna cenę trzech tysięcy marek niemieckich za tonę zboża.
(2) Przy obliczaniu powyższego zapotrzebowania zboża chlebowego dla Wolnego Miasta Gdańska ustala się dostarczone już przez Rzeczpospolitej Polską ilości zboża chlebowego na 7005 (siedem tysięcy pięć) ton zboża, a ilość zboża chlebowego, pozostającą z własnej produkcji Wolnego Miasta Gdańska dla ludności uprawnionej do zaopatrzenia, na 10.000 (dziesięć tysięcy) ton na rok gospodarczy 1920/21 (od l września 1920 r. do 31 sierpnia 1921 r.) i to z tem zastrzeżeniem, że w razie ściągnięcia wyższego kontyngentu podwyższy się ilość tę odpowiednio. Liczba ludności, mającej prawo do zaopatrywania jej w żywność wynosi 317.000 głów. Wszelką zmianę tej liczby ustalona na podstawie urzędowych materjałów, należy uwzględnić. Podstawa obliczenia jest racja w wysokości 220 gr. maki na dzień i osobę przy wymiale osiemdziesięcioprocentowym (80%).
(3) Rzeczpospolita Polska uzna i przejmie tylko takie zagraniczne zakupy zboża chlebowego, których cena kupna odpowiada cenom rynka światowego, płaconym w czasie kupna.
(4) Obustronne pretensje pieniężne, powstałe na zasadzie powyższych postanowień, obydwie Strony oprocentuj od dnia l września 1921 r. po pięć od sta.

§ 2.
Wolne Miasto Gdańsk zrzeka się wyraźnie postawionego przez siebie, a zaprzeczonego przez Rzeczpospolita Polskę żądania dodatkowej dostawy 2.671,9 ton maki, wynikającego rzekomo z polsko-gdańskiej umowy gospodarczej z dnia 8 września 1920 r. i przedłużających ją umów z dnia 26 listopada 1920 r. i z dnia 8 stycznia 1921 r.

CZĘŚĆ DZIEWIĄTA.
Postanowienia końcowe.
(Artykuły 225—244.)

DZIAŁ I.
Przepisy szczegółowe.
(Artykuły 225—233.)

I. Kwestja języka wobec władz.

Artykuł 225.
Wolne Miasto Gdańsk zobowiązuje się wydać w przeciągu trzech miesięcy po wejściu w życie niniejszej umowy przepisy, dopuszczające używanie języka polskiego przed sądami zwyczajnymi w rozmiarach takich samych, w jakich jest dopuszczone używanie języka niemieckiego przed polskimi sadami na obszarze byłej dzielnicy pruskiej.

Artykuł 226.
Rząd Wolnego Miasta Gdańska oznajmi w przeciągu trzech miesięcy po wejściu w życie niniejszej umowy Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej, czy i jakie zajmie stanowisko wobec kwestji używania języka polskiego przed władzami administracyjnemi.

II. Szkolnictwo.

Artykuł 227.
(1) W kwestji szkolnej składają Rzeczpospolita Polska i Wolne Miasto Gdańsk oświadczenia zawarte w pismach obu Delegacji dla rokowań z dnia 9 lipca 1921 r. oraz z dnia 23 lipca 1921 r., dołączonych do niniejszego działu jako załączniki A i B.
(2) Rzeczpospolita Polska oświadcza, że o ile nie osiągnięto porozumienia, zastrzega sobie dalej idące roszczenia, podniesione w piśmie z dnia 9 lipca 1921 r.

III. Świadectwa.

Artykuł 228.
Obydwie Strony ułożą się niebawem co do rozmiaru i sposobu uznania na obszarze drugiej Strony uprawnień ze świadectw szkolnych, świadectw wyższych zakładów naukowych oraz innych świadectw i dyplomów.

IV. Zastrzeżenia z artykułu 33 Konwencji.

Artykuł 229.
(1) Ponieważ Rzeczpospolita Polska z postanowień artykułu 104 liczba 5 Wersalskiego Traktatu Pokoju i artykułu 33 ustępu l Konwencji polsko-gdańskiej z dnia 9 listopada 1920 r. wywodzi dalej idące prawa, niż te, które określono w niniejszej umowie i ponieważ Wolne Miasto Gdańsk tego nie uznaje, Rzeczpospolita Polska zastrzega sobie wyraźnie te dalej idące prawa, zwłaszcza w przedmiocie rozmiaru praw mniejszości obywateli polskich w Wolnem Mieście Gdańsku i w przedmiocie wydalania.
(2) Obie Strony są w tem zgodne, iż w danym wypadku każda z nich ma prawo spowodowania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie w myśl artykułu 39 Konwencji.

V. Sprawy rozrachunkowe.

Artykuł 230.
(1) W sprawach rozrachunkowych nie osiągnięto zgody.
(2) Nie osiągnięto zgody co do zagadnienia, czy zasadniczo koniecznem jest przeprowadzenie rozrachunku odnośnie do majątku wszystkich tych publiczno-prawnych związków samorządowych, których ówczesny obszar kompetencyjny rozdzieliła granica ustalona w Wersalskim Traktacie Pokoju.
(3) W szczególności istnieje różnica zdań:
a) co do kwestji wstępnej, czy majątek byłej Zachodnio-pruskiej (prowincjalnej) Ubezpieczalni od ognia w Gdańsku i byłej Izby Rolniczej dla Prowincji Zachodnio-pruskiej w Gdańsku podlega rozrachunkowi;
b) co do kwestji wstępnej, czy, jak dalece i w jaki sposób obydwa Rządy maję sobie wzajemnie dostarczyć materjał należący do instytucji wymienionych pod a) (akta, książki, dokumenty, mapy, notatniki i wykładnie, które noszą lub nosiły charakter urzędowy).

Artykuł 231.
(1) Rzeczpospolita Polska zastrzega sobie prawo spowodowania rozstrzygnięcia na zasadzie artykułu 39 Konwencji w przedmiocie kwestji przedwstępnych, wymienionych w artykule 230 ustępie 3.
(2) Zresztą ustala się, że sprawy rozrachunku zostaną unormowane w osobnej ugodzie.

VI. Sprawy rybołóstwa.

Artykuł 232.
(1) Spraw rybołóstwa nie normuje się ostatecznie w niniejszej umowie.
(2) Postanawia się, że Rząd Rzeczypospolitej Polskiej oraz Rząd Wolnego Miasta Gdańska powołają komisję rzeczoznawców dla spraw rybołóstwa celem opracowania zasad ustawy rybackiej, która zostanie przedłożona do przyjęcia ciałom ustawodawczym w Rzeczypospolitej Polskiej i w Wolnem Mieście Gdańsku.
(3) Aż do chwili wejścia tych ustaw w życie zezwoli się gdańskim rybakom na połów na polskich wodach terytorjalnych a polskim rybakom na gdańskich wodach terytorjalnych.
(4) Na ten czas przejściowy ustalą oba Rządy po wysłuchaniu rzeczoznawców bliższe postanowienia.

VII. Likwidacja mienia.

Artykuł 233.
Rzeczpospolita Polska oświadcza, że nie będzie likwidować mienia tych osób, które na zasadzie Traktatu Wersalskiego stały się obywatelami gdańskimi. Postanowienie to obowiązuje wstecz.

Załączniki do części dziewiątej, rozdziału I.
(Artykuł 227.)


Załącznik A.
Pismo Delegacji Polskiej z dnia 9 lipca 1921 r. w sprawie szkolnictwa:

Polska Delegacja stwierdza, że projekt ustawy w przedmiocie szkolnictwa dla polskiej mniejszości narodowej, przedłożony w dniu 22 kwietnia 1921 r. przez Senat Wolnego Miasta Gdańska Sejmowi gdańskiemu, nie jest zgodny z postanowieniami artykułu 104 Wersalskiego Traktatu Pokoju oraz artykułu 33 polsko-gdańskiej Konwencji z dnia 9 listopada 1920 r.
Celem uniknięcia późniejszych protestów Rzędu Polskiego na podstawie artykułu 39 Konwencji, Delegacja Polska proponuje przystępie jeszcze w ciągu obecnych rokowań polsko - gdańskich do omawiania zasad rozwiązania tych kwestji, które wynikają z powołanych zobowiązań umownych.
W toku dyskusji nad odnośnemi kwestjami Polska Delegacja wyjdzie z zasady, że niezależnie od dalej idących praw, przysługujących na mocy artykułu 104 Traktatu Wersalskiego i artykułu 33 Konwencji osobom polskiego pochodzenia lub języka oraz obywatelom polskim, Wolne Miasto Gdańsk, mając obowiązek nadania osobom, korzystającym na zasadzie artykułu 33 Konwencji z praw mniejszości, takich samych praw, jakie Polska nadała lub nada mniejszości narodowej niemieckiej w byłej dzielnicy pruskiej, winno je nadać w takich samych rozmiarach, w jakich Rzeczpospolita Polska nadała je u siebie na zasadzie traktatu zawartego między Polskę a Głównemi Mocarstwami Sprzymierzonemi i Stowarzyszonemi w Wersalu w dniu 28 czerwca 1919 r., względnie nada, wychodząc poza zobowiązania tego traktatu.

W kwestji uprawnień ludności polskiej w zakresie szkolnictwa miarodajnymi są:

I. dla szkół publicznych artykuł 9, zaś

II. dla szkół prywatnych artykuł 8 traktatu zawartego dnia 28 czerwca 1919 r. w Wersalu między Polska a Głównemi Mocarstwami Sprzymierzonemi i Stowarzyszonemi.

Ad I. Według artykułu 33 są miarodajnemi w zakresie uprawnień polskiej mniejszości narodowej w publicznych szkołach Wolnego Miasta Gdańska ustawy i rozporządzenia, wydane przez Rzeczpospolita Polskę dla niemieckiej mniejszości narodowej w byłej dzielnicy pruskiej w myśl artykułu 9 Traktatu o mniejszościach.
Polska wypełniła zobowiązania wynikające z artykułu 9 tego traktatu (vide rozporządzenie z dnia 10 marca 1920 r. Nr. 3!4 Urzędowej Gazety Szkolnej dla Województwa Poznańskiego i Pomorskiego). Rozmiar wykonania tego rozporządzenia okazuje się najdobitniej ze statystyki szkolnej, ogłoszonej w numerze 23 Urzędowej Gazety Szkolnej z roku 1920.
Zastrzegając sobie poddanie projektu ustawy szkolnej dla polskiej mniejszości narodowej w Gdańsku ponownemu zbadaniu, Polska Delegacja uważa następujące żądania mniejszości narodowej polskiej w przedmiocie nauczania w szkołach publicznych za prawnie uzasadnione:

a) O prawie dziecka uczęszczania do szkoły (klasy) polskiej rozstrzyga język polski lub pochodzenie polskie dziecka (art. 33 Konwencji), a nie język i pochodzenie polskie, jak to zaprojektowano w § l gdańskiej ustawy w przedmiocie nauczania polskiej mniejszości narodowej wbrew brzmieniu artykułu 33 Konwencji.

b) O tem, czy dziecko używa języka polskiego, lub jest pochodzenia polskiego, stanowi wyłącznie deklaracja ustawowego zastępcy, złożona ustnie lub pisemnie. Władza szkolna nie ma prawa badania oświadczenia złożonego w deklaracji.

c) W gminach, w których znajduje się conajmniej 40 dzieci w wieku szkolnym, polskiego pochodzenia lub języka, których rodzice lub ustawowi zastępcy zamieszkują na obszarze Wolnego Miasta Gdańska i s§ obywatelami gdańskimi, ma być utworzona dla nich, względnie pozostawiona im do użytku osobna szkoła początkowa (szkoła ludowa) albo też osobna klasa szkolna z językiem wykładowym polskim, na koszt publiczny.


d) Wolne Miasto Gdańsk założy i będzie utrzymywało na tych samych zasadach, jakie stosuje w odniesieniu do szkół niemieckich, publiczne szkoły lub klasy polskie także i w tych gminach, w których łącznie z gminami przyległemi w promieniu trzy i pół-kilometrowym zgłosi się conajmniej 40 dzieci w wieku szkolnym, odpowiadających warunkom podanym pod c).

e) W szkołach (klasach) polskich powszechnych cała nauka odbywa się wyłącznie w języku polskim. Języka niemieckiego jako przedmiotu wykładu wolno
nauczać dopiero na stopniu średnim i wyższym tych szkół, jednakże nie wcześniej, jak po ukończeniu trzeciego roku nauki (vide punkt 4 b rozporządzenia z dnia 10 marca 1920 r. nr. 3/4 Urzędowej Gazety Szkolnej, z którym jest w sprzeczności § 7 projektu gdańskiej ustawy, przewidujący przymusowe nauczanie języka niemieckiego).

f) W szkołach z językiem wykładowym niemieckim, do których uczęszcza mniej niż 40 dzieci polskich, już przy frekwencji dwunastu dzieci polskich nauka religji i nauka języka polskiego winna być udzielana na koszt publiczny w ilości czterech do sześciu godzin tygodniowo.

g) Nauczycielami w szkołach (klasach) z językiem wykładowym polskim mogą być tylko obywatele gdańscy lub polscy, a będą nimi ustanawiane jedynie osoby polskiego pochodzenia, które poza wymaganemi ogólnemi kwalifikacjami wykażą się również zupełną znajomością polskiego języka w słowie i piśmie i których usposobienie nie jest wrogie dla polskości.
Pierwszeństwo maję osoby, które ukończyły szkoły zawodowe dla nauczycieli szkół powszechnych z polskim językiem wykładowym.
Polska zobowiązuje się dostarczyć corocznie odpowiednią liczbę kandydatów z pośród osób, które nabyły kwalifikacje do zawodu nauczycielskiego w myśl rozporządzeń obowiązujących w byłej dzielnicy pruskiej.

h) Wolne Miasto Gdańsk będzie, stosownie do rozporządzeń władz szkolnych w byłej dzielnicy pruskiej, odpowiednio uwzględniać potrzeby ludności polskiej przy zakładaniu i utrzymywaniu szkół obywatelskich wydziałowych (Mittelschulen, Auswahlschulen), szkół uzupełniających (Fortbildungsschulen) oraz szkół średnich (Gymnasien, Lyzeen, Realschulen), przez stworzenie pełnych szkół tych typów lub klas równoległych z polskim językiem wykładowym, o ile zgłosi się do nich odpowiednia liczba uczniów i uczennic polskiego języka lub pochodzenia.

i) Na równi z dziećmi (vide pod c) rodziców, będących obywatelami gdańskimi, będą traktowane dzieci obywateli polskich, o ile obywatele ci mieszkają stale na obszarze Wolnego Miasta Gdańska. Odnosi się to do zakładania i utrzymywania szkół powszechnych (ludowych) lub osobnych klas przy tych szkołach.
Uczniowie polscy będący dziećmi obywateli polskich mogą uczęszczać do szkół obywatelskich, wydziałowych, uzupełniających i średnich bez żadnych ograniczeń. Postanowienia wymienione w ustępie drugim nie uprawniają atoli dzieci obywateli polskich do bezpłatnego korzystania z nauki.

k) Nadzór urzędowy nad szkołami względnie nad klasami polskiemi przy szkołach powszechnych wykonuje ze strony Wolnego Miasta Gdańska osobny inspektor dla szkół polskich; inspektor ten winien odpowiadać warunkom podanym pod g), mianowany zaś będzie po wysłuchaniu i z uwzględnieniem życzeń polskiej mniejszości narodowej, reprezentowanej przez ogół polskich posłów do Sejmu gdańskiego.

Ad II. Polska Delegacja stwierdza, że artykuł 104 projektu Konstytucji gdańskiej jest sprzeczny z artykułem 33 Konwencji i artykułem 8 Traktatu o mniejszościach narodowych, ponieważ uzależnia on tworzenie prywatnych szkół i zakładów wychowawczych od udzielenia zezwolenia, które wedle brzmienia tegoż artykułu 104 wymienionego projektu pod pewnemi warunkami może, lecz nie musi być udzielone.
Nadto artykuł 104 projektu Konstytucji znosi prywatne szkoły przygotowawcze, co nie da się pogodzić z postanowieniami artykułu 33 Konwencji i artykułu 8 Traktatu o mniejszościach narodowych. Tak samo i rozdział drugi projektu gdańskiej ustawy w przedmiocie szkolnictwa dla polskiej mniejszości narodowej narusza w §§ 12 i 13 traktatowe zobowiązania Wolnego Miasta Gdańska.
Wychodząc z założenia, że Konwencja polsko-gdańska stanowi dla Wolnego Miasta Gdańska prawno-państwowa podstawę, z które żadna, nawet zasadnicza ustawa państwowa Wolnego Miasta Gdańska, nie może. stać w sprzeczności, Polska Delegacja uważa za konieczne zwrócić uwagę Gdańskiej Delegacji na powyższe sprzeczności, które winny być usunięte.
Polska Delegacja uważa następujące zasady, odnoszące się do szkół prywatnych, za zgodne z artykułem 33 Konwencji:

a) Obywatele gdańscy polskiego pochodzenia lub jeżyka posiadają prawo do zakładania i utrzymywania własnym kosztem instytucji dobroczynnych, kulturalnych, religijnych, społecznych oraz wszelkiego rodzaju szkół prywatnych, włącznie szkół średnich i wyższych, z językiem wykładowym wyłącznie polskim. Odnosi się to również do wszelkich urządzeń przedszkolnych, ochronek, szkół przygotowawczych, kursów, wykładów, odczytów i t. d.

b) Prawo zakładania powyższych instytucji i szkół nie może być uzależnione od dowolnego udzielenia zezwolenia (koncesji). W ustawodawstwie mogę być jedynie postawione ogólne warunki, uzasadniające prawo do otwarcia powyższych instytucji i szkól z tem, że dopełnienie tych warunków nadaje prawo do otworzenia i prowadzenia danej instytucji lub szkoły. Te warunki ustawowe nie mogę być sprzeczne z artykułem 8 Traktatu o mniejszościach narodowych.

c) Uczęszczanie dzieci osób, korzystających z przywilejów artykułu 33 Konwencji, do polskich szkół prywatnych zwalnia od ustawowego przymusu szkolnego.

d) Na równi z obywatelami gdańskimi będę traktowani w przedmiocie praw wyżej określonych obywatele polscy.

e) Osobne przepisy ogólne oznacza warunki uznania świadectw prywatnych szkół w Wolnem Mieście Gdańsku.

f) Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje prawo zakładania i utrzymywania na obszarze Wolnego Miasta Gdańska na własny koszt wszelkiego rodzaju szkół oraz zakładów wychowawczych i naukowych dla dzieci polskich urzędników państwowych, stale zatrudnionych służbowo na obszarze Wolnego Miasta Gdańska.

Załącznik B.
Pismo Delegacji Gdańskiej z dnia 23 lipca 1921 r. w odpowiedzi na pismo Delegacji Polskiej z dnia 9 lipca 1921 r. w sprawie szkolnictwa:

Wolne Miasto Gdańsk stosować będzie wobec osób korzystających na zasadzie artykułu 33 z praw mniejszości narodowych postanowienia podobne tym, jakie Polska stosuje na zasadzie traktatu o mniejszościach narodowych wobec mniejszości niemieckiej w byłej dzielnicy pruskiej. Wolne Miasto Gdańsk nie jest zobowiązane wychodzić poza te postanowienia.

Ad I. W wykonaniu tej zasady Senat przedłożył dnia 22.IV. 1921 r. Sejmowi Gdańskiemu projekt ustawy w .przedmiocie nauczania polskiej mniejszości narodowej, aby dzieciom polskim zapewnić naukę w języku polskim, jak to przewiduje artykuł 4 Konstytucji gdańskiej zgodnie z artykułem 33 Konwencji. Miarodajnemi przy tem mają być dla uprawnień polskiej mniejszości narodowej w publicznych szkołach według artykułu 9 traktatu o mniejszościach rozporządzenia stosowane przez Polskę wobec niemieckiej mniejszości narodowej w byłej dzielnicy pruskiej.

Ad a) Wobec tego, że Polska Delegacja dla spraw przynależności państwowej udowodniła, że w rozporządzeniach polskich pobieranie nauki w języku niemieckim w Polsce nie jest uzależnione od niemieckiego pochodzenia i języka niemieckiego, zostanie zaproponowana u właściwych czynników odnośna zmiana § l projektu ustawy gdańskiej w przedmiocie nauczania polskiej mniejszości narodowej.

Ad b) Nie jest celem paragrafu 3 gdańskiego projektu ustawy ograniczać wolę wychowawców, lub pozostawiać władzy szkolnej decyzję o materjalnem uzasadnieniu wniosku o naukę w języku polskim. Władze Wolnego Miasta Gdańska muszę jednak sobie zastrzedz możność badania formalnej strony owych wniosków. Również decyzja powiatowego radcy szkolnego, przewidziana w § 3 projektu ustawy odnosi się do tej formalnej strony. Ma on dbać o to, aby prawa dzieci polskich do nauki w języku polskim nie stały się przedmiotem nadużyć. Ten środek ostrożności odpowiada zakazowi wydanemu przez władze polskie dla byłej dzielnicy pruskiej, aby dzieci języka polskiego nie przyjmowano do publicznych lub prywatnych szkół niemieckich oraz postanowieniu, że w razie przekroczenia tego zakazu interesowanym grożą kary dyscyplinarne (Urzędowa Gazeta Szkolna nr. 5 i 6 z roku 1920). Postanowienia polskie spowodowały, że w § l gdańskiego projektu umieszczono zdanie końcowe:

„Nie wolno przyjmować dzieci pochodzenia i języka niemieckiego do szkoły lub klasy z językiem wykładowym polskim".

Nad przestrzeganiem tego postanowienia czuwa władza szkolna tak w Gdańsku jak i w Polsce.

Ad c) Delegacja Gdańska wyraża swą zgodę na tę zasadę.

Ad d) Delegacja Gdańska wyraża swą zgodę na tę zasadę.

Ad e) Chodzi tu o sprawy treści nie tyle 'prawno - państwowej, ile raczej pedagogicznej lub metodycznej. Delegacja Gdańska powątpiewa, czy decyzja w tej sprawie należy do kwestji wchodzących w zakres Konwencji, jest jednakże gotowa pójść po tej linji i spowodować wydanie rozporządzenia, aby języka niemieckiego w polskich szkołach ludowych nie uczono przed ukończeniem drugiego roku szkolnego.

Ad f) Delegacja Gdańska nie zna polskich postanowień o udzielaniu nauki religji i języka w razie frekwencji dwunastu niemieckich dzieci. Jeżeli postanowienia takie istnieją i są stosowane, natenczas Delegacja starać się będzie, aby podobne postanowienia zastosowano w Wolnem Mieście.

Ad g) Delegacja Gdańska przyjmuje do wiadomości, że Polska zobowiązuje się dostarczać Wolnemu Miastu corocznie odpowiednia liczbę kandydatów z grona osób, które według przepisów obowiązujących w byłej dzielnicy pruskiej uzyskały uprawnienie dc wykonywania zawodu nauczycielskiego. Obecnie w Wolnem Mieście zapotrzebowania nauczycieli tego rodzaju niema, ponieważ są tutaj do dyspozycji dzielni polscy nauczyciele. W razie braku obywateli gdańskich, na przyszłość pierwszeństwo mieć będą osoby, które ukończyły polskie kursy lub zawodowe szkoły nauczycielskie z językiem wykładowym polskim.

Ad h) Delegacja Gdańska nie może uznać, jakoby z Konwencji wynikał obowiązek do zakładania, odpowiednio do rozporządzeń władz polskich w byłej dzielnicy pruskiej, innych polskich szkół, jak publicznych szkół ludowych. Jednakże starać się ona będzie, aby idące w tym kierunku wnioski polskie obywateli gdańskich na urządzenie takich szkół doznawały życzliwego przyjęcia, o ile zgłosi się odpowiednia ilość uczniów lub uczennic.

Ad i) Wolne Miasto Gdańsk nie jest zobowiązane do stawiania dzieci obywateli polskich na równi z dziećmi obywateli gdańskich pod względem publicznego i prywatnego szkolnictwa. Stwierdza się jednakowoż, że Wolne Miasto Gdańsk przy przyjmowaniu do szkół dzieci polskiej przynależności państwowej udzielało daleko idących ułatwień, o ile było miejsce w szkołach gdańskich, jednakże bez uznania pod tym względem przymusu dla Państwa lub gmin. Zwraca się uwagę na to, że w samych tylko wyższych szkołach gdańskich kształcono 138 dzieci obywateli polskich.

Ad k) Przy małej liczbie obecnie istniejących lub na przyszłość przewidzianych polskich klas lub szkół, osobny inspektor szkolny nie miałby dostatecznego zatrudnienia. Obecnie istnieje 13 klas, podczas gdy miejski inspektor wykonuje nadzór nad 250 klasami. Postarano się o to, aby inspektor szkolny ustanowiony dla nadzoru nad polskiemi klasami znał język polski i w należyty sposób strzegł praw mniejszości. Projektuje się, aby w razie okazania się później potrzeby ustanowienia inspektora szkolnego dla polskich szkół wysłuchano zdania polskich członków dozoru szkolnego.

Ad II a) i b). Artykuł 104 Konstytucji gdańskiej nie jest sprzeczny z artykułem 33 Konwencji i artykułem 8 traktatu o mniejszościach. Tenże artykuł 8 wymaga, aby mniejszości miały równe prawa z innymi obywatelami do zakładania szkół prywatnych. W artykule 104 Konstytucji udzielono mniejszościom takie same prawo do zakładania szkół prywatnych, jakie przysługuje większości. Mniejszość nie może posiadać większych praw niż większość. Zwraca się pozatem uwagę na to, że i w Polsce udzielenie zezwolenia na zakładanie szkół prywatnych również wyraźnie jest uzależnione od warunków (Urzędowa Gazeta Szkolna nr. 5 i 6). Nie istnieje jednak zamiar utrudniania zakładania polskich szkół prywatnych, jeżeli warunki ustawa przewidziane, będą wypełnione.

Ad c) Delegacja Gdańska zgadza się, aby dzieci uczęszczające do polskich szkół prywatnych, zatwierdzonych przez m władze Wolnego Miasta, nie potrzebowały zadość uczynić ustawowemu obowiązkowi szkolnemu w szkołach publicznych.

Ad d) Delegacja Gdańska wskazuje na oświadczenie swe pod I i).

Ad e) Postanowienia w sprawie uznania świadectw szkół prywatnych zostały już unormowane. Wydane w tym przedmiocie przepisy znajdę zastosowanie do polskich szkół prywatnych, powstających ewentualnie w przyszłości.

Ad f) Nie można przyznać Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej prawa do tworzenia na obszarze Wolnego Miasta Gdańska polskich szkół państwowych dla dzieci urzędników polskich, stale .służbowo czynnych na obszarze Wolnego Miasta. Celem łatwiejszego udostępnienia nauki szkolnej tym dzieciom i w dowód życzliwego traktowania tej sprawy wyraża się, z zastrzeżeniem, że Wolne Miasto Gdańsk nie jest do tego zobowiązane na zasadzie Konwencji, zgodę na tworzenie szkół według systemu polskiego (Auslandsschulen) dla tych dzieci przez związki szkolne, które korzystaćby mogły z pomocy Rządu Polskiego.

DZIAŁ II.
Przepisy ogólne.
(Artykuły 234—244.)

Artykuł 234.
O ile jedna ze Stron lub obie Strony zastrzegły sobie w poszczególnych postanowieniach umowy dalej idące prawa, to obie Strony s§ zgodne, że każda ze Stron ma każdego czasu prawo spowodować w tej kwestji rozstrzygnięcie na zasadzie artykułu 39 Konwencji polsko-gdańskiej z dnia 9 listopada 1920 r., lecz, że żadna Strona nie ma obowiązku wniesienia o arbitraż.

Artykuł 235.
O ile w umowie i jej załącznikach jedna ze Stron zdała oświadczenie co do działań lub zaniechań, to uważa się takie oświadczenie za zobowiązanie, przyjęte przez drugą Stronę, a więc jako porozumienie w myśl Konwencji z dnia 9 listopada 1920 r.

Artykuł 236.
(1) Rzeczpospolita Polska oświadcza, że prawa udzielone w niniejszej umowie Wolnemu Miastu Gdańskowi
a) w części pierwszej, dziale IV (Dopuszczenie do uprawiania handlu i przemysłu na obszarze drugiej Strony, artykuły 39-42);
b) w części pierwszej, dziale V (Nabywanie i zbywanie majątku ruchomego i nieruchomego na obszarze drugiej Strony, artykuły 43 i 44);
c) w części czwartej, dziale I (Żegluga morska, artykuły 169—173);
d) w części czwartej, dziale II (Żegluga rzeczna, artykuły 174—183);
e) w części dziewiątej, dziale I (Sprawy rybołóstwa, artykuł 232),
które to prawa wykraczają poza postanowienia Konwencji a maję być wykonywane na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, przyznała jedynie, wychodząc z założenia, że ewentualne różnice zdań co do tych praw nie podlegają rozstrzygnięciu w myśl artykułu 39 Konwencji. (2) Gdyby jednak w razie różnicy zdań co do jednego z wymienionych praw, Wolne Miasto Gdańsk spowodowało rozstrzygnięcie w myśl artykułu 39 Konwencji i gdyby przytem powyższe założenie Polski miało być uznane za niesłuszne, natenczas będzie Rzeczpospolita Polska' uprawniona wypowiedzieć na jeden rok naprzód postanowienia tego działu niniejszej umowy, do którego odnosi się różnica zdań. a w sprawach rybołóstwa artykuł 232. Z upływem powyższego czasokresu dział ten, względnie artykuł 232, traci moc obowiązująca. W tym wypadku znajdują nadal zastosowanie postanowienia Konwencji.

Artykuł 237.
O ile w postanowieniach umowy użyto określenia „możliwie „niebawem" i tym podobne, to z reguły należy uważać, że termin do wykonania odnośnego postanowienia winien wynosić możliwie sześć miesięcy.

Artykuł 238.
Zawarcie niniejszej umowy nie przesadza istnienia w Konwencji polsko-gdańskiej z dnia 9 listopada 1920 r. spraw nieobjętych niniejszą umowa, a wymagających umów wykonawczych.

Artykuł 239.
Postanowienia niniejszej umowy nie przesadzają w niczem praw Rady Portu i Dróg Wodnych.

Artykuł 240.
W następujących sprawach zostanie spowodowane rozstrzygniecie na zasadzie artykułu 39 Konwencji:
a) w sprawach wypływających z artykułów 21 i 22 Konwencji;
b) w sprawie stanowiska prawnego polskiego Skarbu, polskich władz, urzędów i urzędników, tudzież polskich statków handlowych;
c) w kwestji, czy cudzoziemcy potrzebują dla wjazdu na obszar Wolnego Miasta Gdańska wizy polskich władz, o ile taka wiza jest potrzebna dla wjazdu do Polski;
d) w przedmiocie interpretacji pojęcia „bezpośrednie" – „directement" – „directly" – w zrozumieniu artykułu 29 Konwencji;
e) w sprawie rozmiaru polskich urządzeń pocztowych poza portem Gdańskim (artykuł 29 Konwencji);
f) w kwestji, czy zobowiązanie Gdańska do oddania budynków i gruntów dotyczy jedynie portu, czy też Polsce przysługuje prawo żądania budynków i gruntów także poza portem (artykuł 30 Konwencji).

Artykuł 241.
(1) Postanowienia niniejszej umowy mogą być zmienione jedynie w drodze obopólnego porozumienia.
(2) O ile porozumienie nie przyjdzie do skutku, to każda ze Stron ma prawo, stawić wniosek o- rozstrzygnięcie w myśl artykułu 39 Konwencji z dnia 9 listopada 1920 r., jednakże nie przed dniem l października 1931. Aż do dnia l października 1931 r. może być co do zmian umowy zastosowana droga z artykułu 39 Konwencji jedynie za obopólny zgodą.
(3) Aż do zmiany postanowień niniejszej umowy, czy to w drodze obopólnego porozumienia, czy też w drodze, rozstrzygnięcia na zasadzie artykułu 39 Konwencji w myśl ustępu 2, zachowują postanowienia niniejszej umowy moc obowiązującą.

Artykuł 242.
(1) O ile w poszczególnych postanowieniach umowy jest przewidziany krótszy lub dłuższy czasokres do ewentualnej zmiany odnośnych postanowień, to z uwzględnieniem tego odmiennego czasokresu stosuje się odpowiednio przepisy artykułu 241.
(2) O ile w poszczególnych postanowieniach przewidziano, że jedna ze Stron lub obie Strony są uprawnione każdego czasu powrócić do odnośnych postanowień, to ta Strona lub obie Strony mogą każdego czasu spowodować rozstrzygniecie na zasadzie artykułu 39 Konwencji.

Artykuł 243.
(1) O ile według poszczególnych postanowień umowy czasokresy poczynają biedź od chwili zawarcia umowy, natenczas należy je liczyć od dnia l października 1921 r.
(2) Jeżeli w umowie nie jest powiedziane, kiedy zobowiązanie lub uprawnienie powstaje, natenczas powstaje ono z chwilą wejścia w życie niniejszej umowy.

Artykuł 244.
(1) Niniejsza umowa wchodzi w życie z upływem dziesięciu dni po wymianie not pomiędzy Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Senatem Wolnego Miasta Gdańska, stwierdzających, że umowa została już zatwierdzona w Polsce względnie w Wolnem Mieście Gdańsku — a to w tem ostatniem przez Senat i Volkstag — i że jej ogłoszenie może nastąpić każdej chwili.
(2) Wymiana tych not winna nastąpić jak najprędzej.

W dowód powyższego wymienieni na wstępie pełnomocnicy podpisali niniejszą umowę i zaopatrzyli ją w pieczęcie.
Wygotowano w Warszawie, dnia dwudziestego-czwartego października roku tysiąc dziewięćset - dwudziestego-pierwszego w dwóch oryginałach, z których zatrzymuje po jednym każda ze Stron.

(L. S.) LEON PLUCIŃSKI
(L. S.) JULIUS JEWELOWSKI
Ilustracja i opracowanie: prof. wirt. Danziger na podstawie wydania Towarzystwa Akcyjnego "Gazeta Gdańska" z 1921 r.
© by Akademia Rzygaczy Members