Wydział Morski



Strona główna
ZOO Akademii

Gdańskie latarnie morskie

Pierwszą latarnią morską w Gdańsku była latarnia na Wisłoujściu. Nazwę Wisłoujście można już spotkać w relacji skandynawskiego żeglarza, który w IX w. przepływał tędy, zmierzając do pruskiego Truso. Całkiem możliwe, że już wtedy nocami, na brzegu płonęły ogniska, wskazujące drogę żeglarzom. Samą latarnię, umieszczoną w blokhauzie, wzniesionym wcześniej przez Krzyżaków, zbudowano w 1482 r. Okrągła wieża miała 60 stóp wysokości; na platformie jej szczytu wieczorami rozpalano ogień, widoczny z odległości kilkunastu kilometrów. W roku 1577 r. artyleria Batorego zniszczyła wieżę-latarnię. Została ona szybko odbudowana i podwyższona, a jej szczyt zwieńczono hełmem, wybudowanym według projektu Antoniego van Obberghena. W tym samym czasie zainstalowano na niej nowe światło, którego źródłem były cztery lampy oliwne z reflektorami z polerowanego mosiądzu. Dodatkowo, po bokach twierdzy stały maszty z metalowymi naczyniami, w których wieczorami zapalano oliwę. W 1709 r. pożar strawił renesansowy hełm wieży - został on odbudowany dopiero w 1721 r. Latarnia morska na Wisłoujściu funkcjonowała do 1758 r.
block.jpg bliza.jpg bliza2.jpg
Twierdza Wisłoujście z "Apoteozy Handlu Gdańskiego" Izaaka van den Blocke

Bliza - widok z 1802 r.

Bliza pod koniec swojego istnienia

W 1758 r. wybudowano w Nowym Porcie nowe latarnie, które działały na zasadzie nabieżnikowej tj. pokrycie się obu ich świateł wskazywało statkom linię wejścia do portu. Górne światło znajdowało się na murowanej wieży o średnicy 10 m i wysokości 20 m - był to stalowy żuraw, na końcu którego wisiał stalowy kosz z płonącym węglem. Dolne światło pochodziło z drewnianego żurawia z zawieszonym koszem. Odległość między światłami wynosiła 78 m. Latarnia ta, w 1819 r. (jako druga na świecie) otrzymała światło gazowe, a w 1887 (jako pierwsza na Bałtyku) - elektryczne. Działała ona do 1896 r. - do momentu jej rozebrania. Została po niej pamiątka w postaci nazwy ulicy Bliesenstrasse, po 1945 r. przemianowanej niefortunnie na ul. Wysoką.
Po okresie wojen napoleońskich główny wysiłek władz portowych skierowano na utrzymanie i rozbudowę falochronów, chroniących Kanał Portowy przed zapiaszczeniem. I tak, w latach 1824-1838, z wielkich bloków granitowych, wybudowano falochron wschodni a na jego cyplu, w 1843 r., wzniesiono małą, żelazną latarnię morską. Koszt jej budowy wyniósł 12 tys. marek a zadaniem było wskazanie statkom właściwej drogi do Kanału Portowego. Latarnia ta zachowała się do dnia dzisiejszego.
mala_kiedys.jpg mala_dzisiaj.jpg
Mała latarnia na starej pocztówce

Mała latarnia dzisiaj

W 1894 r., na Wzgórzu Pilotów w Nowym Porcie stanęła, również istniejąca do dziś latarnia. Wysokość jej wynosi 27,3 m i wybudowano ją na wzór nieistniejącej już latarni w Cleveland (USA). Była ona pierwszą latarnią zasilaną przez akumulatory, ładowane w ciągu dnia przez generator, napędzany za pomocą maszyny parowej.
Na jej szczycie stał maszt z tzw. kulą czasu, której spadek w samo południe umożliwiał dokładne ustawienie chronometrów okrętowych. Światło latarni widoczne było z odległości 24 km. Na początku źródłem światła był układ optyczny, składający się z żarówki, umieszczonej przed metalowym reflektorem. Układ ten - na przestrzeni 90 lat jej działania - był wielokrotnie zmieniany; tuż przed wyłączeniem w laternie znajdowała się soczewka bębnowa z 1000-watową żarówką. Latarnia ta działała do 1984 r. a dwa lata później wpisano ją do rejestru zabytków.
18 czerwca 1984 r. nastąpiła uroczysta inauguracja działania nowej latarni, zlokalizowanej w Porcie Północnym. Jest ona zdecydowanie najnowocześniejszą z wszystkich polskich latarni. Daleko jej jednak do urody tych starych - na budynku z żelbetonowym szkieletem stoi wysoka, kwadratowa wieża, a na niej galeria przypominająca współczesną chatkę Baby Jagi z, jakby przypadkowo, przyczepioną laterną. Niezaprzeczalnym atutem latarni jest widok, jaki można podziwiać z jej szczytu oraz... winda umożliwiająca dostanie się na górę. Źródłem światła są lampy reflektorowe, umieszczone w panelach na obrotowym stole, włączane i wyłączane automatycznie przez reflektor mgłowy lub fotowyłącznik zmierzchowy . Wysokość wieży wynosi 61 m a zasięg światła - widocznego tylko od strony morza - ok. 46 km.
cleveland.jpg polnocny.jpg
Latarnia z 1894 r.

Latarnia w Porcie Północnym



Opracowała: prof. wirt. Pętelka

Zdjęcia:

1, 2 - forum skyscrapercity.com
3, 4 - A.Januszajtis, Latarnie morskie dawnego Gdańska, w: Twierdza Wisłoujście. Historia, teraźniejszość, przyszłość (materiały konferencyjne), Muzeum Historii Miasta Gdańska 2000. -
otrzymane dzięki uprzejmości prof. wirt. Pumeksa
6 - stara pocztówka - otrzymana dzięki uprzejmości prof. wirt. Pumeksa
9 - www.portgdansk.pl
5, 7, 8 - zdjęcia autorskie

© Pętelka 2004

© 2004-2007