M U Z E U M
Akademii Rzygaczy


Strona główna
ZOO Akademii

Inskrypcja erekcyjna Kościoła Mariackiego

Kiedy w XVI w. Marienkirche stawała się zborem ewangelickim, nowi gospodarze, stopniowo odsuwając katolików od sprawowania liturgii, zajęli się także wystrojem kościoła, ponieważ gotycki przepych kłócił się z poglądami Marcina Lutra na to, jak powinien być urządzony dom modlitwy. Dostosowanie do nauk reformatora polegało na malowaniu posągów szarą farbą, przenoszeniu bogatych obiektów w mniej widoczne miejsca i zamalowywaniu na biało ściennych malowideł. Ostatecznie Marienkirche przejęta została przez zwolenników reformacji 9 listopada 1572 r., kiedy to Joachim Weidner i Joachim Gudovius sprawowali po raz pierwszy mszę w obrządku ewangelickim przy głównym ołtarzu, który był dotąd zastrzeżony dla nabożeństw katolickich. Od tego czasu mianowani przez biskupa włocławskiego na wniosek króla polskiego katoliccy proboszczowie Kościoła Mariackiego nie mogli już sprawować liturgii w świątyni. Msze katolickie odbywały się w zabudowaniach parafii. Póki trwał patronat polskiego króla nad kościołem, rada kościelna nie mogła zacząć się pozbywać „pokatolickich” artefaktów. Proces ten rozpoczął się dopiero po aneksji Gdańska przez Prusy.
Białe ściany – z czasem nieco mniej białe, a bardziej zakurzone – przetrwały w Kościele Mariackim aż do tragicznych świąt wielkanocnych 1945 r.
Kiedy w latach powojennych odbudowywano kościół, przeprowadzono również remont tynków, w trakcie którego odsłonięto zamalowane przez wieki elementy gotyckiej polichromii. Natrafiono również na fragment napisu w pobliżu wejścia do zakrystii. Napis ten to jedynie część inskrypcji erekcyjnej, z której można odczytać następujący fragment:
Inskrypcja01.jpg
we współczesnej transkrypcji:

Anno dni m ccc
pmus lapis muri civ
feria quarta post leta

czyli:

Roku pańskiego tysiąc trzysta...
...pierwszy kamień muru mia[sta]...
...w środę po cz[wartej niedzieli postu]...
Inskrypcja02.jpg
Do 1945 r. nad wejściem do zakrystii wisiała szesnastokątna tablica - medalion, na którym wyryto treść napisu erekcyjnego i uzupełniono ją wizerunkami Kościoła Mariackiego i Ratusza Głównomiejskiego. Na podstawie kształtów tych budowli przypuszcza się, że tablicę sporządzono w połowie XVI w., czyli właśnie w czasach, kiedy ewangelicy stopniowo przejmowali kościół. Wnosić z tego można, że bieląc ściany zamalowano również napis erekcyjny, ale jego treść uznano za na tyle istotną, że przeniesiono ją na specjalnie wykonaną tablicę, którą zawieszono w pobliżu miejsca, gdzie widniał kiedyś na ścianie oryginał.
Treść napisu na tablicy różni się jednak nieco od tego, co odczytać można na fragmencie zachowanej inskrypcji naściennej. Napis z tablicy brzmi następująco:

Anno D[omi]ni m ccc xliii feria quarta Post letare positus est Primus lapis muri Civitatis Danczk Et Postea Proxima Feria sexta positus Est primus lapis muri Ecclesie beate virGinis marie cuius Dedicacio celebrabitur dominica proxima post festum nativitatis mariae

w polskim zaś tłumaczeniu:

W roku pańskim 1343 w środę po czwartej niedzieli wielkiego postu położono pierwszy kamień muru miejskiego, a w najbliższy piątek pierwszy kamień pod mur kościoła błogosławionej dziewicy Marii, którego konsekracja będzie obchodzona w pierwszą niedzielę po święcie narodzenia Marii.
Jak widać, kolejność wyrazów w inskrypcji naściennej i tej na tablicy jest inna. W tej starszej, na murze, najpierw mowa o kamieniu węgielnym murów miejskich, a dopiero dalej padają słowa o środzie po czwartej niedzieli postu. W napisie na tablicy mowa najpierw o postnej środzie, a dopiero potem o kamieniu. Skąd ta zmiana – trudno dociec. Uznając, że poza szykiem zdania nie zmieniono nic przenosząc napis ze ściany na tablicę, można wywnioskować datę: środa, 26 marca 1343 jako dzień rozpoczęcia budowy miejskich murów, natomiast piątek, 28 marca 1343, jako moment położenia kamienia węgielnego pod Kościół Mariacki.
Wyróżnione wielkością litery w napisie na medalionie to A,D,P,P,C,D,E,P,P,F,E,E,G i D - ich przypadkowy względem struktury gramatycznej inskrypcji układ oraz to, że w wyrazie „virginis” wyróżniono mieszczące się w środku słowa „G”, sugerują jakąś dodatkową treść zapisaną w słowach inskrypcji erekcyjnej. Nie układają się one jednak w żaden wyraz, nie jest to również chronostych ani data zapisana systemem kabalistycznym – suma wartości przypisywanych wyróżnionym literom przez kabalistów wynosiłaby 279.
Nie ma już nad wejściem do zakrystii Kościoła Mariackiego medalionu z inskrypcją i osobliwą panoramą Miasta. Może czas by się pokusić o jego odtworzenie?

Opracował: prof. wirt. Grün

Ilustracje:
1) foto: prof. wirt. Grün
2) Danziger Hauskalender 1983

30 kwietnia 2005
© 2005 Aleksander Masłowski

© by Akademia Rzygaczy Members