Wydział Nekriografii


Strona główna
ZOO Akademii

Cmentarz parafialny w Brzeźnie

Cmentarz rzymskokatolicki w Brzeźnie został założony przy Ostseestraße (obecnie Aleja gen. J. Hallera) na podstawie pozwolenia Senatu Wolnego Miasta Gdańska z dnia 31 października 1923 roku. Miał stanowić miejsce pochówku członków parafii przy będącym w końcowej fazie budowy, kościele św. Antoniego. W roku 1927 na terenie cmentarza wybudowano kaplicę. W marcu 1945 roku kaplica została częściowo zniszczona, a ogrodzenie rozkradziono. W 1946 roku ówczesny proboszcz ks. A. Szczepański cmentarz ponownie ogrodził. Pochówki odbywały się do roku 1948, choć decyzję o zamknięciu cmentarza Wydział Opieki Społecznej Zarządu Miejskiego w Gdańsku wydał już w listopadzie 1946 roku. Od tego czasu nekropolia podlegała systematyczna dewastacji, która trwa do dziś. W latach powojennych całkowicie zniknęła kaplica, rozkradziono nagrobki, teren zarósł krzewami i drzewami, zatraceniu uległ oryginalny układ nekropolii. Teren cmentarza, z punktu widzenia władz, bezpowrotnie utracił walory zabytkowe. Cmentarz brzeźnieński zamknięto powtórnie (pomimo, że od 1948 roku nie był otwarty) w 1961 roku, a pięć lat później minister gospodarki komunalnej zdecydował o jego likwidacji. W tym momencie warto wspomnieć, że strona kościelna niewiele w tej sprawie mogła zrobić, pomimo tego, że przed wojną cmentarz był pod jurysdykcją proboszcza. Księgi wieczyste i księga gruntowa mówią, że teren cmentarza stanowił własność Wolnego Miasta Gdańska, w związku z tym po wojnie przeszedł na własność Skarbu Państwa, a Kościołowi rzymskokatolickiemu, na mocy dekretu z 1946 roku, nie mógł być przekazany.
cmbrzezno01.jpg
Terenem po byłym cmentarzu w latach 1979-84 formalnie zarządzała Wspólna Organizacja Poszukiwań Naftowych na Morzu Bałtyckim "Petrobaltic". W 1986 roku teren ten kupiła Stocznia Północna z zamiarem wybudowania hotelu robotniczego. W okresie, kiedy teren cmentarny należał do wspomnianych firm, w rzeczywistości, podobnie jak dziś, nie miał gospodarza i stał się miejscem, gdzie dzieci (i nie tylko) z wypiekami na twarzy i dreszczem emocji dokonywały pierwszych w życiu odkryć archeologicznych, a nieco starsi raczyli się napojami wyskokowymi. Budowy hotelu stocznia szczęśliwie nie zrealizowała i w 1993 plac cmentarny nabył przedsiębiorca planujący budowę motelu. Obowiązujący plan zagospodarowania przestrzennego pasa nadmorskiego zakładał w tej okolicy budowę obiektów turystyczno-rekreacyjnych z zastrzeżeniem konieczności "wkomponowania ich w pocmentarną zieleń" oraz ekshumacji zwłok w przypadku zamiaru budowania na terenie cmentarza. Z tego względu rozpoczęcie niwelacji terenu "miejsca wiecznego spoczynku" dawnych brzeźnian spotkało się z ostrym protestem społecznym, który odbił się echem w lokalnych mediach i w efekcie prace wstrzymano. Jak pisze W. Nocny (wiceprezydent miasta, a więc osoba, która w temacie powinna orientować się najlepiej) w książce "Brzeźno": [...] w lutym 2001 r. [...] Rada Osiedla Brzeźno wystosowała petycję do wojewody pomorskiego i prezydenta miasta z prośbą o wyjaśnienie sprawy zbezczeszczenia miejsca pochówku blisko 900 mieszkańców tej dzielnicy oraz formy zadośćuczynienia rodzinom zmarłych. Urząd Miejski zwrócił się do Powiatowego Inspektora Sanitarnego z prośbą o możliwość przeprowadzenia ekshumacji i umieszczenia szczątków zmarłych w rejonie dawnej bramy cmentarnej. Inspektor gotów był do wydania zgody, jeśli miasto podjęłoby się ekshumacji. Decyzji takiej jednak nie podjęto.
cmbrzezno02.jpg cmbrzezno03.jpg cmbrzezno04.jpg cmbrzezno05.jpg
Pozostałości bramy

Ziemia zapadająca się w miejscach dawnych grobów

Pozostałości kaplicy cmentarnej

Przewrócony nagrobek Franza Kowalewskiego

Tymczasem dewastacja i profanacja cmentarza postępuje i choć w zasadzie niewiele już z niego zostało, zwykła ludzka przyzwoitość nakazywałaby zauważenie problemu i podjęcie działań mających na celu uszanowanie pamięci pochowanych tam ludzi.
cmbrzezno06.jpg
Brzeźnieński cmentarz na planie Miasta z 1940 r.

Opracował: dr.wirt. Corzano

Ilustracje:
1)-5) - foto: dr.wirt. Corzano
6) Plan Gdańska z 1940 r. - ze zbiorów prof.wirt. Mikołaja
© by Akademia Rzygaczy Members