M U Z E U M
Akademii Rzygaczy


Strona główna
ZOO Akademii

Kamienica przy Piwnej 46

Przed wieżą i wejściem do kościoła Mariackiego jest dziś niewielki placyk, nazwany imieniem wieloletniego proboszcza tej świątyni, księdza Józefa Zator-Przytockiego. Na placyku znajduje się nieczynna obecnie fontanna z kamienną rzeźbą Alfonsa Łossowskiego. Przed zburzeniem miasta miejsce to wyglądało inaczej: placyk nie istniał, a północna pierzeja ulicy Piwnej dochodziła bliżej kościoła - obecnie numeracja zaczyna się tutaj od domu numer 48/49, a dawniej znajdowały się tu jeszcze kamienice z numerami 47 i 46.
Szczególnie ciekawa była kamienica przy Jopengasse 46. Powstała w 1553 roku i otrzymała oryginalne zwieńczenie szczytu, z dekoracyjnymi spływami, podobnymi jak w renesansowym zwieńczeniu dawnego sierocińca przy kościele św. Elżbiety. Znalazły się tu jednak również lizeny, czyli elementy pionowe, wprowadzające podziały typowe dla architektury gotyckiej. Z tego względu w literaturze fachowej ten szczyt określany jest jako gotycko-renesansowy, a za najstarsze czysto renesansowe kamienice mieszczańskie w Gdańsku uchodzą dopiero zbudowane siedem lat później domy Johanna Konerta (przy Długiej 45) i Konstantina Ferbera (Długa 28).
kamienicapiwna01.jpg

Kamienica przy Jopengasse 46 posiadała ciekawą inskrypcję. Nie znam niestety zdjęcia, na którym byłaby ona widoczna. Napis znajdował się podobno pod szczytem kamienicy, a litery były pozłocone. Jego treść podał dr Arno Schmidt w swoim wykazie "interesujących zabytków epigraficznych Gdańska". Był to niemiecki czterowiersz:

WIR BAVEN HIER GROSSE HEVSER VND VESTE VND SEINTH DOCH FREMDE GESTE
UND DA WO WIR EWIG SOLLEN SEIN
DA BAVEN WIR GAR WENICH EIN.

Można to przełożyć jako: "Budujemy tu wysokie i solidne domy/ choć jesteśmy [na tym świecie] jedynie gośćmi/ a tam, gdzie mamy spędzić całą wieczność/ budujemy bardzo mało". Jerzy Samp w "Bedekerze Gdańskim" pokusił się o przekład mniej dosłowny, za to wierszowany:

Wznosimy domy, szczycąc się rąk swych dziełami,
A przecież my tu tylko gośćmi, przechodniami,
Tam zaś, dokąd trafimy, czyli we Wieczności,
Niespieszno nam budować, o ludzka próżności.

Nie umiem niestety określić czasu powstania tej inskrypcji. Być może wykonano ją od razu w czasie budowy kamienicy. Jednak jej wydźwięk, zwracający uwagę na nietrwałość spraw doczesnych i konieczność poświęcania większej uwagi sprawom życia wiecznego, może wskazywać na związki z pietyzmem - nurtem religijnym rozwijanym w obrębie protestantyzmu przede wszystkim w XVII wieku.

kamienicapiwna02.jpg
Jak wspomniałem, po drugiej wojnie światowej zdecydowano się nie odtwarzać kamienicy przy Piwnej 46, dzięki czemu uzyskano dodatkową przestrzeń przed wejściem do kościoła. Uznano jednak, że ze względu na oryginalną formę kamienica ta zasługuje na rekonstrukcję - tyle, że już w innym miejscu, na rogu Mariackiej i Mokrej. Tak więc w miarę wierna replika kamienicy stojącej prawie 400 lat przy Jopengasse znajduje się od kilkudziesięciu lat na Mariackiej, pod numerem 39. Zrekonstruowaną fasadę przyozdobiono dodatkowo portalem, który stanowi kopię zniszczonego oryginału późnomanierystycznego (z pierwszej połowy XVII wieku) znajdującego się obecnie na bocznej elewacji znanej "krzywej kamieniczki" na rogu Lawendowej i Świętojańskiej, tuż obok kościoła św. Mikołaja. Dodano także przedproże, o niezbyt efektownych, niezdobionych płycinach balustrady (tymczasem część przedproża, które dawniej znajdowało się przed kamienicą na Piwnej 46, z płycinami zdobionymi fantazyjną arabeską, została wykorzystana w przedprożu domu przy Mariackiej 48).
Należy żałować, że podczas rekonstrukcji kamienicy nie zdecydowano się na odtworzenie zabytkowego napisu. Ale nietrudno zrozumieć, dlaczego tak się stało - odbudowany Gdańsk miał przecież stanowić miasto "od zawsze polskie", więc odtwarzanie napisów w języku niemieckim nie było dobrze widziane.

Opracował: prof. wirt. Pumeks



Ilustracje:
1. www.bildindex.de.
2. Prof. wirt. Pumeks



© Marcin Stąporek 1 kwietnia 2005
© by Akademia Rzygaczy Members