Biblioteka

Strona główna
ZOO Akademii

Konstytucja Wolnego Miasta

Po wejściu w życie traktatu wersalskiego, w którym salomonowym zarządzeniem odebrano Gdańsk Prusom, a nie dano Polsce, przystąpiono do wykonania zalecenia art. 103 tego traktatu, który przewidywał, że Wolne Miasto Gdańsk będzie miało konstytucję, którą opracują "prawidłowo wyznaczeni przedstawiciele Wolnego Miasta" w porozumieniu z "Komisarzem Naczelnym Związku Narodów". W tym celu powołano tymczasową komisję konstytucyjną (Verfassungsausschuss), składającą się z 53 osób, będących przedstawicielami różnych gdańskich stronnictw. Komisja ta rozpoczęła prace przygotowawcze nad projektem nowej konstytucji. 16 maja 1920 r. odbyły się wybory do 120-osobowej konstytuanty. 11 sierpnia 1920 r. konstytuanta, bardzo niejednomyślnie (44 głosy przeciw, 68 za), uchwaliła projekt konstytucji, który przedłożony został Lidze Narodów do aprobaty. Liga zażądała wielu zmian w projekcie, m.in. wyraźnego zagwarantowania prawa Polski do reprezentowania Wolnego Miasta w sprawach zagranicznych i zakazu remilitaryzacji Gdańska. Ostatecznie dopiero po dwóch latach, 14 czerwca 1922 r., ogłoszono uzgodniony tekst konstytucji.
Była to konstytucja bardzo demokratyczna. Akcentowała równość wobec prawa, przyznawała prawa wyborcze w pięcioprzymiotnikowych wyborach wszystkim obywatelom, którzy ukończyli dwudziesty rok życia, zapewniała swobodę rozwoju kulturalnego mniejszości polskiej, obiecywała państwowy patronat nad zdrowiem, rodziną, młodzieżą, nauką i kulturą. Zakazywała cenzury, wprowadzała wolność sumienia i wyznania, zrzeszania się i swobodę wyrażania poglądów. Swoistym kuriozum konstytucyjnym, było to, że na podstawie konstytucji wydano ustawę, która umożliwiała nabywanie obywatelstwa Wolnego Miasta przez przyjęcie urzędu publicznego. W ten sposób obywatelami gdańskimi stawali się przysłani z Rzeszy pruscy biurokraci i niemieccy nacjonaliści, którzy nigdy przedtem nie byli w Gdańsku, a jego interesy były im zupełnie obojętne, reprezentowali bowiem lojalnie swoich berlińskich mocodawców. Kadra urzędnicza wszystkich szczebli została dobrana spośród dawnych urzędników pruskich i nowych, już niemieckich, przygotowujących grunt pod roszczenia rewizjonistyczne.
Jak to zwykle bywa, konstytucja pozostała zestawem reguł i deklaracji, które są tylko tak dobre jak wola i możliwości ich egzekwowania. Narody skupione w swojej Lidze, szumnie "gwarantujące" gdańską konstytucję i rzekomo "stojące na straży jej przestrzegania", patrzyły przez następnych kilkanaście lat w baranim osłupieniu na to, jak jest codziennie łamana i lekceważona. Nie były bowiem zdolne do jakiegokolwiek działania, skłócone między sobą i kierujące się krótkowzrocznymi interesami, za które przyszło wkrótce drogo zapłacić całej Europie.

Oto tekst konstytucji w wersji niemieckiej i polskiej:
AUFBAU DES STAATES - USTRÓJ PAŃSTWA
I. ALLGEMEINES - POSTANOWIENIA OGÓLNE
II. DER VOLKSTAG - ZGROMADZENIE LUDOWE
III. DER SENAT - SENAT
IV. DIE GESETZGEBUNG - USTAWODAWSTWO
V. DIE VERWALTUNG - ADMINISTRACJA
VI. DIE RECHTSPFLEGE - SĄDOWNICTWO
VII. DIE KOMMUNALVERBÄNDE - ZWIĄZKI SAMORZĄDOWE
DIE GRUNDRECHTE UND GRUNDPFLICHTEN - PRAWA I OBOWIĄZKI ZASADNICZE
I. VON DEN PERSONEN - O OSOBACH
II. VON DEN BEAMTEN - O URZĘDNIKACH
III. RELIGION UND RELIGIONSGESELLSCHAFTEN - RELIGJA I STOWARZYSZENIA RELIGIJNE
IV. BILDUNG UND SCHULE - OŚWIATA I SZKOLNICTWO
V. WIRTSCHAFTSLEBEN - ŻYCIE GOSPODARCZE
SCHLUß- UND ÜBERGANGSBESTIMMUNGEN - POSTANOWIENIA KOŃCOWE I PRZEJŚCIOWE
DIE VERFASSUNG DER FREIEN STADT DANZIG.
KONSTYTUCJA WOLNEGO MIASTA GDAŃSKA.
AUFBAU DES STAATES.
USTRÓJ PAŃSTWA
I. POSTANOWIENIA OGÓLNE.
Artikel 1.
Die Stadt Danzig und das mit ihr verbundene Gebiet bilden unter der Benennung "Freie Stadt Danzig" einen Freistaat.
Artykuł 1.
Miasto Gdańsk i złączony z niem obszar tworzą wolne Państwo, pod nazwą: "Wolne Miasto Gdańsk".
Artikel 2.
Das Staatswappen zeigt im roten Schilde zwei übereinanderstehende silberne Kreuze, über denen eine goldene Krone schwebt.
Sie Staatsflagge und die Handelsflagge zeigt auf rotem Tuch im ersten Drittel, von der Flaggenstange an gerechnet, parallel zu dieser zwei weiße Kreuze übereinander und darüber eine gelbe Krone.
Artykuł 2.
Godło państwowe stanowią, dwa ponad sobą umieszczone srebrne krzyże na czerwonem polu, z unoszącą się nad niemi złotą koroną.
Flagę państwową i handlową stanowią dwa białe krzyże ponad sobą umieszczone na czerwonem polu, w pierwszej trzeciej jego części, licząc od drzewca doń równolegle, nad któremi unosi się żółta korona.
Artikel 3.
Die Staatsgewalt geht vom Volke aus.
Artykuł 3.
Władza zwierzchnicza należy do ludu.
Artikel 4.
Die Amtssprache ist deutsch.
Dem polnisch sprechenden Volksteil wird durch die Gesetzgebung und Verwaltung seine freie volkstümliche Entwickelung, besonders der Gebrauch seiner Muttersprache beim Unterricht, sowie bei der inneren Verwaltung und der Rechtspflege gewährleistet. Das Nähere wird durch Gesetz bestimmt.
Artykuł 4.
Językiem urzędowym jest język niemiecki.
Ustawodawstwo i administracja zapewnią części ludności mówiącej po polsku jej pełną swobodę w rozwoju narodowym, w szczególności używanie języka ojczystego w szkolnictwie, w administracji wewnętrznej i sądownictwie. Wykonanie tych postanowień określi ustawa.
Artikel 5.
Ohne vorherige Zustimmung des Völkerbundes in jedem einzelnen Falle darf die Freie Stadt nicht:
1) als Militär- und Marinebasis dienen;
2) Festungswerke errichten;
3) die Herstellung von Munition oder Kriegsmaterial auf ihrem Gebiete gestatten.
Artykuł 5.
Wolnemu Miastu Gdańskowi nie wolno bez uprzedniego w każdym poszczególnym wypadku, zezwolenia Ligi Narodów:
1) Służyć za podstawę wojskową lub morską;
2) Wznosić fortyfikacyj;
3) Zezwalać na fabrykację amunicji lub materjału wojennego na swoim obszarze.
II. ZGROMADZENIE LUDOWE (VOLKSTAG).
Artikel 6.
Der Volkstag besteht aus einhundertzwanzig Abgeordneten.
Artykuł 6.
Zgromadzenie Ludowe składa się ze stu dwudziestu posłów.
Artikel 7.
Die Abgeordneten zum Volkstag sind Vertreter des ganzen Volkes. Sie sind nur ihrem Gewissen unterworfen und an Aufträge nicht gebunden.
Artykuł 7.
Posłowie na Zgromadzenie Ludowe są przedstawicielami ogółu ludności. Podlegają oni wyłącznie własnemu sumieniu i nie są związani żadnemi zleceniami nakazczemi.
Artikel 8.
Die Abgeordneten werden in allgemeiner, gleicher, unmittelbarer und geheimer Wahl von den über zwanzig Jahre alten männlichen und weiblichen Staatsangehörigen nach den Grundsätzen der Verhältniswahl gewählt.
Wählbar zum Abgeordneten ist jeder Wahlberechtigte, der das fünfundzwanzigste Lebensjahr vollendet hat.
Von der Ausübung des Wahlrechts ist ausgeschlossen:
a) wer entmündigt ist oder unter vorläufiger Vormundschaft steht oder sich in Fürsorgeerziehung befindet;
b) wer infolge eines rechtskräftigen Urteils der bürgerlichen Ehrenrechte ermangelt.
Artykuł 8.
Posłów wybierają w głosowaniu powszechnem, równem, bezpośredniem i tajnem przynależni Państwa, liczący powyżej 20 lat, płci męskiej i żeńskiej, na zasadach wyborów proporcjonalnych.
Bierne prawo wyborcze posiada każdy wyborca, który ukończył 25 rok życia.
Od wykonywania prawa wyborczego jest odsunięty:
a) ubezwłasnowolniony, pozostający pod kuratelą tymczasową lub też znajdujący się pod nadzorem urzędowym;
b) pozbawiony na skutek prawomocnego wyroku praw obywatelskich.
Artikel 9.
Die Wahl des Volkstages erfolgt auf vier Jahre. Gewählt wird an einem Sonntag des Monats November. Die Amtsdauer läuft vom 1. Januar des der Wahl folgenden Jahres.
Das Nähere bestimmt das Wahlgesetz.
Artykuł 9.
Zgromadzenie Ludowe zostaje wybrane na przeciąg lat czterech. Wybory będą się odbywały w jedną z niedziel miesiąca listopada.
Ważność mandatu rozpoczyna się dnia 1-go stycznia roku następującego po wyborach.
O szczegółach postanowi ordynacja wyborcza.
Artikel 10.
Über Einsprüche gegen die Gültigkeit der Wahl der Abgeordneten entscheidet das oberste Gericht der Freien Stadt Danzig auf Grund öffentlicher mündlicher Verhandlung.
Zur Erhebung des Einspruchs ist jeder Wahlberechtigte befugt. Der Einspruch ist binnen vier Wochen nach der amtlichen Feststellung des Wahlergebnisses bei dem Obersten Gericht der Freien Stadt anzubringen und zu rechtfertigen.
Dem Volkstag sind die abgeschlossenen Akten über die Wahl der Abgeordneten vorzulegen.
Entstehen Zweifel darüber, ob die gesetzlichen Voraussetzungen der Mitgliedschaft vorhanden sind, so entscheidet auf Verlangen des Volkstages das Oberste Gericht der Freien Stadt Danzig.
Artykuł 10.
O sprzeciwach, dotyczących ważności wyboru posłów, rozstrzyga Sąd Najwyższy Wolnego Miasta Gdańska na podstawie publicznej, ustnej rozprawy.
Do wniesienia sprzeciwu uprawniony jest każdy wyborca. Sprzeciw należy wnieść i uzasadnić w przeciągu 4-ch tygodni po urzędowem ustaleniu wyniku wyborów, do Najwyższego Sądu Wolnego Miasta Gdańska.
Zamknięte akta wyborów mają być przedłożone Zgromadzeniu Ludowemu.
Jeżeli powstaną wątpliwości co do ustawowych warunków wyboru jednego z członków, rozstrzyga o nich Sąd Najwyższy Wolnego Miasta Gdańska na żądanie Zgromadzenia Ludowego.
Artikel 11.
Der Volkstag wählt seinen Präsidenten, dessen Stellvertreter und seine Schriftführer; er gibt sich eine Geschäftsordnung.
Artykuł 11.
Zgromadzenie Ludowe wybiera swego Prezydenta, jego zastępcę i sekretarzy. Ustanawia ono dla siebie swój regulamin.
Artikel 12.
Der Volkstag tritt auf Berufung seines Präsidenten zusammen. Der Volkstag muß berufen werden, wenn der Senat es verlangt, oder wenn wenigstens ein Sechstel der Mitglieder unter Darlegung des Zweckes es schriftlich beantragt.
Er tritt zum erstenmal spätestens am 15. Januar auf Berufung des Senats zusammen.
Artykuł 12.
Zgromadzenie Ludowe zbiera się na wezwanie swego Prezydenta.
Zgromadzenie Ludowe musi być zwołane, jeżeli żąda tego Senat, lub też jeżeli przynajmniej jedna szósta członków Zgromadzenia zażąda tego na piśmie z uzasadnieniem.
Zgromadzenie Ludowe zbiera się po raz pierwszy najpóźniej 15-go stycznia na wezwanie Senatu.
Artikel 13.
Der Präsident übt das Hausrecht und die Polizeigewalt im Volkstagsgebäude aus. Ihm untersteht die Hausverwaltung; er verfügt über die Einnahmen und Ausgaben des Hauses nach Maßgabe des Staatshaushalts und vertritt die Freie Stadt in allen Rechtsgeschäften und Rechtsstreitigkeiten seiner Verwaltung.
Artykuł 13.
Prezydent zapewnia porządek wewnętrzny i sprawuje władzę policyjną w gmachach Zgromadzenia Ludowego. Podlega mu administracja Zgromadzenia; zarządza on dochodami i wydatkami w granicach budżetu i reprezentuje Wolne Miasto Gdańsk we wszelkich kwestjach prawnych i w sprawach spornych w zwiazku z tą administracją.
Artikel 14.
Der Volkstag verhandelt öffentlich. Auf Antrag des Senats oder von mindestens einem Sechstel der Mitglieder kann mit Zweidrittelmehrheit die Öffentlichkeit ausgeschlossen werden.
Artykuł 14.
Posiedzenia Zgromadzenia Ludowego odbywają się jawnie. Na wniosek Senatu lub conajmniej jednej szóstej ogółu członków Zgromadzenia może być większością dwóch trzecich jawność wykluczona.
Artikel 15.
Wahrheitsgetreue Berichte über die Verhandlungen in einer öffentlichen Sitzung bleiben von jeder Verantwortlichkeit frei.
Artykuł 15.
Sprawozdania wiarogodne z posiedzeń jawnych są wolne od wszelkiej odpowiedzialności.
Artikel 16.
Der Volkstag ist beschlußfähig, wenn mindestens die Hälfte der gewählten Abgeordneten anwesend ist.
Artykuł 16.
Zgromadzenie Ludowe jest zdolne do powzięcia uchwał przy obecności conajmniej połowy wybranych posłów.
Artikel 17.
Zu einem Beschluß des Volkstages ist einfache Stimmenmehrheit erforderlich, soweit nicht die Verfassung etwas anderes vorschreibt.
Artykuł 17.
Do powzięcia uchwały Zgromadzenia Ludowego potrzebna jest zwyczajna większość głosów, o ile Konstytucja czego innego nie postanawia.
Artikel 18.
Der Senat ist zu jeder Sitzung des Volkstages einzuladen. Die Mitglieder und die Beauftragten des Senats müssen in den Sitzungen jederzeit gehört werden. Sie unterstehen der Ordnungsgewalt des Präsidenten.
Der Volkstag und seine Ausschüsse können die Anwesenheit jedes Senatsmitgliedes verlangen.
Artykuł 18.
Senat należy zapraszać na każde posiedzenie Zgromadzenia Ludowego. Członkowie i osoby działające z polecenia Senatu mają prawo w każdej chwili zabierać głos podczas posiedzenia. Podlegają oni władzy dyscyplinarnej Prezydenta.
Zgromadzenie Ludowe i jego Komisje mogą zażądać obecności każdego członka Senatu.
Artikel 19.
Der Volkstag ist berechtigt, vom Senat Auskunft über alle Staatsangelegenheiten zu begehren und sich von der Ausführung seiner Beschlüsse und von der Verwendung der Staatseinnahmen zu überzeugen. Die Gegenstände, über die Auskunft verlangt wird, sind dem Senate vorher schriftlich mitzuteilen.
Der Volkstag hat das Recht und auf Antrag von einem Fünftel seiner Mitglieder die Pflicht, Untersuchungsausschüsse einzusetzen, wenn die Gesetzlichkeit oder Lauterkeit von Regierungs- oder Verwaltungsmaßnahmen angezweifelt wird. Die Untersuchungsausschüsse dürfen in ein schwebendes gerichtliches oder Disziplinarverfahren nicht eingreifen. Diese Ausschüsse erheben in öffentlicher Versammlung die Beweise, die sie oder die Antragsteller für erforderlich halten. Die Öffentlichkeit kann vom Untersuchungsausschuß mit Zweidrittelmehrheit ausgeschlossen werden. Die Geschäftsordnung regelt das Verfahren des Ausschusses und bestimmt die Zahl seiner Mitglieder. Die Gerichte und Verwaltungsbehörden sind verpflichtet, dem Ersuchen dieser Ausschüsse um Beweiserhebungen Folge zu leisten. Die Akten dieser Behörden sind ihnen auf Verlangen vorzulegen. Auf die Erhebungen der Ausschüsse und der von ihnen ersuchten Behörden finden die Vorschriften der Strafprozeßordnung sinngemäße Anwendung; doch bleibt das Brief-, Post-, Telegraphen- und Fernsprechgeheimnis unberührt.
Artykuł 19.
Zgromadzeniu Ludowemu przysługuje prawo żądania od Senatu wyjaśnień o wszelkich sprawach, dotyczących państwa, jakoteż przekonywania się o wykonaniu jego uchwał i sposobie użycia dochodów państwowych. Przedmioty, co do których zażąda się wyjaśnień, winny być Senatowi podane uprzednio do wiadomości na piśmie.
Zgromadzenie Ludowe ma prawa, a na wniosek jednej piątej jego członków obowiązek ustanawiania Komisyj śledczych, jeżeli powstanie wątpliwość co do prawności lub moralności zarządzeń administracji lub Rządu.
Komisjom śledczym nie przysługuje prawo wkraczania w toczące się postępowanie sądowe lub dyscyplinarne. Komisje te gromadzą na posiedzeniu jawnem dowody, które one same lub też wnioskodawcy uznają za potrzebne. Jawność może być przez Komisję śledczą wykluczona większością dwóch trzecich głosów. Regulamin ustala postępowanie Komisji i ustanawia liczbę jej Członków. Sądy i władze administracyjne są obowiązane stosować się do wezwań tych Komisyj o przeprowadzenie dowodów. Akta tych władz winny im być okazywane na żądanie. Postanowienia procedury karnej znajdują odpowiednie zastosowanie do badań Komisyj i władz przez nie wezwanych; jednakowoż tajemnica listów, poczty, telegrafów i telefonów pozostaje nienaruszona.
Artikel 20.
Niemand darf wegen seiner Abstimmung oder wegen der in Ausübung seines Berufes als Abgeordneter getanen Äußerungen gerichtlich oder auf dem Dienstwege verfolgt oder sonst außerhalb der Versammlung zur Verantwortung gezogen werden.
Artykuł 20.
Nikt nie może być pociągany do odpowiedzialności sądowej, lub w drodze służbowej, albo w inny sposób poza Zgromadzeniem za głosowanie lub poglądy wyrażone przy wykonywaniu swego mandatu poselskiego.
Artikel 21.
Kein Abgeordneter darf ohne Genehmigung des Volkstages wegen einer mit Strafe bedrohten Handlung zur Untersuchung gezogen oder verhaftet werden, es sei denn, daß der Abgeordnete bei Ausübung der Tag oder spätestens im Laufe des folgenden Tages festgenommen ist. Die gleiche Genehmigung ist erforderlich bei jeder anderen Beschränkung der persönlichen Freiheit, wodurch die Ausübung des Berufs als Abgeordneter beeinträchtigt werden kann.
Jedes Straf- oder Disziplinarverfahren gegen einen Abgeordneten und jede Haft oder sonstige Beschränkung der persönlichen Freiheit wird auf Verlangen des Volkstages für die Dauer der Mitgliedschaft aufgehoben.
Artykuł 21.
Bez zezwolenia Zgromadzenia Ludowego nie może być żaden poseł pociągany do śledztwa, za czynność zagrożoną karą, ani też uwięziony, chyba że zostanie schwytany na gorącym uczynku, lub najpóźniej w ciągu następnego dnia, w którym czyn został spełniony. Takież zezwolenie jest potrzebne przy każdem innem ograniczeniu wolności osobistej, wskutek którego narażonem by zostało wykonywanie mandatu poselskiego.
Każde postępowanie karne lub dyscyplinarne przeciwko posłowi, lub też każdy areszt, względnie inne ograniczenie wolności osobistej, zostanie na żądanie Zgromadzenia Ludowego zawieszone na czas trwania mandatu.
Artikel 22.
Die Abgeordneten sind berechtigt, über Personen, die ihnen in ihrer Eigenschaft als Abgeordnete Tatsachen anvertrauen, oder denen sie in Ausübung ihres Berufs als Abgeordnete solche anvertraut haben, sowie über diese Tatsachen selbst das Zeugnis zu verweigern. Auch hinsichtlich der Beschlagnahme von Schriftstücken stehen sie den Personen gleich, die ein gesetzliches Zeugnisverweigerungsrecht haben.
Eine Durchsuchung oder Beschlagnahme darf in den Räumen des Volkstages nur mit Zustimmung des Präsidenten des Volkstages vorgenommen werden.
Artykuł 22.
Posłowie mają prawo odmówić składania zeznań, odnośnie do osób, które im powierzyły pewne fakty w związku z ich stanowiskiem poselskiem, względnie do osób, którym oni takie fakty zawierzyli z racji swego mandatu poselskiego, jakoteż odnośnie do samych tych faktów. Również i względem konfiskaty papierów stoją oni na równi z osobami, którym przysługuje ustawowe prawo odmówienia świadectwa.
Rewizja lub konfiskata w pomiesiczeniach Zgromadzenia Ludowego może być przedsięwzięta jedynie za zgodą Prezydenta Zgromadzenia Ludowego.
Artikel 23.
Die Abgeordneten erhalten Entschädigung nach Maßgabe eines besonderen Gesetzes.
Artykuł 23.
Posłowie otrzymują djety według norm ustalonych w osobnej ustawie.
Artikel 24.
Beamte, Angestellte und Arbeiter bedürfen zur Ausübung ihres Amtes als Mitglied des Volkstages, der Kreis- und Gemeindevertretungen, der Ämter und Ausschüsse keines Urlaubs.
Ist einer der Genannten in einem Wahlvorschlag als Bewerber aufgestellt, so ist ihm vom Zeitpunkt der Anordnung der Wahl ab der zur Vorbereitung der Wahl erforderliche Urlaub zu gewähren.
Artykuł 24.
Urzędnicy, funkcjonarjusze i robotnicy nie potrzebują urlopu do wykonywania czynności członka Zgromadzenia Ludowego, rad okręgowych i gminnych, urzędów administracyjnych i komisyj.
Jeżeli jedna z osób wyżej wymienionych znajdzie się na liście kandydatów, należy jej udzielić od chwili zarządzenia wyborów urlopu potrzebnego do przygotowania swego wyboru.
III. SENAT.
Artikel 25.
Der Senat besteht aus dem Präsidenten als Vorsitzenden, dem stellvertretenden Präsidenten als stellvertretenden Vorsitzenden und 20 Senatoren.
Der Präsident und sieben Senatoren im Hauptamte werden auf vier Jahre vom Volkstag gewählt. Die Wahl erfolgt frühestens sechs Monate und spätestens zwölf Monate nach Beginn der Amtsdauer des Volkstages. Die Gewählten treten ihre Ämter ein Jahr nach Beginn der Amtsdauer des wählenden Volkstages an. Scheidet einer der Gewählten durch Tod oder aus sonstigen Gründen vorzeitig aus, so findet eine etwaige Ersatzwahl nur für den Rest der Amtsdauer des Ausscheidenden statt. Die Amtsdauer der von dem ersten Volkstage gewählten endigt ein Jahr nach Beginn der Amtsdauer des zweiten Volkstages.
Der stellvertretende Präsident und 13 Senatoren im Nebenamt werden auf unbestimmte Zeit vom Volkstage gewählt.
Die Wahl ist geheim und geschieht durch Abgabe von Stimmzetteln. Gewählt ist, wer die Mehrheit der abgegebenen Stimmen erhält. Wird die unbedingte Stimmenmehrheit bei der ersten Abstimmung nicht erzielt, so ist unter den beiden Personen, die die meisten Stimmen erhalten haben, abermals zu wählen. Erhalten bei der Stichwahl beide Bewerber die gleiche Stimmenzahl, so entscheidet das vom Präsidenten des Volkstages zu ziehende Los.
Artykuł 25.
Senat składa się z Prezydenta jako przewodniczącego, zastępcy Prezydenta jako zastępcy przewodniczącego i dwudziestu senatorów.
Prezydenta i 7-miu Senatorów głównych wybiera Zgromadzenie Ludowe na okres 4-ch lat. Wyboru dokonuje się nie wcześniej jak w sześć miesięcy, a nie później jak w dwanaście miesięcy po rozpoczęciu kadencji Zgromadzenia Ludowego. Kandydaci wybrani obejmują swoje urzędy w rok po rozpoczęciu kadencji Zgromadzenia Ludowego, które ich wybrało. Jeżeli jeden z wybranych bądź to przez śmierć, bądź toż z innych powodów przedwcześnie ustępuje, to wybór następcy na to miejsce będzie ważny jedynie na resztę okresu urzędowania ustępującego. Okres urzędowania wybranych przez pierwsze Zgromadzenie Ludowe upływa w rok po rozpoczęciu kadencji drugiego Zgromadzenia Ludowego.
Zastępcę Prezydenta i 13-tu Senatorów pomocniczych wybiera Zgromadzenie Ludowe na czas nieokreślony.
Wybór odbywa się tajnie przez oddanie kartek z głosami. Wybranym zostaje ten, kto uzyskuje większość oddanych głosów. Jeżeli przy pierwszem głosowaniu nie uzyska się bezwzględnej większości głosów, należy dokonać ponownego wyboru pomiędzy temi dwiema osobami, które uzyskały najwięcej głosów. W wypadku, gdy obydwaj kandydaci przy ściślejszym wyborze uzyskają równą ilość głosów, rozstrzyga losowanie, dokonane przez Prezydenta Zgromadzenia Ludowego.
Artikel 26.
Wählbar zum Senatsmitglied ist, wer das fünfundzwanzigste Lebensjahr vollendet hat. Eine Wiederwahl ist zulässig.
Nicht wählbar ist:
a) wer entmündigt oder in der Geschäftsfähigkeit beschränkt ist oder unter vorläufiger Vormundschaft steht;
b) wer infolge eines rechtskräftigen Urteils der bürgerlichen Ehrenrechte ermangelt;
c) wer sich im Konkurse befindet.
Artykuł 26.
Na członka Senatu może być wybrany, kto ukończył dwadzieścia pięć lat życia. Wybór ponowny jest dopuszczalny.
Nie może być wybraną:
a) osoba ubezwłasnowolniona, albo ograniczona w swej zdolności do działań, lub też pozostająca pod tymczasową kuratelą,
b) osoba, pozbawiona praw obywatelskich na skutek prawomocnego wyroku,
c) osoba, której ogłoszono upadłość.
Artikel 27.
Eine Verpflichtung zur Annahme der Wahl zum Mitgliede des Senates besteht nicht. Auch können die Senatsmitglieder jederzeit aus dem Senat ausscheiden.
Artykuł 27.
Niema obowiązku przyjęcia wyboru na członka Senatu. Członkom Senatu przysługuje również prawo ustąpienia każdej chwili.
Artikel 28.
In der nächsten nach der Wahl oder im Falle des Artikels 25, Absatz II, Satz 3 nach dem Amtsantritte stattfindenden Sitzung des Volkstages wird das in den Senat eintretende Mitglied in Gegenwart des Senats durch den Präsidenten des Senats oder dessen Stellvertreter in sein Amt eingeführt. Das Senatsmitglied hat durch Handschlag zu geloben: "Ich werde die mir als Mitglied des Senats obliegenden Pflichten getreulich erfüllen, mein Amt gewissenhaft führen, die Verfassung und die Gesetze beobachten, verschwiegen sein in allem, was geheimzuhalten mir geboten wird, und das Wohl der Freien Stadt Danzig nach besteh Kräften fördern."
Die Beifügung einer religiösen Beteuerung ist zulässig.
Artykuł 28.
Na najbliższem posiedzeniu Zgromadzenia Ludowego, odbywanem po dokonanym wyborze, lub też po objęciu urzędowania w wypadku art. 25 ustęp II zdanie 3, winien członek wstępujący do Senatu być wprowadzonym w urzędowanie przez Prezydenta lub tegoż zastępcę, w obecności Senatu. Nowy członek Senatu winien, podając rękę, złożyć następujące ślubowanie: "Będę należące do mnie jako członka Senatu obowiązki wiernie wypełniał, urząd swój sumiennie sprawował, Konstytucji i ustaw przestrzegał, dochowywał tajemnicy we wszystkiem, co mi jako tajne powierzonem zostanie i popierał dobro Wolnego Miasta Gdańska wszystkiemi siłami".
Dodanie formy religijnej ślubowania jest dopuszczalne.
Artikel 29.
Die Mitglieder des Senats im Nebenamte bedürfen zu ihrer Amtsführung des Vertrauens des Volkstages und sind diesem für ihre Amtshandlungen verantwortlich.
Ein Mitglied des Senats im Nebenamte, dem der Volkstag durch einen Beschluß sein Vertrauen entzieht, scheidet aus dem Senat aus.
Artykuł 29.
Członkowie Senatu pomocniczy (Nebenamt) winni posiadać zaufanie Zgromadzenia Ludowego do pełnienia swych funkcyj urzędowych i są przed tem Zgromadzeniem odpowiedzialni za swe czynności urzędowe.
Członek Senatu pomocniczy, któremu Zgromadzenie Ludowe odmówi swego zaufania przez swą wyraźną uchwałę, ustępuje z Senatu.
Artikel 30.
Jedes Senatsmitglied scheidet aus dem Senat aus, wenn einer der seine Wählbarkeit ausschließenden Fälle des Artikels 26 eintritt.
Artykuł 30.
Każdy członek Senatu ustępuje z Senatu, jeżeli zajdzie jedna z przyczyn wymienionych w art. 26-ym, które wykluczają jego wybieralność.
Artikel 31.
Tritt der gesamte Senat zurück, so hat er bis zur Wahl eines neuen Senats die Geschäfte weiterzuführen.
Artykuł 31.
W wypadku, gdy cały Senat ustępuje, winien on prowadzić swe czynności aż do wyboru nowego Senatu.
Artikel 32.
Wegen schuldhafter Verletzung der Verfassung oder eines Gesetzes kann ein Mitglied des Senats auf Beschluß des Volkstages angeklagt werden. Der Antrag auf Erhebung der Anklage muß von mindestens einem Viertel der Mitglieder des Volkstages unterzeichnet sein. Die Entscheidung erfolgt durch das Oberste Gericht der Freien Stadt.
Das Nähere wird durch besonderes Gesetz geregelt.
Artykuł 32.
Członek Senatu może być postawiony w stan oskarżenia na skutek uchwały Zgromadzenia Ludowego w wypadku zawinionego naruszenia Konstytucji lub ustawy. Wniosek o postawienie w stan oskarżenia musi być podpisany conajmniej przez jedną czwartą część członków Zgromadzenia Ludowego. Wyrok wydaje Sąd Najwyższy Wolnego Miasta Gdańska. O szczegółach postanowi osobna ustawa.
Artikel 33.
Die Mitglieder des Senats im Hauptamte beziehen das durch Gesetz festgesetzte Gehalt. Über ihr Ruhegehalt und die Hinterbliebenenversorgung ergeht ein besonderes Gesetz.
Die Mitglieder des Senats im Nebenamte erhalten eine durch besonderes Gesetz festgesetzte Aufwandsentschädigung.
Artykuł 33.
Członkowie Senatu główni pobierają wynagrodzenie w wysokości ustalonej przez ustawę. O ich poborach emerytalnych i zaopatrzeniu rodziny na wypadek śmierci zostanie wydana osoba ustawa.
Członkowie Senatu poboczni otrzymują odszkodowanie ustalone przez osobną ustawę.
Artikel 34.
Die Mitglieder des Senats im Hauptamte dürfen kein anderes öffentliches Amt und ohne Genehmigung des Senats auch keine sonstige Berufstätigkeit, die im Nebenamt ein öffentliches Amt nur mit Genehmigung des Senats ausüben.
Die Zugehörigkeit zu dem Verwaltungs- und Aufsichtsrat einer auf Erwerb gerichteten Gesellschaft bedarf der Zustimmung des Senats.
Artykuł 34.
Członkom Senatu głównym nie wolno sprawować żadnego innego urzędu publicznego, ani też wykonywać żadnego innego zawodu bez zezwolenia Senatu, członkom zaś pobocznym wolno sprawować urzędy publiczne jedynie za zezwoleniem Senatu.
Należenie do zarządu lub rady nadzorczej towarzystwa, działającego w celach zysku, wymaga zgody Senatu.
Artikel 35.
Der Senat regelt seinen Geschäftsgang und die Verteilung der Geschäfte unter seine Mitglieder.
Artykuł 35.
Senat ustala swój regulamin i przeprowadza rozdział czynności pomiędzy swych członków.
Artikel 36.
Der Präsident des Senats leitet und beaufsichtigt den gesamten Geschäftsgang der Verwaltung. In allen Fällen, wo die vorherige Beschlußfassung durch den Senat einen nachteiligen Zeitverlust verursachen würde, muß der Präsident die dem Senat obliegenden Geschäfte im Einvernehmen mit dem stellvertretenden Präsidenten oder in dessen Behinderung mit dem dienstältesten Senator vorläufig allein besorgen, jedoch dem Senat in der nächsten Sitzung zur Bestätigung oder anderweitigen Beschlußfassung Bericht erstatten.
Artykuł 36.
Prezydent Senatu kieruje i sprawuje nadzór nad całokształtem czynności administracji. - We wszystkich wypadkach, w których uprzednie powzięcie uchwały przez Senat mogłoby spowodować niekorzystną zwłokę, winien Prezydent czynności należące do kompetencji Senatu rozstrzygnąć tymczasowo sam w porozumieniu z zastępcą Prezydenta, lub, o ile temu cośkolwiek stanęło na przeszkodzie, z Senatorem najdawniej sprawującym urząd; jest on jednak obowiązany złożyć o tem sprawozdanie Senatowi na najbliższem posiedzeniu, celem zatwierdzenia, względnie powzięcia odmiennej uchwały.
Artikel 37.
Die Sitzungen des Senats sind nicht öffentlich. Der Senat ist beschlußfähig, wenn mindestens die Hälfte seiner Mitglieder zugegen ist. Die Beschlüsse werden nach Stimmenmehrheit gefaßt bei Stimmengleichheit entscheidet die Stimme des Vorsitzenden.
An der Beratung und Abstimmung über solche Gegenstände, die Eigenangelegenheiten eines Mitgliedes oder seiner Angehörigen berühren, darf das Mitglied nicht teilnehmen; es muß sich während der Beratung aus dem Sitzungssaal entfernen.
Artykuł 37.
Posiedzenia Senatu nie są jawne. Senat jest zdolny do podejmowania uchwał, o ile przynajmniej połowa jego członków jest obecną. Uchwały zapadają większością głosów. Przy równości głosów rozstrzyga głos przewodniczącego.
W obradach i głosowaniu nad sprawami, które dotyczą interesów osobistych jednego z członków lub jego rodziny, osoba interesowana nie może brać udziału, lecz winna na czas obrad opuścić salę posiedzeń.
Artikel 38.
Der Senat beschließt die Richtlinien der Politik und trägt dafür gegenüber den Volkstage die Verantwortung.
Artykuł 38.
Senat ustala linje wytyczne polityki i ponosi za to odpowiedzialność wobec Zgromadzenia Ludowego.
Artikel 39.
Der Senat ist die oberste Landesbehörde. Insbesondere hat er:
a) die Gesetze innerhalb eines Monats nach ihrem verfassungsmäßigen Zustandekommen zur verkünden und die zu ihrer Ausführung notwendigen Verordnungen zu erlassen;
b) die Landesverwaltung selbständig im Rahmen der Verfassung, der Gesetze und des Staatshaushaltsplanes zu führen und die Aufsicht über sämtliche Landesbehörden auszuüben;
c) den Entwurf des Haushaltsplanes aufzustellen;
d) das Eigentum und die Einkünfte des Staates zu verwalten, die Einnahmen und Ausgaben anzuweisen und die Rechte des Staates zu vertreten;
e) die Beamten zu ernennen, soweit nicht durch Verfassung oder Gesetz etwas anderes vorgeschrieben ist;
f) im Rahmen der Verfassung und der Gesetze für die Sicherheit und das Gemeinwohl des Staates und aller Staatsangehörigen zu sorgen und die hierzu erforderlichen Vorschriften zu erlassen.
Artykuł 39.
Senat jest najwyższą władzą krajową. W szczególności należy doń:
a) ogłaszanie ustaw w przeciągu miesiąca po ich dojściu do skutku zgodnie z Konstytucją i wydawanie potrzebnych rozporządzeń wykonawczych do tych ustaw;
b) samodzielne prowadzenie administracji kraju, w ramach Konstytucji, ustaw i budżetu państwowego, jakoteż sprawowanie nadzoru nad wszystkiemi władzami krajowemi;
c) zestawianie preliminarza budżetowego;
d) zarządzanie mieniem i dochodami Państwa, uzgadnianie wpływów i wydatków, jakoteż obrona praw Państwa;
e) mianowanie urzędników, o ile Konstytucja lub ustawy inaczej nie postanawiają;
f) zabieganie o bezpieczeństwo i ogólne dobro Państwa wszystkich obywateli w ramach Konstytucji i ustaw, jakoteż wydawanie w tym celu potrzebnych przepisów.
Artikel 40.
Dem Senat steht der Erlaß von Strafen im Gnadenwege zu.
Artykuł 40.
Senatowi przysługuje prawo darowania kar w drodze łaski.
Artikel 41.
Der Senat vertritt die Freie Stadt Danzig insoweit, als dies nicht den Bestimmungen widerspricht, welche - in Übereinstimmung mit Artikel 104, Ziffer 6 des Friedensvertrages von Versailles - die Leitung der auswärtigen Angelegenheiten der Freien Stadt Danzig durch die polnische Regierung sichern.
Urkunden werden im Namen der Freien Stadt Danzig von dem Präsidenten oder dem stellvertretenden Präsidenten und von einem weiteren Mitgliede des Senats unterzeichnet.
Artykuł 41.
Senat reprezentuje Wolne Miasto Gdańsk o tyle, o ile to nie sprzeciwia się postanowieniom, które, zgodnie z art. 104 ustęp 6, Wersalskiego Traktatu Pokoju, zapewniają prowadzenie spraw zagranicznych Wolnego Miasta Gdańska przez Rząd Polski.
Dokumenty podpisują w imieniu Wolnego Miasta Gdańska Prezydent lub zastępca Prezydenta i inny członek Senatu.
Artikel 42.
Der Senat der Freien Stadt Danzig hat dem Völkerbund auf dessen Verlangen jederzeit amtliche Auskunft über die öffentlichen Angelegenheiten der Freien Stadt Danzig zu erteilen.
Artykuł 42.
Senat Wolnego Miasta winien na żądanie Ligi Narodów udzielać jej każdej chwili urzędowych wyjaśnień dotyczących spraw publicznych Wolnego Miasta.
IV. USTAWODAWSTWO.
Artikel 43.
Ein Gesetz kommt durch übereinstimmenden Beschluß von Volkstag und Senat zustande.
Stimmt de Senat einem vom Volkstage gefaßten Beschlusse binnen zwei Wochen nicht zu, so geht die Vorlage an den Volkstag zurück.
Bleibt der Volkstag bei seinem Beschlusse, so hat der Senat binnen einem Monat sich diesem Beschlusse zu fügen oder die Entscheidung des Volkes (Volksentscheid) anzurufen.
Artykuł 43.
Ustawy przychodzą do skutku na mocy zgodnych uchwał Zgromadzenia Ludowego i Senatu.
O ile Senat nie zatwierdzi uchwały Zgromadzenia Ludowego w przeciągu dwóch tygodni, wniosek wraca do Zgromadzenia Ludowego.
W wypadku, gdy Zgromadzenie Ludowe obstaje przy swojej uchwale, winien Senat zastosować się do tej uchwały w terminie jednego miesiąca lub też odwołać się do decyzji ludu (Referendum).
Artikel 44.
Die Gesetze treten mit dem achten Tage nach Ablauf des Tages in Kraft, an dem das betreffende Stück des Gesetzblattes für die Freie Stadt in Danzig ausgegeben ist, wenn nicht das Gesetz ein anderes vorschreibt.
Artykuł 44.
Ustawy wchodzą w życie ósmego dnia po upływie tego dnia, w którym odnośny Numer Dziennika Ustaw Wolnego Miasta został w Gdańsku wydany, o ile ustawa nie przepisuje czego innego.
Artikel 45.
Ein Gesetz ist auch erforderlich für:
a) die jährliche Feststellung des Staatshaushaltsplanes;
b) die Aufnahme von Anleihen;
c) die Einführung von Monopolen und die Erteilung von Privilegien;
d) die Veränderung der Grenzen der Kommunalverbände;
e) den allgemeinen Erlaß von Strafen;
f) den Abschluß von Verträgen mit anderen Staaten. Jedoch darf diese Bestimmung keine Beschränkung derjenigen Bestimmungen zur Folge haben, welche - in Übereinstimmung mit Artikel 104, Ziffer 6 des Friedensvertrages von Versailles - die Leitung der auswärtigen Angelegenheiten der Freien Stadt Danzig durch die polnische Regierung sichern.
Artykuł 45.
Ustawa jest również wymagana do:
a) dorocznego ustalania preliminarza budżetu państwowego;
b) zaciągania pożyczek;
c) wprowadzania monopolów i udzielania przywilejów;
d) zmiany granic związków gminnych;
c) powszechnego darowania kar;
f) zawierania umów z innemi państwami. - Jednakowoż postanowienie to nie może pociągać żadnego ograniczenia tych postanowień, które, zgodnie z brzmieniem art. 104 ustęp 6-ty Wersalskiego Traktatu Pokoju, zapewniają, kierownictwo spraw zagranicznych Wolnego Miasta Gdańska przez Rząd Polski.
Artikel 46.
Gesetzesvorlagen werden von dem Senat oder aus der Mitte des Volkstages oder von der durch Gesetz zu schaffenden Berufsvertretung eingebracht.
Gesetzesvorlagen wirtschaftspolitischer oder sozialpolitischer Art sind der Berufsvertretung zur Begutachtung vorzulegen.
Artykuł 46.
Projekty ustaw wnoszą: Senat, Członkowie Zgromadzenia Ludowego, lub reprezentacje zawodowe, które należy w drodze ustawy powołać do życia.
Projekty ustaw natury gospodarczo-politycznej, albo społeczno-politycznej winny być dawane do opinji reprezentacjom zawodowym.
Artikel 47.
Ein Volksentscheid ist herbeizuführen, wenn ein Zehntel der Wahlberechtigten es unter Vorlegung eines ausgearbeiteten Gesetzentwurfes verlangt. Der Entwurf ist von dem Senat unter Darlegung seiner Stellungnahme dem Volkstage vorzulegen. Der Volksentscheid findet nicht statt, wenn der Entwurf von dem Volkstage unverändert angenommen wird.
Artykuł 47.
Należy zarządzić referendum w wypadku, gdy jedna dziesiąta uprawnionych do głosowania wyborców zażąda tego przy przedłożeniu opracowanego projektu ustawy. Senat winien przedłożyć zgromadzeniu Ludowemu ten projekt ustawy z równoczesnem wyłożeniem swego stanowiska. Referendum nie odbywa się, o ile Zgromadzenie Ludowe przyjmie ten projekt bez zmiany.
Artikel 48.
Über den Haushaltsplan, über Abgabengesetze und über Besoldungsordnungen findet ein Volksentscheid nur auf Verlangen des Senats statt.
An einem Volksentscheid können alle zum Volkstag wahlberechtigten Staatsangehörigen teilnehmen. Es entscheidet die Mehrheit der abgegebenen Stimmen. Durch einen Volksentscheid kann ein Beschluß des Volkstages nur dann außer Kraft gesetzt werden, wenn sich die Mehrheit der Stimmberechtigten an der Abstimmung beteiligt.
Das Verfahren beim Volksentscheid wird durch Gesetz geregelt.
Artykuł 48.
W sprawach budżetu, ustaw podatkowych i zarządzeń uposażeniowych, referendum następuje jedynie na żądanie Senatu. W referendum mogą brać udział wszyscy obywatele, którzy mają prawo brać udział w wyborach do Zgromadzenia Ludowego. - Rozstrzyga większość oddanych głosów. - W drodze referendum może być uchwała Zgromadzenia Ludowego pozbawiona mocy obowiązującej tylko wówczas, gdy w głosowaniu weźmie udział większość uprawnionych do głosowania.
Postępowanie przy referendum unormuje ustawa.
Artikel 49.
Ein Beschluß des Volkstages auf Abänderung der Verfassung kommt nur zustande, wenn die Abänderung in zwei mindestens einen Monat auseinanderliegenden Lesungen mit Zweidrittelmehrheit und bei Anwesenheit von mindestens Zweidrittel der gewählten Abgeordneten beschlossen wird.
Soll durch Volksentscheid eine Verfassungsänderung beschlossen werden, so ist die Zustimmung der Mehrheit der Stimmberechtigten erforderlich.
Abänderungen der Verfassung können erst in Kraft treten, nachdem sie dem Völkerbund mitgeteilt sind und dieser erklärt hat, daß er gegen die Abänderungen keine Einwände zu erheben hat.
Artykuł 49.
Uchwała Zgromadzenia Ludowego o zmianie Konstytucji wtedy tylko dochodzi do skutku, jeżeli zmiana zostanie przyjęta w dwóch czytaniach przedzielonych okresem conajmniej jednomiesięcznym, większością dwóch trzecich głosów i w obecności co najmniej dwóch trzecich wybranych posłów.
Jeżeli zmiana Konstytucji ma być postanowiona w drodze referendum, wymagana jest zgoda większości uprawnionych do głosowania.
Zmiany Konstytucji mogą uprawomocnić się dopiero po poddaniu ich do wiadomości Ligi Narodów i po otrzymaniu od niej oświadczenia, że nie podnosi ona przeciw tym zmianom żadnych zarzutów.
V. ADMINISTRACJA.
Artikel 50.
Alle Einnahmen und Ausgaben des Staates müssen für jedes Jahr im voraus veranschlagt und im Staatshaushaltsplan zusammengestellt werden. Das Haushaltsjahr läuft vom 1. April bis zum 31. März.
Artykuł 50.
Wszystkie dochody i wydatki Państwa na każdy rok muszą być naprzód preliminowane i zestawione w budżecie państwowym. Rok budżetowy biegnie od 1-go kwietnia do 31-go marca.
Artikel 51.
Ist bis zum Schluß des Rechnungsjahres der Haushaltsplan für das folgende Jahr nicht durch Gesetz festgestellt, so ist der Senat verpflichtet, den Entwurf eines vorläufigen Haushaltsgesetzes vorzulegen. Er ist nur berechtigt, die bisherigen Steuern und sonstigen Auflagen noch für sechs Monate nach Ablauf des Rechnungsjahres zu erheben, sowie solche Ausgaben zu leisten, die zur Erhaltung gesetzlich bestehender Einrichtungen oder zur Durchführung gesetzlich beschlossener Maßnahmen erforderlich sind; er ist ferner ermächtigt, die rechtlich begründeten Verpflichtungen des Staates zu erfüllen und Bautenbeschaffungen und sonstige Leistungen fortzusetzen, für die durch den Haushaltsplan eines Vorjahres bereits Bewilligungen stattgefunden haben.
Artykuł 51.
O ile przed końcem roku obrachunkowego budżet na rok następny nie będzie w drodze ustawy zatwierdzony, Senat obowiązany jest przedstawić projekt tymczasowej ustawy budżetowej.- Jest on uprawniony pobierać dotychczasowe podatki i inne opłaty tylko w ciągu sześciu miesięcy po zamknięciu roku obrachunkowego, jakoteż ponosić wyłącznie takie tylko wydatki, które są niezbędne do utrzymania przewidzianych przez ustawę urządzeń lub do wykonania czynności ustawowo uchwalonych; jest on pozatem upoważniony do wypełniania prawnie uzasadnionych zobowiązań Państwa, tudzież do dalszego prowadzenia zarządzonych prac budowlanych i innych inwestycyj, na które już była uzyskana zgoda w budżecie poprzedniego roku.
Artikel 52.
Im Wege des Kredits dürfen Geldmittel nur bei außerordentlichem Bedarf und in der Regel nur für Ausgaben zu werbenden Zwecken beschafft werden.
Artykuł 52.
W drodze kredytu można pozyskiwać środki pieniężne jedynie w razie nadzwyczajnej potrzeby i zasadniczo tylko na wydatki inwestycyjne.
Artikel 53.
Beschlüsse des Volkstages, welche Mehrausgaben außerhalb des Staatshaushaltsplanes zur Folge haben, müssen zugleich über die Deckung dieser Mehrausgaben Bestimmung treffen.
Artykuł 53.
Uchwały Zgromadzenia Ludowego, pociągające za sobą wydatki poza budżetem państwowym, muszą równocześnie zawierać postanowienia dotyczące pokrycia tych nadzwyczajnych wydatków.
Artikel 54.
Zur Überschreitung des Haushaltes und zu einer außerplanmäßigen Ausgabe ist die nachträgliche Genehmigung des Volkstages erforderlich. Sie darf nur im Falle eines unvorhergesehenen und unabweisbaren Bedürfnisses erteilt werden.
Artykuł 54.
Do przekroczenia budżetu i do wydatku niepreliminowanego konieczne jest następne zezwolenie Zgromadzenia Ludowego. - Powinno ono być udzielane tylko w wypadku nieprzewidzianej i nieuniknionej potrzeby.
Artikel 55.
Die Rechnungen über den Staatshaushaltsplan werden von einer unabhängigen Rechnungsstelle geprüft und festgestellt. Die allgemeine Rechnung über den Staatshaushalt jedes Jahres einschließlich einer Übersicht der Staatsschulden wird mit den Bemerkungen der Rechnungsstelle zur Entlastung des Senats dem Volkstage vorgelegt.
Artykuł 55.
Rachunki dotyczące budżetu państwowego będą badane i zestawiane przez niezależną Izbę Obrachunkową. Ogólne zamknięcie rachunkowe budżetu państwowego każdego roku wraz z przeglądem długów państwowych i dołączeniem uwag Izby Obrachunkowej będzie przedkładane Zgromadzeniu Ludowemu celem udzielenia Senatowi absolutorjum.
Artikel 56.
Die Zustimmung des Finanzrates ist einzuholen:
a) zu neuen Steuern;
b) zur Aufnahme von Anleihen und Übernahme von Bürgschaften;
c) zu Ausgaben, für welche noch keine Deckung vorhanden ist, oder für welche die Deckung durch Anleihe erfolgen soll.
Gibt der Finanzrat seine Zustimmung nicht, so hat er dies innerhalb zweier Wochen dem Senat mitzuteilen und innerhalb weiterer zwei Wochen schriftlich zu begründen. Der Volkstag hat dann nochmals Beschluß zu fassen.
Die Zusammensetzung und das Verfahren des Finanzrates wird durch ein besonderes Gesetz geregelt.
Artykuł 56.
Należy uzyskać zgodę Rady Finansowej:
a) na nowe podatki;
b) na zaciąganie pożyczek i udzielanie poręczeń;
c) na wydatkowanie kwot, dla których niema dotychczas pokrycia, lub też których pokrycie ma nastąpić w drodze zaciągnięcia pożyczki.
O ile Rada Finansowa nie udzieli swej zgody, to winna ona podać to do wiadomości Senatu w przeciągu dwóch tygodni, a w przeciągu dalszych dwóch tygodni pisemnie to uzasadnić. Zgromadzenie Ludowe winno wówczas powziąć ponowną uchwałę.
Skład i regulamin Rady Finansowej ustali osobna ustawa.
Artikel 57.
Das Eisenbahn-, Post- und Telegraphen- sowie Fernsprechwesen der Freien Stadt ist, unbeschadet des nach Artikel 104 des Friedensvertrages vom 28. Juni 1919 geschlossenen Abkommens, Angelegenheit des Staates.
Artykuł 57.
Koleje żelazne, poczty, telegrafy i telefony Wolnego Miasta Gdańska należą, z zachowaniem przepisów umowy zawartej na mocy art. 104 Traktatu Pokoju z dnia 28 czerwca 1919 r., do zakresu spraw Państwa.
Artikel 58.
Zur dauernden Verwaltung oder Beaufsichtigung einzelner Geschäftszweige werden Ämter gebildet, an denen wahlberechtigten Staatsangehörige als Mitglieder ehrenamtlich beteiligt werden können.
Die Ämter sind in allen Beziehungen dem Senat unterstellt.
Das Nähere wird durch Gesetz bestimmt.
Artykuł 58.
Dla ciągłego zarządu i dozoru poszczególnych gałęzi administracji zostaną utworzone urzędy, w których mogą brać udział, jako honorowi członkowie, obywatele uprawnieni do głosowania.
Urzędy te są pod każdym względem podporządkowane Senatowi.
O szczegółach postanowi ustawa.
Artikel 59.
Zur Erledigung vorübergehender Aufgaben können Ausschüsse gebildet werden.
Artykuł 59.
Do załatwiania zadań przejściowych mogą być tworzone komisje.
Artikel 60.
Soweit auf Grund völkerrechtlicher Vereinbarung zur Verwaltung von Anlagen und Einrichtungen und zur Erledigung dauernder oder vorübergehender Aufgaben internationale Ausschüsse zu bilden sind, werden die von der Freien Stadt zu bestellenden Vertreter von dem Volkstage gewählt. Der Volkstag kann die Bestellung der Vertreter einem seiner Ausschüsse oder dem Senat übertragen.
Artykuł 60.
O ile zachodzi potrzeba tworzenia komisyj międzynarodowych na podstawie umów międzynarodowych, dla administracji zakładów i urządzeń, jakoteż dla załatwiania spraw stałych lub przejściowych, Zgromadzenie Ludowe wybiera przedstawicieli, którzy mają być zamianowani przez Wolne Miasto Gdańsk. Zgromadzenie Ludowe może przekazać mianowanie tych przedstawicieli jednej ze swych komisyj albo Senatowi.
VI. SĄDOWNICTWO.
Artikel 61.
Die Richter sind unabhängig und nur dem Gesetz unterworfen.
Artykuł 61.
Sędziowie są niezależni i podlegają jedynie ustawie.
Artikel 62.
Ausnahmegerichte sind unstatthaft. Niemand darf seinem gesetzlichen Richter entzogen werden.
Artykuł 62.
Nie wolno ustanawiać sądów wyjątkowych. Nikt nie może być pozbawiony sędziego, któremu podlega na mocy ustawy.
Artikel 63.
Die Verfassung und Zuständigkeit der Gerichte wird durch Gesetz bestimmt.
Artykuł 63.
Ustrój i kompetencje sądów określi ustawa.
Artikel 64.
Die Richter der ordentlichen Gerichtsbarkeit werden auf Lebenszeit durch einen besonderen Ausschuß gewählt, der gebildet wird aus dem Präsidenten und einem Mitgliede des Senats, den zwei Präsidenten des Volkstages, dem Gerichtspräsidenten und drei Richtern, die von sämtlichen Richtern, und drei Rechtsanwälte, die von sämtlichen Rechtsanwälten der Freien Stadt Danzig gewählt werden. Die nähere Regelung, insbesondere der Vertretung verhinderter Mitglieder des Ausschusses, der Wahlordnung und der Abstimmung, erfolgt durch Gesetz.
Artykuł 64.
Sędziów do wykonywania zwyczajnego wymiaru sprawiedliwości będzie wybierała na okres dożywotni specjalna komisja, złożona z Prezydenta i jednego z członków Senatu, trzech Prezydentów Zgromadzenia Ludowego, Prezesa Sądu, z trzech sędziów wybranych przez ogól sędziów i trzech adwokatów wybranych przez ogół adwokatów Wolnego Miasta Gdańska. Bliższy regulamin, zwłaszcza co do ewentualnego zastępstwa członków komisji, ordynacji wyborczej i głosowania, będzie wydany w drodze ustawy.
Artikel 65.
Die Richter können wider ihren Willen nur kraft richterlicher Entscheidung und nur aus den Gründen und unter den Formen, die die Gesetze bestimmen, dauernd oder zeitweise ihres Amtes enthoben oder an eine andere Stelle oder in den Ruhestand versetzt werden. Das Gesetz kann Altersgrenzen festsetzen, bei deren Erreichung Richter in den Ruhestand treten.
Die vorläufige Amtsenthebung, die kraft Gesetzes eintritt, wird hierdurch nicht berührt.
Bei einer Veränderung in der Einrichtung der Gerichte oder ihrer Bezirke können unfreiwillige Versetzungen an ein anderes Gericht oder Entfernungen vom Amt, jedoch nur unter Belassung der vollen Dienstbezüge, durch den in Artikel 64 bezeichneten Ausschuß erfolgen.
Auf Handelsrichter, Schöffen und Geschworene finden diese Bestimmungen keine Anwendung.
Artykuł 65.
Jedynie na skutek orzeczenia sądu i tylko z przyczyn i przy zachowaniu przepisów określonych ustawami, wolno będzie sędziów wbrew ich woli na stałe lub chwilowo pozbawiać urzędu, jakoteż przenosić na inne miejsce lub w stan spoczynku. - Ustawa może określić granicę wieku, po dojściu do której sędziowie przechodzą w stan spoczynku.
Nie odnosi się to do chwilowego zawieszenia w urzędowaniu, które nastąpiło na mocy ustawy.
Przy zmianie w organizacji sądów lub w ich dyzlokacji mogą nastąpić niedobrowolne przeniesienia do innego sądu lub pozbawienie urzędu przez komisję wymienioną w art. 64, z pozostawieniem jednak pełnych poborów służbowych.
Postanowienia te nie mają zastosowania do sędziów handlowych, ławników i sędziów przysięgłych.
Artikel 66.
Die Voraussetzungen für die Wählbarkeit der Richter und ihre Amtsverhältnisse werden durch ein besonderes Gesetz bestimmt, das nur in den Formen des Artikels 49 abgeändert werden kann.
Artykuł 66.
Warunki wymagane do wyboru na sędziów oraz ich stosunki urzędowe będą określone przez osobną ustawę, która będzie mogła ulec zmianom jedynie w porządku przepisanym w art. 49.
VII. ZWIĄZKI SAMORZĄDOWE.
Artikel 67.
Das Staatsgebiet zerfällt in Stadtkreise und Landkreise.
Artykuł 67.
Obszar państwowy rozpada się na okręgi miejskie i wiejskie.
Artikel 68.
Die Landkreise, die Städte und die Gemeinden haben nach Maßgabe besonderer Gesetze Selbstverwaltung unter Aufsicht des Senats; es können ihnen auch Geschäfte der Staatsverwaltung übertragen werden.
Artykuł 68.
Okręgi wiejskie, miasta i gminy posiadają samorząd pod nadzorem Senatu, w granicach zakreślonych osobnemi ustawami; - sprawy administracji państwowej będą mogły im być również przekazywane.
Artikel 69.
Die Stadt Danzig ist eine selbständige Gemeinde des Staates mit eigenem Vermögen.
Die Gemeindeangelegenheiten der Stadt Danzig gelten als Angelegenheiten des Staates und werden von Senat und Volkstag geleitet.
Zur Beschlußfassung über Gemeindeangelegenheiten der Stadt Danzig wird vom Volkstag aus seiner Mitte und aus anderen Angehörigen der Stadt Danzig eine Stadtbürgerschaft gewählt. Die Zusammensetzung und Zuständigkeit regelt ein besonderes Gesetz.
Artykuł 69.
Miasto Gdańsk jest samoistną gminą Państwa, posiadającą własny majątek.
Sprawy gminne Miasta Gdańska uważa się za sprawy państwowe, któremi kieruje Senat i Zgromadzenie Ludowe.
Do podejmowania uchwał w sprawach gminnych Miasta Gdańska będzie wybrana przez Zgromadzenie Ludowe Miejska Rada Obywatelska z pośród członków Zgromadzenia Ludowego i innych przynależnych do Miasta Gdańska. Skład i kompetencje jej ustali osobna ustawa.
Artikel 70.
Die Grundsätze für die Wahlen zum Volkstag gelten auch für die Stadt-, Kreis- und Gemeindewahlen; jedoch ist die Wahlberechtigung von halbjährigem Aufenthalt anhängig.
Zweiter Hauptteil. Grundrechte und Grundpflichten.
Artykuł 70.
Przepisy o wyborach do Zgromadzenia Ludowego obowiązują również przy wyborach miejskich, powiatowych i gminnych; jednakowoż uprawnienie do wyboru uzależnione jest od półrocznego pobytu.
PRAWA I OBOWIĄZKI ZASADNICZE.
Artikel 71.
Die Grundrechte und Grundpflichten bilden Richtschnur und Schranke für die Gesetzgebung, die Rechtspflege und die Verwaltung im Staat.
Artykuł 71.
Prawa i obowiązki zasadnicze stanowią linję wytyczną i granicę dla ustawodawstwa, wymiaru sprawiedliwości i administracji w Państwie.
I. O OSOBACH.
Artikel 72.
Die Staatsangehörigkeit wird nach den Bestimmungen eines Gesetzes erworben und verloren.
Die Prinzipien des durch diesen Artikel vorgesehenen Gesetzentwurfes werden dem Völkerbund spätestens am 23. Mai 1921 zur Prüfung unterbreitet.
Artykuł 72.
Obywatelstwo państwowe nabywa się i traci podług przepisów ustawy.
Zasady projektu ustawy przewidzianej w niniejszym artykule zostaną najpóźniej 23 maja 1921 r. przedłożone do zbadania Lidze Narodów.
Artikel 73.
Alle Staatsangehörigen der Freien STadt sind vor dem Gesetz gleich. Ausnahmegesetze sind unstatthaft.
Männer und Frauen haben dieselben staatsbürgerlichen Rechte und Pflichten.
Öffentlich-rechtliche Vorrechte oder Nachteile der Geburt, des Standes oder Glaubens bestehen nicht.
Titel - abgesehen von akademischen Graden - dürfen nur verliehen werden, wenn sie ein Amt oder einen Beruf bezeichnen.
Orden und Ehrenzeichen dürfen von der Freien Stadt nicht verliehen werden.
Kein Danziger Staatsangehöriger darf Titel oder Orden annehmen.
Adelsbezeichnungen gelten nur als Teil des Namens und dürfen nicht mehr verliehen werden.
Artykuł 73.
Wszyscy obywatele Wolnego Miasta Gdańska są równi wobec prawa. Ustawy wyjątkowe są niedopuszczalne.
Mężczyźni i kobiety mają te same prawa i obowiązki obywatelskie.
Publiczno-prawne przywileje lub upośledzenia rodowe, stanowe albo wyznaniowe nie istnieją.
Tytuły, z wyjątkiem stopni akademickich, mogą być nadawane, o ile oznaczają urząd lub zawód.
Wolnemu Miastu nie przysługuje prawo nadawania orderów i odznak honorowych.
Żadnemu obywatelowi gdańskiemu nie przysługuje prawo przyjmowania tytułów ani orderów.
Oznaczenia szlachectwa są uważane za część nazwiska i nie mogą być już więcej nadawane.
Artikel 74.
Die Freiheit der Person ist unverletzlich. Eine Beeinträchtigung oder Entziehung der persönlichen Freiheit durch die öffentliche Gewalt ist nur auf Grund von Gesetzen zulässig.
Personen, denen die Freiheit entzogen wird, sind spätestens am darauffolgenden Tage in Kenntnis zu setzen, von welcher Behörde und aus welchen Gründen die Entziehung der Freiheit angeordnet worden ist; unverzüglich muß ihnen Gelegenheit gegeben werden, Einwendungen gegen die Entziehung ihrer Freiheit vorzubringen.
Artykuł 74.
Wolność osoby jest nienaruszalną. Ograniczenie lub pozbawienie wolności osobistej przez władze publiczne jest dopuszczalne jedynie na podstawie ustaw.
Osoby, które pozbawiono wolności, winny być najpóźniej dnia następnego zawiadomione o tem, jaka władza i z jakich powodów zarządziła pozbawienie ich wolności; niezwłocznie należy im dać sposobność poczynienia zarzutów przeciw pozbawieniu ich wolności.
Artikel 75.
Alle Staatsangehörigen genießen Freizügigkeit in der Freien Stadt und haben das Recht, sich an einem beliebigen Orte aufzuhalten und niederzulassen, Grundstücke zu erwerben und jeden Nahrungszweig zu betreiben. Einschränkungen bedürfen eines Gesetzes.
Artykuł 75.
Wszyscy obywatele Państwa korzystają ze swobody przenoszenia się z miejsca na miejsce w Wolnem Mieście i mają prawo zatrzymywania się i osiedlania w dowolnej miejscowości, nabywania gruntów i wykonywania każdego zawodu. Ograniczenia wymagają ustawy.
Artikel 76.
Jeder Staatsangehörige ist berechtigt, nach anderen Ländern auszuwandern. Die Auswanderung kann nur durch Gesetz beschränkt werden.
Dem Auslande gegenüber haben alle Staatsangehörigen inner- und außerhalb des Staatsgebietes Anspruch auf den Schutz des Staates.
Kein Staatsangehöriger darf einer ausländischen Regierung zur Verfolgung oder Bestrafung überliefert werden.
Artykuł 76.
Każdy obywatel Państwa ma prawo wyemigrować do innych krajów. Wychodźtwo może być ograniczone jedynie w drodze ustawy.
W stosunku do zagranicy mają wszyscy obywatele na obszarze i poza granicami Państwa prawo domagania się ochrony przez Państwo.
Żaden obywatel Państwa nie może być wydany rządowi zagranicznemu celem ścigania lub ukarania.
Artikel 77.
Auf Kosten der Allgemeinheit geschaffene staatliche Einrichtungen, die der inneren Kolonisation dienen, dürfen nicht zu ungunsten einer bestimmten Nationalität verwendet werden.
Artykuł 77.
Urządzenia państwowe, które służą wewnętrznej kolonizacji, i które zostały założone na koszt ogółu ludności, nie mogą być użyte na niekorzyść pewnej poszczególnej narodowości.
Artikel 78.
Das Briefgeheimnis sowie das Post-, Telegraphen- und Fernsprechgeheimnis sind unverletzlich. Ausnahmen können nur durch Gesetz zugelassen werden.
Artykuł 78.
Tajemnica listów jak i tajemnica poczty, telegrafu i telefonu są nienaruszalne. Wyjątki są dopuszczalne jedynie w drodze stawy.
Artikel 79.
Jeder hat das Recht, innerhalb der gesetzlichen Schranken seine Meinung durch Wort, Schrift oder in sonstiger Weise zu äußern. An diesem Recht darf ihn kein Arbeits- oder Anstellungsverhältnis hindern, und er darf wegen der Ausübung dieses Rechts in keiner Weise benachteiligt werden.
Eine Zensur findet nicht statt. Für Lichtspiele können durch Gesetz abweichende Bestimmungen getroffen werden. Zur Bekämpfung de Schmutz- und Schundliteratur sowie zum Schutze der Jugend bei öffentlichen Schaustellungen und Darbietungen sind gesetzliche Maßnahmen zu treffen.
Artykuł 79.
Każdemu przysługuje prawo wyrażania swych poglądów, słowem, pismem lub w jakikolwiek inny sposób w granicach przepisów ustawowych.
Żaden stosunek pracy lub służbowy nie może naruszać tego prawa i nikt nie może być z powodu jego wykonywania w jakikolwiek sposób upośledzony.
Cenzura nie istnieje. Dla przedstawień świetlnych mogą być ustanowione w drodze ustawy postanowienia odmienne. - Dla zwalczania sprośnej i nieprzyzwoitej literatury, jakoteż w celu ochrony młodzieży przed publicznymi widowiskami i przedstawieiami powinny być wydane specjalne zarządzenia ustawowe.
Artikel 80.
Die Ehe steht als Grundlage des Familienlebens unter dem besonderen Schutz des Staates. Sie beruht auf Gleichberechtigung der Geschlechter.
Kinderreiche Familien haben Anspruch auf ausgleichende Fürsorge. Die Mutterschaft hat Anspruch auf den Schutz und die Fürsorge des Staates.
Artykuł 80.
Małżenstwo, jako podstawa życia rodzinnego, pozostaje pod szczególną opieką Państwa. - Opiera się ono na równouprawnieniu płci.
Rodziny, obdarzone licznem potomstwem, mają prawo domagania się pomocy dla ulżenia ich ciężarom. - Macierzyństwu przysługuje, prawo do opieki i pomocy ze strony Państwa.
Artikel 81.
Die Erziehung des Nachwuchses zur leiblichen, seelischen und gesellschaftlichen Tüchtigkeit ist oberste Pflicht und natürliches Recht der Eltern, über deren Betätigung die staatliche Gemeinschaft wacht.
Artykuł 81.
Wychowanie potomstwa w tężyźnie cielesnej, moralnej i społecznej stanowi najwyższy obowiązek i prawo naturalne rodziców, nad których wychowaniem czuwa opieka państwowa.
Artikel 82.
Den unehelichen Kindern sind durch die Gesetzgebung die gleichen Bedingungen für ihre leibliche, seelische und gesellschaftliche Entwicklung zu schaffen wie den ehelichen.
Artykuł 82.
Dla dzieci nieślubnych winno ustawodawstwo stworzyć takie same warunki rozwoju cielesnego, duchowego i społecznego, jak te, które mają dzieci ślubne.
Artikel 83.
Die Jugend ist gegen Ausbeutung sowie gegen sittliche, geistige und körperliche Verwahrlosung zu schützen. Fürsorgemaßregeln im Wege des Zwanges können nur auf Grund eines Gesetzes angeordnet werden.
Artykuł 83.
Młodzież należy ochraniać przed wyzyskiem, zarówno jak przed zaniedbaniem moralnem, duchowem, i cielesnem. Środki opieki społecznej o charakterze przymusowym mogą być zastosowane jedynie w drodze ustawy.
Artikel 84.
Alle Staatsangehörigen haben das Recht, sich ohne Anmeldung und ohne besondere Erlaubnis friedlich und unbewaffnet zu versammeln. Versammlungen unter freiem Himmel sind anmeldepflichtig und können bei unmittelbarer Gefahr für die öffentliche Sicherheit verboten werden. Zum Schutze des Volkstages können besondere Bestimmungen erlassen werden. Kirchliche Umzüge sind nicht anmeldepflichtig.
Artykuł 84.
Wszystkim obywatelom Państw przysługuje prawo spokojnego i bez broni zgromadzania się, bez uprzedniego zawiadomienia i bez osobnego zezwolenia. - Zgromadzenia pod gołem niebem winny być uprzednio zgłoszone i mogą być zakazane, w razie gdy grożą bezposrodnio niebezpieczeństwem dla spokoju publicznego. Dla ochrony Zgromadzenia Ludowego mogą być wydane osobne przopisy. Obchody religijne nie podlegają osobnym zgłoszeniom.
Artikel 85.
Alle Staatsangehörigen haben das Recht, zu Zwecken, die den Strafgesetzen nicht zuwiderlaufen, Vereine oder Gesellschaften zu bilden. Dieses gilt auch für religiöse Vereine und Gesellschaften. Jedem Verein steht der Erwerb der Rechtsfähigkeit nach den Vorschriften des bürgerlichen Rechts frei. Sie darf nicht aus dem Grunde versagt werden, daß er einen politischen, sozialpolitischen oder religiösen Zweck verfolgt.
Artykuł 85.
Wszystkim obywatelom Państwa przysługuje prawo zakładania związków i stowarzyszeń dla celów, nie sprzeciwiających się ustawom karnym. To samo dotyczy również stowarzyszeń i związków religijnych. Każdemu związkowi przysługuje prawo nabycia zdolności prawnej, zgodnie z przepisami prawa cywilnego. Nie można jej odmówić z uwagi na polityczny, społeczno-polityczny lub religijny cel stowarzyszenia.
Artikel 86.
Die Wohnung jedes Staatsangehörigen ist für ihn eine Freistätte und unverletzlich. Ausnahmen sind nur auf Grund von Gesetzen zulässig.
Artykuł 86.
Mieszkanie dla każdego obywatela Państwa jest dlań nienaruszalnem miejscem schronienia. Wyjątki są dopuszczalne jedynie na podstawie ustaw.
Artikel 87.
Es ist Pflicht jedes Staatsangehörigen, die Verfassung gegen gesetzwidrige Angriffe zu schützen.
Artykuł 87.
Każdy obywatel obowiązany jest bronić Konstytucji przed bezprawnem naruszeniem.
Artikel 88.
Alle Staatsangehörigen ohne Unterschied tragen im Verhältnis ihrer Mittel zu allen öffentlichen Lasten nach Maßgabe der Gesetze bei.
Artykuł 88.
Wszyscy bez różnicy obywatele Państwa przyczyniają się w miarę swych środków do ponoszenia wszelkich ciężarów publicznych według przepisów ustawowych.
Artikel 89.
Alle Staatsangehörigen sind verpflichtet, nach Maßgabe des Gesetzes persönliche Dienste für den Staat und die Gemeinde zu leisten.
Artykuł 89.
Wszyscy obywatele Państwa obowiązani są do świadczeń osobistych na rzecz Państwa i gminy według przepisu ustawy.
Artikel 90.
Alle Staatsangehörigen haben nach Maßgabe der Gesetze die Pflicht zur Übernahme ehrenamtlicher Tätigkeiten.
Artykuł 90.
Wszyscy obywatele Państwa są obowiązani do pełnienia honorowych czynności urzędowych, stosownie do przepisów ustawy.
II. O URZĘDNIKACH.
Artikel 91.
Zu den öffentlichen Ämtern sind alle männlichen und weiblichen Staatsangehörigen entsprechend ihrer Befähigung und ihrer Leistungen zugelassen.
Unverzüglich nach dem Inkrafttreten der Verfassung der Freien Stadt sind besondere Gesetze über das Beamtenrecht und die -besoldung zu erlassen. Die bestehenden Beamtenvertretungen sind zu den Vorarbeiten für diese Gesetze hinzuzuziehen.
Artykuł 91.
Do urzędów publicznych dopuszczani są wszyscy obywatele Pańatwa płci męskiej i żeńskiej odpowiednio do swego uzdolnienia i zdatności.
Niezwłocznie po wejściu w życie Konstytucji Wolnego Miasta winny być wydane szczegółowe ustawy o prawach i uposażeniu urzędników. Istniejące reprezentacje urzędników winny być powołane do prac przygotowawczych nad temi ustawami.
Artikel 92.
Die Beamten werden auf Lebenszeit angestellt, soweit nicht durch die Verfassung oder durch ein Gesetz etwas anderes bestimmt ist. Ruhegehalt und Hinterbliebenenversorgung werden gesetzlich geregelt. Die wohlerworbenen Rechte der Beamten sind unverletzlich. Für die vermögensrechtlichen Ansprüche der Beamten steht der Rechtsweg offen.
Die Beamten können nur unter gesetzlich bestimmten Voraussetzungen und Formen vorläufig ihres Amtes enthoben, entlassen, einstweilig oder endgültig in den Ruhestand oder in ein anderes Amt mit geringerem Gehalt versetzt werden. Gegen jedes dienstliche Straferkenntnis muß ein Beschwerdeweg und die Möglichkeit eines Wiederaufnahmeverfahrens eröffnet sein. In die Nachweise über die Person des Beamten sind Eintragungen von ihm ungünstigsten Tatsachen erst vorzunehmen, wenn dem Beamten Gelegenheit gegeben war, sich zu äußern. Dem Beamten ist Einsicht in seine Personalnachweise zu gewähren.
Artykuł 92.
Urzędników mianuje się dożywotnio, o ile Konstytucja lub jaka inna ustawa czego innego nie postanawia. Pobory emerytalne i zaopatrzenie pozostałej rodzinie na wypadek śmierci będą unormowane przez ustawę. Prawa nabyte urzędników są nienaruszalne. Dla dochodzenia swych praw majątkowych stoi dla urzędników droga prawa otworem.
Urzędnicy mogą być jedynie na zasadzie ustawowo unormowanych przepisów i sposobów tymczasowo zawieszani w swem urzędowaniu lub od niego usuwani, chwilowo lub ostatecznie przenoszeni w stan spoczynku, lub na inny urząd z mniejszemi poborami. Przeciw każdemu orzeczeniu dyscyplinarnemu musi być otwarta droga zażalenia i możność wznowienia postępowania w celu jego rewizji. Do aktów personalnych urzędnika można wnieść adnotację, o okoliczności dlań niokorzystnej dopiero wtedy, gdy mu dano sposobność wypowiedzenia się w danej sprawie. - Urzędnik ma prawo wglądu, do swych aktów personalnych.
Artikel 93.
Die Beamten sind Diener der Gesamtheit, nicht einer Partei. Ihnen steht Freiheit ihrer politischen Gesinnung und Vereinigungsfreiheit zu. Sie dürfen hierin nicht beeinträchtigt werden.
Artykuł 93.
Urzędnicy są sługami ogółu, a nie jednego stronnictwa. Przysługuje im swoboda przekonań politycznych i wolność zrzeszania się. W tych prawach nie mogą oni doznawać ograniczeń.
Artikel 94.
Die Beamten erhalten nach näherer gesetzlicher Bestimmung besondere Beamtenvertretungen.
Artykuł 94.
Urzędnicy otrzymają, w sposób bliżej określony przez ustawę, specjalne reprezentacje urzędnicze.
Artikel 95.
Die Lehrer und Lehrerinnen der öffentlichen Schulen sind unmittelbare Staatsbeamte. Die Schulunterhaltungspflicht wird dadurch nicht berührt.
Artykuł 95.
Nauczyciele i nauczycielki szkół publicznych są bezpośrednimi urzędnikami państwowymi. Obowiązek utrzymywania szkół pozostaje przez to nienaruszony.
III. RELIGJA I STOWARZYSZENIA RELIGIJNE.
Artikel 96.
Es besteht volle Glaubens- und Gewissensfreiheit. Die ungestörte Religionsübung wird gewährleistet und steht unter staatlichem Schutze. Der Genuß bürgerlicher und staatsbürgerlicher Rechte sowie die Zulassung zu öffentlichen Ämtern sind unabhängig von dem religiösen Bekenntnis.
Niemand ist verpflichtet, seine religiöse Überzeugung zu offenbaren. Die Behörden dürfen nur soweit nach der Zugehörigkeit zu einer Religionsgesellschaft fragen, als davon Rechte und Pflichten abhängen, und zu Zwecken einer gesetzlich angeordneten statistischen Erhebung.
Niemand darf zu einer kirchlichen Handlung oder Feierlichkeit gezwungen werden.
Wo in den bestehenden Gesetzen die Eidesleistung unter Benutzung einer religiösen Eidesform vorgesehen ist, kann die Eidesleistung rechtswirksam auch in der Weise erfolgen, daß der Schwörende unter Weglassung der religiösen Eidesform erklärt: "Ich schwöre". Im übrigen bleibt der in den Gesetzen vorgesehene Inhalt des Eides unberührt.
Den Religionsgesellschaften, bei welchen eine Beteuerungsformel an Stelle des Eides üblich ist, ist diese zu belassen.
Artykuł 96.
Istnieje zupełna swoboda wiary i sumienia. Swobodne wykonywanie praktyk religijnych, jest zagwarantowane i znajduje się pod ochroną Państwa. Korzystanie z praw cywilnych i obywatelskich, jak również dostęp do urzędów publicznych są niezależne od wyznania religijnego.
Nikt nie jest obowiązany ujawniać swego wyznania religijnego. Władzom o tyle tylko wolno zapytywać o przynależność do pewnego wyznania religijnego, o ile od tego zależą prawa i obowiązki, oraz dla celów ustawą zarządzonych sprawozdań statystycznych.
Nikogo nie wolno zmuszać do wykonywania jakichbądź obrzędów religijnych lub do brania udziału w uroczystości religijnej. W wypadku, gdy ustawy obowiązujące przewidują złożenie przysięgi z użyciem formy religijnej, może złożenie przysięgi prawnie skutecznej nastąpić także w ten sposób, że składający przysięgę oświadcza: "przysięgam", opuszczając formułkę religijną. Pozatem treść przysięgi, przewidziana w ustawach, pozostaje nienaruszoną.
Społecznościom religijnym, które zwykły używać uroczystej formy zapewnienia w miejsce przysięgi, należy tę formę pozostawić.
Artikel 97.
Religionsgesellschaften, welche Körperschaften des öffentlichen Rechts sind, sind berechtigt, auf Grund der bürgerlichen Steuerlisten von ihren Mitgliedern Steuern zu erheben.
Artykuł 97.
Społeczności religijne, które są korporacjami prawa publicznego, mają prawo pobierania podatków od swych członków na podstawie list podatkowych.
Artikel 98.
Das Eigentum und andere Rechte der Religionsgesellschaften und religiösen Vereine an ihren für Kultus-, Unterrichts- und Wohltätigkeitszwecke bestimmten Anstalten, Stiftungen und sonstigen Vermögen werden gewährleistet.
Artykuł 98.
Poręcza się własność i inne prawa społeczności religijnych i związków religijnych, istniejące na ich zakładach, fundacjach i innem mieniu przeznaczonem do celów wyznaniowych, naukowych i dobroczynnych.
Artikel 99.
Soweit das Bedürfnis nach Gottesdienst und Seelsorge in Krankenhäusern, Strafanstalten und sonstigen öffentlichen Anstalten besteht, sind die Religionsgesellschaften zur Vornahme religiöser Handlungen zuzulassen, wobei jeder Zwang fernzuhalten ist.
Artykuł 99.
O ile zachodzi potrzeba odprawienia służby Bożej i duszpasterstwa w szpitalach, zakładach karnych i innych zakładach publicznych, należy dopuszczać do pełnienia czynności religijnych społeczności wyznaniowe, przyczem jednak jakikolwiek przymus jest niedopuszczalny.
Artikel 100.
Der Sonntag und die staatlich anerkannten Feiertage bleiben als Tage der Arbeitsruhe und der seelischen Erhebung gesetzlich geschützt.
Artykuł 100.
Niedziela i dnie świąteczne przez Państwo uznane, będą, pod powagą ustawy, dniami wolnemi od pracy i poświęconemi duchowemu skupieniu.
IV. OŚWIATA I SZKOLNICTWO.
Artikel 101.
Die Kunst, die Wissenschaft und ihre Lehre sind frei. Der Staat gewährleistet ihnen Schutz und ist verpflichtet, ihre Pflege weitgehend zu fördern.
Artykuł 101.
Sztuka, nauka i ich nauczanie są wolne. Państwo poręcza im opiekę i jest obowiązane rozciągać nad niemi jak najdalej sięgającą opiekę.
Artikel 102.
Das gesamte Schulwesen wird durch ein gesetz geregelt, das unter Mitwirkung der bestehenden Vertretungen der Lehrerschaft vorbereitet wird.
Das gesamte Schulwesen steht unter der Aufsicht des Staates. Die Schulaufsicht wird durch hauptamtlich tätige fachmännisch vorgebildet Beamte ausgeübt.
Artykuł 102.
Całe szkolnictwo będzie urządzone przez ustawę, którą przygotuje się przy współudziale istniejących reprezentacji nauczycielskich.
Całe szkolnictwo pozostaje pod nadzorem Państwa. Nadzór szkolny będzie wykonywany przez urzędników zawodowych i fachowo wykształconych.
Artikel 103.
Es besteht allgemeine Schulpflicht. Ihrer Erfüllung dient grundsätzlich die Volksschule mit mindestens acht Schuljahren und die anschließende Fortbildungsschule oder Fachschule für die männliche und weibliche Jugend bis zum vollendeten 18. Lebensjahre.
Die Unterhaltung der öffentlichen Schulen ist Sache des Staates; er kann die Gemeinden daran beteiligen.
Der Unterricht und die Lernmittel in der Volks- und Fortbildungsschule sind unentgeltlich.
Artykuł 103.
Istnieje powszechny obowiązek szkolny. Do wypełnienia go służy zasadniczo szkoła powszechna z conajmniej ośmiu latami szkolnemi, i łącząca się z nią szkoła uzupełniająca lub fachowa dla młodzieży żeńskiej i męskiej, aż do ukończonego osiemnastego roku życia.
Utrzymywanie szkół publicznych należy do Państwa; może ono pociągnąć do udziału w tem także i gminy.
Nauka i pomoce naukowe są w szkołach powszechnych i uzupełniających bezpłatne.
Artikel 104.
Das öffentliche Schulwesen ist auf simultaner Grundlage organisch auszugestalten. Vorhandene Schulen anderer Art bleiben bestehen. Berechtigten Wünschen der Erziehungsberechtigten ist auch hinsichtlich von Neueinrichtungen solcher Schulen Rechnung zu tragen, soweit hierdurch ein geordneter Schulbetrieb nicht beeinträchtigt wird.
Auf einer für alle gemeinsamen Grundschule baut sich das gesamte Volks-, mittlere und höhere Schulwesen auf. Für diesen Aufbau ist die Mannigfaltigkeit der Lebensberufe maßgebend. Für die Aufnahme eines Kindes in eine bestimmte Schule sind neben dem Willen der Erziehungsberechtigten Anlage und Neigung des Kindes maßgebend, nicht die wirtschaftliche Stellung seiner Eltern.
Für minderbemittelte tüchtige Kinder sind der Unterricht und die Lernmittel auch an mittleren und höheren Schulen unentgeltlich.
Für minderbemittelte Tüchtige sind zum Besuche von Hochschulen und Universitäten öffentliche Mittel bereitzustellen.
Artykuł 104.
Szkolnictwo publiczne będzie zorganizowane na zasadzie równorzędności. Istniejące szkoły innego typu będą utrzymane. Należy uwzględniać również uzasadnione życzenia wychowawców co do powoływania do życia nowych szkół tego typu pod warunkiem, że przepisany system szkolnictwa nie poniesie przez to uszczerbku.
Całe szkolnictwo ludowe, średnie i wyższe, oparte jest na podstawie szkoły zasadniczej wspólnej dla wszystkich. Przy tej organizacji miarodajną jest rozmaitość zawodów. Do przyjęcia jakiegoś dziecka do pewnej określonej szkoły są, obok woli uprawnionych wychowawców, miarodajne skłonności i uzdolnienia dziecka, a nie gospodarcze lub społeczne stanowisko rodziców. Dla mniej zamożnych a zdolnych dzieci nauka i pomoce naukowe są bezpłatne także w szkołach średnich i wyższych.
Dla mniej zamożnych a zdolnych uczniów należy przeznaczyć środki z funduszów publicznych celem umożliwienia im uczęszczania do szkół wyższych i uniwersytetów.
Artikel 105.
Private Schulen als Ersatz für öffentliche Schulen bedürfen der staatlichen Genehmigung und unterstehen der staatlichen Gesetzgebung. Die Genehmigung darf nur erteilt werden, wenn die Privatschule in ihrem Lehrziel und in ihren Einrichtungen sowie in der wissenschaftlichen Ausbildung ihrer Lehrkräfte nicht hinter der öffentlichen Schule zurücksteht und eine Sonderung der Schüler nach den Besitzverhältnissen der Eltern nicht gefördert wird. Die Genehmigung ist auch zu versagen, wenn die wirtschaftliche und rechtliche Stellung der Lehrkräfte nicht genügend gesichert ist.
Private Vorschulen dürfen nicht neu begründet, die bestehenden sollen aufgehoben werden.
Die Aufhebung der bestehenden Privatschulen einschließlich der Vorschulen darf nur gegen Entschädigung erfolgen. Das Nähere wird durch das Gesetz bestimmt.
Artykuł 105.
Szkoły prywatne, jako zastępujące szkoły publiczne, potrzebują zezwolenia państwowego i podlegają ustawodawstwu państwowemu. Zezwolenie może tylko wtedy być udzielone, gdy szkoła prywatna pod względem celu nauczania i swoich urządzeń, jak również naukowego wykształcenia swoich sił nauczycielskich, nie ustępuje szkole publicznej i nie przyczynia, się do rozdziału uczniów podług stosunków majątkowych ich rodziców. Należy również odmówić zezwolenia, gdy gospodarczo i prawne stanowisko sił nauczycielskich nie jest dostatecznie zapewnione. Nie wolno zakładać nowych prywatnych szkół przygotowawczych, a istniejące winny być zniesione.
Zniesienie istniejących szkół prywatnych włącznie ze szkołami przygotowawczemi może nastąpić jedynie za odszkodowaniem. O szczegółach postanowi ustawa.
Artikel 106.
Der Religionsunterricht ist ordentliches Lehrfach der Schule. Er wird in Übereinstimmung mit den Grundsätzen der Religionsgesellschaften unbeschadet des Aufsichtsrechts des Staates erteilt.
Die Erteilung religiösen Unterrichts und die Vornahme kirchlicher Verrichtungen bleibt der Willenserklärung der Lehrer, das Fernbleiben von religiösen Unterrichtsfächern und kirchlichen Feiern und Handlungen der Willenserklärung desjenigen überlassen, der über die religiöse Erziehung des Kindes zu bestimmen hat.
Artykuł 106.
Nauka religji stanowi zwyczajny przedmiot nauki w szkole. Udzielać się jej będzie zgodnie z zasadami związków religijnych bez uszczerbku dla prawa nadzoru wykonywanego przez Państwo. Udzielanie nauki religji i uczestniczenie w praktykach kościelnych zależy od wolnego oświadczenia się nauczycieli; o wstrzymaniu się od nauki religji i udziału w uroczystościach i praktykach kościelnych dziecka pozostawioną jest decyzja temu, komu przysługuje prawo stanowienia o jego wychowaniu religijnem.
Artikel 107.
Beim Unterricht in öffentlichen Schulen ist Bedacht zu nehmen, daß die Empfindungen Andersdenkender nicht verletzt werden.
Artykuł 107.
Przy nauczaniu w szkołach publicznych należy mieć na względzie, aby przekonania inaczej wierzących nie zostały dotknięte.
Artikel 108.
Staatsbürgerkunde ist Lehrgegenstand der Schulen. Jeder Schüler erhält bei Beendigung der Schulpflicht einen Abdruck der Verfassung.
Artykuł 108.
Nauka o ustroju politycznym Państwa stanowi przedmiot nauki w szkołach. Każdy uczeń, po ukończeniu obowiązkowej nauki szkolnej, otrzymuje jedną odbitkę Konstytucji.
Artikel 109.
Die Denkmäler der Kunst, der Geschichte und der Natur sowie die Landschaft genießen den Schutz und die Pflege des Staates.
Es ist Pflicht des Staates, die Abwanderung des Kunstbesitzes in das Ausland zu verhüten.
Artykuł 109.
Zabytki sztuki, historji i natury zarówno jak i krajobrazy korzystają z ochrony i opieki Państwa.
Jest obowiązkiem Państwa zapobiec wywozowi zagranicę dobytku artystycznego.
V. ŻYCIE GOSPODARCZE.
Artikel 110.
Das Eigentum wird gewährleistet. Eine Enteignung kann nur auf gesetzlicher Grundlage zum Wohle der Allgemeinheit und gegen angemessene Entschädigung erfolgen, wegen deren im Streitfalle der Rechtsweg offen steht.
Artykuł 110.
Własność jest zagwarantowana. Wywłaszczenie może nastąpić jedynie na zasadzie przepisu ustawy dla dobra publicznego i za odpowiedniem odszkodowaniem; w razie sporu droga sądowa stoi otworem.
Artikel 111.
Der Boden samt seinen Kräften und Schätzen ist unter ein Recht zustellen, das jeden Mißbrauch verhütet und jeder Familie der Freien Stadt die Möglichkeit erschließt, eine Wohnheimstätte oder bei beruflicher Vorbildung eine Wirtschaftsheimstätte zu gewinnen, die ihrem Zweck dauernd gesichert ist. Kinderreiche Familien, Kriegsgeschädigte und Invaliden der Arbeit sind bei dem zu schaffenden Heimstättenrecht ganz besonders zu berücksichtigen.
Der unverdiente Wertzuwachs, der ohne eine Arbeits- oder Kapitalaufwendung auf das Grundstück entsteht, ist für die Gesamtheit nutzbar zu machen.
Artykuł 111.
Ziemię z jej siłami i skarbami należy poddać prawu, które zapobiegnie wszelkiemu nadużyciu i otworzy każdej rodzinie Wolnego Miasta możność założenia ogniska domowego, lub przy fachowem wykształceniu warsztatu gospodarczego, który będzie zabezpieczony trwale dla swego przeznaczenia. - Rodziny obdarzone licznym potomstwem, inwalidzi wojenni i inwalidzi pracy mają być w zamierzonem ustawodawstwie o tworzeniu ognisk rodzinnych szczególnie uwzględnieni.
Nie zasłużony przyrost wartości, który powstaje na nieruchomości bez nakładu kapitału i pracy, należy oddać na użytek ogółu.
Artikel 112.
Durch besonderes Gesetz können gegen Entschädigung private wirtschaftliche Unternehmungen in öffentliches Eigentum übergeführt werden, sofern das Allgemeinwohl dieses erfordert.
Artykuł 112.
W drodze specjalnej ustawy mogą przedsiębiorstwa prywatne być przejęte na własność publiczną, za odszkodowaniem, o ile tego wymaga dobro publiczne.
Artikel 113.
Die Vereinigungsfreiheit zur Wahrung und Förderung der Arbeits- und Wirtschaftsbedingungen ist für jedermann und für alle Berufe gewährleistet. Alle Abreden und Maßnahmen, die diese Freiheit einzuschränken oder zu behindern suchen, sind rechtswidrig.
Artykuł 113.
Wolność zrzeszania się dla ochrony i popierania warunków pracy i warunków gospodarczych poręcza się każdemu z osobna i wszystkim zawodom. - Wszelkie umowy i zarządzenia, które usiłują swobodę tę ograniczyć lub jej przeszkodzić, są przeciwne prawu.
Artikel 114.
Zur Erhaltung der Gesundheit und Arbeitsfähigkeit, zum Schutze der Mutterschaft und zur Vorsorge gegen die wirtschaftlichen Folgen von Alter, Schwäche und Wechselfällen des Lebens einschließlich Erwerbslosigkeit schafft der Staat ein umfassendes Versicherungswesen unter maßgebender Mitwirkung der Versicherten.
Artykuł 114.
Dla utrzymania zdrowia i zdolności do pracy, dla ochrony macierzyństwa i dla zabezpieczenia przed następstwami gospodarczemi starości, choroby i zmian losu łącznie z brakiem pracy, stworzy Państwo rozległy system ubezpieczeń, przy odpowiedniem współdziałaniu ubezpieczonych.
Artikel 115.
Die Arbeiter und Angestellten bilden aus ihrer Mitte, für Arbeiter und Angestellte getrennt, Betriebsausschüsse, die berufen sind, gleichberechtigt in Gemeinschaft mit den Unternehmern an der Regelung der Lohn- und Arbeitsbedingungen mitzuwirken. Das Nähere regelt ein Gesetz.
Die beiderseitigen Organisationen und ihre Vereinbarungen werden anerkannt.
Für Arbeiter und Angestellte wird zur Wahrnehmung ihrer sozialen und wirtschaftlichen Interessen und zwecks Förderung der gesamten wirtschaftlichen Entwicklung der produktiven Kräfte eine Kammer der Arbeit gemäß Artikel 46 Absatz 2 gebildet.
Artykuł 115.
Robotnicy i pracownicy powołują ze swego środowiska rady zawodowe, oddzielne dla robotników i pracowników, które są do tego powołane, aby współdziałały na zasadzie równości z przedsiębiorcami przy normowaniu wynagrodzenia i warunków pracy.
O szczegółach postanowi ustawa.
Obustronne organizacje i umowy pomiędzy niemi będą uznawane.
Dla robotników i pracowników zostanie utworzona Izba Pracy w myśl art. 46 ustęp 2, w celu ochrony ich społecznych i gospodarczych interesów i w celu wzmożenia ogólnego rozwoju gospodarczego sił produkcyjnych.
POSTANOWIENIA KOŃCOWE I PRZEJŚCIOWE.
Artikel 116.
Die Verfassung des Deutschen Reiches vom 11. August 1919 wird aufgehoben.
Alle beim Inkrafttreten dieser Verfassung im Gebiete der Freien Stadt Danzig geltenden Gesetze und Verordnungen bleiben in Kraft, soweit sie nicht durch diese Verfassung oder durch Gesetz aufgehoben werden. Der Volkstag ist verpflichtet, sofort nach seinem Zusammentreten einen Ausschuß einzusetzen, der sämtliche seit dem 10. Januar 1920 erlassenen Verordnungen zu prüfen hat.
Artykuł 116.
Konstytucja Państwa Niemieckiego z dnia 11 sierpnia 1919 r. uchyla się.
Wszystkie ustawy i rozporządzenia, obowiązujące na obszarze Wolnego Miasta Gdańska w chwili wejścia w życie niniejszej Konstytucji, pozostają w mocy, o ile nie są uchylone przez niniejszą Konstytucję lub przez ustawę.
Zgromadzenie Ludowe jest obowiązane, niezwłocznie po swem zebraniu się, ustanowić komisję, która zbada wszystkie rozporządzenia wydane od 10-go stycznia 1920.
Artikel 117.
Die Verfassunggebende Versammlung hat spätestens drei Monate der der Begründung der Freien Stadt sich als ersten Volkstag mit Amtsdauer bis zum 31. Dezember 1923 zu erklären oder zu einem von ihr zu bestimmenden Zeitpunkt ihre Auflösung zu beschließen und Neuwahlen anzuordnen; im letzteren falle bleibt sie bis zum Zusammentreten des ersten Volkstages als gesetzgebende Körperschaft bestehen.
Bis zur Bildung des Senats führt der bei Begründung der Freien Stadt bestehende Staatsrat als vorläufige Regierung die Geschäfte weiter.
Die Stadtverordnetenversammlung und der Magistrat der Stadt Danzig bleiben bis zur Übernahme der Geschäfte durch die Stadtbürgerschaft und den Senat bestehen
Artykuł 117.
Konstytuanta winna najpóźniej w trzy miesiące po utworzeniu Wolnego Miasta Gdańska ogłosić się jako pierwsze Zgromadzenie Ludowe z okresem urzędowania do 31 grudnia 1923, lub też postanowić w terminie przez siebie ustanowionym swe rozwiązanie i zarządzić nowe wybory. W tym wypadku działa ona dalej jako ciało ustawodawcze do chwili zebrania się pierwszego Zgromadzenia Ludowego.
Aż do czasu utworzenia Senatu kieruje w dalszym ciągu sprawami Rada Stanu, istniejąca od chwili utworzenia Wolnego Miasta jako rząd tymczasowy.
Rada miejska z wyboru i Magistrat miasta Gdańska są nadal czynne aż do przejęcia spraw przez nową Radę miejską i Senat.
Opracował: prof.wirt. Grün

Opracowanie tekstu niemieckiego na podstawie: Danizger Hauskalender 1970
Opracowanie tekstu polskiego na podstawie: Nowe Konstytucje, Warszawa 1925
© by Akademia Rzygaczy Members