Wydział Kolejnictwa i Tramwajnictwa

Strona główna
ZOO Akademii

Najstarsza lokomotywa w Gdańsku

W portalu kamienicy przy ul. Św. Ducha 109 można odnaleźć bardzo ciekawą płaskorzeźbę. Jest to wizerunek lokomotywy z pierwszej połowy XIX wieku, z czasów, gdy kolej żelazna dopiero raczkowała w tej części Europy. Pierwszy przejazd pociągu w Niemczech odbył się 7 grudnia 1835 r. na trasie Norymberga - Fürth. Idea kolei żelaznej prędko znalazła akceptację i już w 1838 r. otwarto połączenie kolejowe na trasie Berlin - Poczdam. W r. 1842 powstała już linia Wrocław - Oława, a w 1845 r. Warszawa - Grodzisk Maz. (pierwszy fragment Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej). W Gdańsku pierwszy pociąg (lokomotywa z trzema wagonami) miał się pojawić dopiero 17 lipca 1852 r. Już jednak kilka lat wcześniej mieszkańcy miasta mogli przyjrzeć się, jak wygląda ten nowoczesny wynalazek, udając się na ulicę Św. Ducha.
lokomotywa01.jpg
Wizerunek lokomotywy umieszczony w portalu kamienicy w 1846 r. Fot. prof. Pumeks.

Wielka manierystyczna kamienica, najwyższa na całej ulicy, była przez wiele lat siedzibą Bractwa Żeglarzy Św. Jakuba (stąd do dziś w jej portalu znajduje się wizerunek żaglowca "Święty Jakub"). W 1844 r. budynek nabył Związek Przemysłowców (Gewerbe-Verein). Przeprowadzono renowację kamienicy, a w portalu - oprócz napisu "RENOV. MDCCCXLVI" pojawiły się też nowe elementy, symbole wieku - po prawej stronie maszyna parowa, po lewej lokomotywa.
lokomotywa02.jpg
Lokomotywa "Adler" na trasie pierwszej w Niemczech kolei żelaznej między Norymbergą a Fürth. Rycina ze strony Wusstest Du schon...? Woher kommt die Eisenbahn?

Tę ostatnią, mimo drobnych nieścisłości, można zidentyfikować z lokomotywą "Adler" (Orzeł), zbudowaną dla kolei Norymberga - Fürth w fabryce Roberta Stephensona w Newcastle w Wielkiej Brytanii. Najwyraźniej rzeźbiarz nigdy nie widział oryginału na własne oczy, a tworzył na podstawie wyobrażenia lokomotywy na winiecie ówczesnej "Eisenbahn-Zeitung" - autor tego wizerunku potraktował właściwą lokomotywę i wagonik z węglem tak, jakby tworzyły całość umieszczoną na wspólnym podwoziu, a także dodał trzecie koło pod wagonikiem.
lokomotywa03.jpg
Winieta "Eisenbahn-Zeitung" z ilustracją, która mogła być pierwowzorem płaskorzeźby z kamienicy przy ul. Św. Ducha. Z wystawy [EXT http://www.biblio.tu-bs.de/ausstellungen/



Opracował: prof. wirt. Pumeks
26 stycznia 2005
© Marcin Stąporek 2005


© by Akademia Rzygaczy Members