M U Z E U M
Akademii Rzygaczy


Strona główna
ZOO Akademii

Wrota Bramy Szewskiej

Kościół Mariacki, największa gdańska świątynia, posiadał szczególnie dużo ciekawych inskrypcji - w tym wiele sięgających średniowiecza - z których, niestety, tylko nieliczne dotrwały do naszych czasów. Chyba najciekawsze z nich wiążą się z Bramą Szewską. Widać je na zdjęciu ze strony www.bildindex.de:
szewska01.jpg
szewska02.jpg
Zaśnięcie (lub jak chce literatura luterańska: Śmierć) Marii - oryginalna grupa z portalu Bramy Szewskiej

Nad drzwiami znajduje się półkolisty tympanon ze sceną Zaśnięcia Marii - Matka Boska klęczy, podtrzymywana przez św. Jana, a otacza ich jedenastu pozostałych apostołów. Oryginał tej rzeźby powstał około 1420 r. i był wykonany w drewnie. Znajduje się on obecnie w gdańskim Muzeum Narodowym, a nad bramą kościoła zastępuje go (od 1926 r.) kopia z tzw. sztucznego kamienia (więcej na stronie Zdzisława Skrago: Brama Szewska kościoła Mariackiego w Gdańsku i w Wydziale Archistologii profesora Grüna: Brama Szewska). Pod tą grupą rzeźbiarską znajdował się dawniej łaciński cytat z księgi proroka Ozeasza (Oz 13,14): ERO MORS TVA, O MORS. MORSVS TVVS ERO, INFERNE (w starym tłumaczeniu księdza Jakuba Wujka brzmiał on: Będę śmiercią twoją, o śmierci! ukąszeniem twojem będę, o piekło!). Napisu tego dotąd nie odtworzono, może dlatego, że współczesna biblistyka dostrzegła błąd w łacińskim tekście Wulgaty i obecnie wers ten jest tłumaczony nieco inaczej (Biblia Tysiąclecia: Gdzie twa zaraza, o Śmierci, gdzie twa zagłada, Szeolu?).
Najciekawszy był jednak inny napis, umieszczony bezpośrednio na drewnianych drzwiach. Gotyckimi literami napisano tutaj w późnośredniowiecznej niemczyźnie:
szewska03.jpg
Got gebe den das ewige leben : dy yr almusen zu der Kirche geben
Im xvc un xi ior : ist gemacht d thor.

Górna linia tekstu w rymowany sposób wyraża prośbę: "Boże, daj życie wieczne tym, którzy swą jałmużnę dają Kościołowi". Natomiast dolna linia, również rymowana, ze względu na zastosowany zapis daty wymaga komentarza: należy ją odczytywać "Im XV[fünfzehn] C[hundert] un(d) XI[elften] ior : ist gemacht d(ieses) thor". A zatem: "w roku tysiąc pięćset i jedenastym : wykonano tę bramę".<BR>
Jak widzimy, drzwi Bramy Szewskiej powstały niemal 500 lat temu. Ten cenny zabytek, niestety, nie znajduje się dziś na swoim miejscu. Do niedawna myślałem, że spłonął wiosną 1945 r. (ks. Stanisław Bogdanowicz podaje, że jedyną bramą świątyni, która przetrwała pożar, była Brama Mariacka). Tym większe było moje zdziwienie, gdy ostatnio znalazłem się przed drzwiami kościoła św. Trójcy na ulicy tej samej nazwy, i odkryłem na nich, znany mi z archiwalnego zdjęcia, napis. Okazuje się, że drzwi Bramy Szewskiej istnieją do dziś i znajdują się w Gdańsku, tyle, że w innym kościele. Obecnie trudno wykonać dobre zdjęcie, gdyż kościół św. Trójcy jest od tej strony obstawiony rusztowaniami.
szewska04.jpg
Również z innymi bramami kościoła Mariackiego wiązały się zabytkowe napisy, na ogół jednak mniej ciekawe, niż ten z Bramy Szewskiej. I tak, Brama Radnych posiadała inskrypcję "Got Troste Alle Christen Selen/ Vn my Armen Sunder Ock" (Boże, pociesz wszystkie chrześcijańskie dusze/ i mnie biednego grzesznika też). Brama Wysoka: "Konigynne der hemmele bidde vor vns" (Królowo Niebios, módl się za nami). Brama Groblowa: "Got wes genedich my sundere" (Boże, bądź miłościw mnie grzesznemu). Wreszcie Brama Mariacka: "Herr Jesu Christ, du Lebensthür, in Ein- und Ausgang sei mit mir" (Panie Jezu Chryste, ty Bramo Życia, bądź ze mną u początku i u kresu). Język tej ostatniej inskrypcji wygląda na bardziej współczesny, niż w pozostałych, które sięgają prawdopodobnie schyłku średniowiecza, a więc czasu budowy największej gdańskiej świątyni.


Wykorzystana literatura:
Ks. Stanisław Bogdanowicz, Dzieła sztuki sakralnej Bazyliki Mariackiej w Gdańsku, Gdańsk 1990.
Krzysztof Maciej Kowalski, Gdańskie inskrypcje średniowieczne, w: Gdańsk średniowieczny w świetle najnowszych badań archeologicznych i historycznych, Gdańsk 1998.



Opracował: prof. wirt. Pumeks

Ilustracje:
1) i 3) www.bildindex.de
2) E.Keyser, Danzig aufgenommen von der staatlichen Bildstelle, Berlin 1928
4) foto: prof. wirt. Pumeks
.

© Marcin Stąporek 20 stycznia 2005

© by Akademia Rzygaczy Members