Wydział Postaciologii



Strona główna
ZOO Akademii
kabrun1.jpg

Jacob Kabrun

(1759-1814)

Zamożny kupiec, kolekcjoner i bibliofil pochodzący ze szkockiej rodziny Cockburn urodził się w Gdańsku w 1759 roku.
Jako człowiek światły, wrażliwy na piękno, reprezentujący i wspomagający w trudnych pruskich i francuskich czasach ludność miejską, zdobywając sobie w ten sposób wielkie społeczne zaufanie - a przede wszystkim oddany swemu rodzinnemu Miastu, zasługuje w pełni - jak uważam - na miejsce w Galerii Wielkich Rzygaczy, a przede wszystkim upamiętnienie, uwiecznienie w świadomości współcześnie żyjących, gdyż został nieco zapomniany przez następujące po nim pokolenia, nie zyskawszy najmniejszej choćby formy uhonorowania w postaci patronatu nad ulicą czy pomnika.
Wykształcony przez ojca na kupca, przejął po nim rodzinną firmę Jozua & James Kenworthy. Prowadząc interesy, co pozwoliło mu stać się zamożnym, mógł realizować swoje zamiłowanie kolekcjonerskie.
Był wybitnym i cenionym posiadaczem dzieł sztuki skupowanych w zagranicznych antykwariatach, czy nabywanych na aukcjach. Jego zbiory dorównywały kolekcjom m.in. rodziny Schopenhauerów, Karola Ludwika Duisburga czy Jana Uphagena. Zawierały prace artystów holenderskich, niemieckich włoskich i francuskich, a także dzieła mu współczesne, jak np. akwaforty Daniela Chodowieckiego – innego znanego Gdańszczanina.
Z równym znawstwem kolekcjonował książki, których posiadał - jak na tamte czasy - znaczną ilość.
Jacob Kabrun, podobnie jak ówcześni bibliofile oznaczał swe zbiory ekslibrisami – najczęściej heraldycznymi, wykonywanymi przez miejscowych grafików.
kabrunherb.jpg
Jako osoba wrażliwa na sztukę, sam próbował swoich sił w tej dziedzinie. Zostawił po sobie trzy akwaforty oraz dwadzieścia pięć akwarel. Do dzisiaj zachowała się tylko jedna z nich, przedstawiająca widok na podmiejską posiadłość kupca.
kabrun3.jpg
Kolejną dziedziną, w którą angażował się Kabrun było życie teatralne Gdańska, które po 1793 r., a więc w początkowym okresie panowania pruskiego toczyło się ze zmienną intensywnością, co spowodowane było brakiem odpowiedniego obiektu przystosowanego do tego typu działalności. Dotychczasowe pomieszczenie, małe i wielokrotnie remontowane, pod koniec XVIII wieku było już zdewastowane. W tej sytuacji zainicjowano koncepcję budowy nowego budynku teatralnego. W 1797 r. z inicjatywy Jacoba Kabruna powołano towarzystwo akcyjne mające na celu zebranie funduszy i zorganizowanie budowy obiektu.
Prace rozpoczęto w roku 1799, a ukończono w 1801. Projektantem i budowniczym został mianowany Karol Samuel Held. Bryła teatru miała drewnianą konstrukcję szkieletową. Nieco później przebudowano południową ścianę frontową nadając jej formę kolumnady nawiązującej do wzorów antycznych.
W ten sposób Miasto otrzymało jeszcze jeden reprezentacyjny budynek, a co było istotne – stojący nieopodal Bramy Wyżynnej – głównego wjazdu do Gdańska.
Po kapitulacji 24 maja 1807 r. i przekazaniu Miasta wojskom francuskim, jako zaufany przedstawiciel społeczności miejskiej uczestniczył w bezpośrednich negocjacjach z Napoleonem dotyczących reparacji, a także organizował tzw. kasę obywatelską mającą ułatwić spłatę wojennych zobowiązań.
W 1813 roku w Londynie zebrał na rzecz mniej zamożnych obywateli kwotę 5000 funtów. Władze Miasta zwróciły uwagę na pełną poświęcenia postawę Kabruna. W efekcie powierzono mu zaszczytną funkcję rezydenta sasko-warszawskiego w Gdańsku.

Zmarł nagle w swej podmiejskiej rezydencji 24 października 1814 roku w wieku 55 lat. Zgodnie z jego wolą, kolekcja licząca 8800 rysunków i rycin przekazana została Miastu, stając się zaczątkiem utworzonego w 1872 roku Muzeum Miejskiego. Na skutek wojen i grabieży zbiory Jacoba Kabruna uległy rozproszeniu. Obecnie Muzeum posiada jedynie piątą ich część.
W niedzielę 31. 10. 2004 - honorując jego zasługi oraz przypadającą 24 października 190 rocznicę śmierci w Muzeum Narodowym w Gdańsku, odsłonięto tablicę ku czci tego wielkiego Gdańszczanina.

Opracował: prof.wirt. Mar-Zet
© 2004-2007