Wydział Postaciologii



Strona główna
ZOO Akademii
Lesser.jpg

Lesser Giełdziński

1830-1910

Rzygaczem jest nie tylko ten, kto walczy o zachowanie zabytków gdańskiej architektury i charakteru urbanistycznego Miasta. Jest nim także każdy, kto gromadzi gdańskie artefakty nie tylko po to, by cieszyć się nimi w domowym zaciszu, ale również by udostępniać je innym Gdańszczanom. Takim właśnie Rzygaczem, i to bezsprzecznie należącym do kategorii Wielkich, był Lesser Giełdziński.
Urodził się 10 stycznia 1830 r. we Włocławku, w żydowskiej rodzinie kupieckiej. Z Gdańskiem związał się od 1860, kiedy otworzył tu swoją firmę obrotu zbożem. Bardzo szybko wzbogacił się na tej działalności do tego stopnia, że bez przeszkód mógł się poświęcić temu, co lubił najbardziej, czyli kolekcjonerstwu. A zbierał właściwie wszystko, co wiązało się z dawną sztuką i rzemiosłem artystycznym. W jego zbiorach, z oczywistych względów, znalazły się dziesiątki eksponatów pochodzących z gdańskich domów lub wykonanych w gdańskich warsztatach. Prywatna kolekcja, którą z dumą pokazywał chętnym do jej obejrzenia, z czasem niepostrzeżenie przekształciła się w wyjątkowe gdańskie muzeum. Początkowo zbiory zgromadzone były w siedzibie firmy Lessera Giełdzińskiego, na Długiej, pod nrem 18, z początkiem XX wieku przeniesione zaś zostały do domu, w którym mieszkał, dawnej siedziby rodu Frederów, przy Długiej 29. W tym muzeum oglądać można było obrazy, ryciny, ceramikę, rzeźby, zegary, świeczniki, pasy słuckie, mapy, książki, instrumenty muzyczne, biżuterię, a nawet laski, fajki i guziki.
Lesser02.jpg
Zbiory Giełdzińskiego w jego mieszkaniu przy Długiej 29. Pocztówka z początku XX wieku (archiwum Akademii Rzygaczy).

W 1901 r. przekazał część swojej kolekcji, obejmującą ryciny, insygnia cechowe i wczesne obrazy Wilhelma Stryowskiego, do tworzonego właśnie muzealnego wnętrza Sieni Gdańskiej przy Długim Targu. W 1904 r. przekazał do Wielkiej Synagogi zebrane przez siebie judaica, tworząc w ten sposób pierwsze w Europie muzeum kultury żydowskiej - kolekcja ta stanowi obecnie przedmiot dumy Jewish Museum w Nowym Jorku, a wybrane eksponaty można obejrzeć na stronach Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Gdańsku.
Osiemdziesięcioletni Lesser Giełdziński zmarł 5 maja 1910 r. w trakcie kuracji w Gries niedaleko Bozen w Południowym Tyrolu, wówczas wówczas należącym do Austrii - obecnie do Włoch. Zgodnie ze swoim życzeniem pochowany został na żydowskim cmentarzu na Stolzenbergu (Chełmie).
Większość wspaniałej kolekcji sprzedano na wielkiej aukcji w Berlinie w 1912 r. Tak rozproszeniu uległa większa część tego, co zbierał latami gdański kupiec.
Próżno również szukać jego grobu na chełmskim cmentarzu żydowskim. Chociaż może jego nazwisko uda się odczytać na którejś z walających się tam macew, zanim zniknie na zawsze ten ślad po Gdańszczanach wyznania mojżeszowego.

Opracował: prof.wirt. Grün

25 listopada 2004
© 2004-2007