M U Z E U M
Akademii Rzygaczy


Strona główna
ZOO Akademii

Szpitalik św. Łazarza

lazarus1.jpg
Widok szpitalika i skrzyżowania Zoppoterstraße z Am Schloßgarten (dzisiaj ulice Grunwaldzka i Opata Rybińskiego) w 1932 r. Na pierwszym planie fontanna znajdująca się naprzeciw szpitalika. Zdjęcie z albumu Grzegorza Fortuny i Donalda Tuska "Oliwa. Jelitkowo", Millenium Media, Gdańsk 2003.

Ten obiekt jest nietypowy w Galerii Nieistniejących Budowli. Inaczej niż większość pozostałych, nie uległ zniszczeniu ani w czasie wojen napoleońskich, ani w wyniku II wojny światowej, natomiast został bezceremonialnie rozebrany w lutym 1963 r. W stolicy zaplanowano bowiem rozbudowę trasy Warszawa-Karwia, i w ramach tego planu rozpoczęto przebudowę i modernizację głównej arterii komunikacyjnej Trójmiasta. Między innymi trzeba było poszerzyć ulicę Grunwaldzką w centrum Oliwy. Do wyboru były dwa rozwiązania - poprowadzenie nowej ulicy łukiem przez Park Oliwski, lub wyburzenie stojącego u zbiegu ulic zabytkowego szpitalika. Zdecydowano się na to drugie. Nie pomogły protesty takich ludzi, jak konserwator Ryszard Massalski, historyk architektury prof. Jerzy Stankiewicz czy kustosz Muzeum Pomorskiego i krajoznawca Franciszek Mamuszka - mieszkańcy Warszawy pragnęli jeździć tabunami na plaże Karwii i Juraty, a zapewnienie im w tym celu szerokiej drogi było dla kraju ważniejsze, niż jakiś tam 300-letni szpitalik.
lazarus2.jpg
Rysunek północnej fasady i rzut poziomy budynku według pomiarów z 1948 r. Z książki Franciszka Mamuszki i Jerzego Stankiewicza "Oliwa. Dzieje i zabytki", Gdańsk 1959.

Zlikwidowany w 1963 r. budynek powstał około 1660 r., gdy oliwskim klasztorem kierował opat Aleksander Kęsowski. Do jego budowy użyto cegieł uzyskanych z rozbiórki poprzedniego przytułku, stojącego w tym miejscu od schyłku średniowiecza. Nad wejściem znajdowała się data 1742, umieszczona po odnowieniu budynku za czasów opata Jacka Rybińskiego. Od 1913 r. obiekt uznawano za zabytkowy i objęto go ochroną konserwatorską.
Szpitalik był parterowym budynkiem nakrytym wysokim, czterospadowym dachem. W wnętrzu znajdowało się osiem izb oraz mała kapliczka z drewnianym ołtarzem p.w. św. Bernarda, z roku 1743. Według niektórych, w tej kapliczce miały się znajdować szaty pontyfikalne, mitra i pastorał użyte przez pierwszego biskupa gdańskiego Edwarda hr. O'Rourke podczas ingresu w roku 1925.
Przez cały czas swego istnienia szpital wykorzystywany był zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem. Również w 1945 r., gdy znajdowali się w nim ranni żołnierze niemieccy. 25 marca, po wkroczeniu wojsk sowieckich do Oliwy, zostali oni wymordowani. Jedno z wielu ogniw w długim łańcuchu aktów wzajemnego niemiecko-sowieckiego barbarzyństwa tej wojny, z pewnością nie ostatnie.
lazarus3.jpg
Szpitalik św. Łazarza przed likwidacją. Zdjęcie Franciszka Mamuszki z jego książki "Oliwa. Okruchy z dziejów, zabytki", Gdańsk 1985.


Opracował: prof. wirt. Pumeks



© Marcin Stąporek 15 listopada 2004

© by Akademia Rzygaczy Members