Wydział Archistologii



Strona główna
ZOO Akademii

Mattenbudener-Brücke

Na Nowej Motławie, nieco poniżej Novotelu, znajdują się pozostałości zwodzonego mostu: dwa przyczółki na obu brzegach i dwa filary (zachodni lepiej zachowany) w nurcie.
Wszystkie inne gdańskie mosty, jakie przed 1945 r. znajdowały się na Motławie, zostały po wojnie odbudowane, tylko ten jeden dziś nie funkcjonuje. Na trasie do Warszawy powstały za to dwa całkiem nowe mosty dla samochodów; może zresztą jest to jeden, długi most, który przenosi jadących od razu z lewego brzegu Motławy na Dolne Miasto, starając się ignorować ten skandal, jakim jest od lat nieszczęsna Wyspa Spichrzów. No i nie ma dziś w Gdańsku ani jednego mostu podnoszonego.
Mattenbuden1.jpg
Zdjęcie dokumentuje stan obiektu pod koniec czerwca 2003 r. (wschodni przyczółek poza kadrem). W tle (od prawej do lewej) Most Stągiewny, "Kanka na mleko", "Garnuszek na śmietanę" i nowe kamieniczki przy ul. Stągiewnej.

Nasz most znajdował się dawniej na przedłużeniu ulicy Mniszej (Münchengasse, po 1945 r. ulica Żytnia, z tym, że obecnie istnieje tylko jej fragment) i łączył Wyspę Spichrzów z ulicą Szopy (Mattenbuden). Tej ostatniej zawdzięczał swą nazwę: Mattenbudener-Brücke. Polska nazwa chyba nigdy nie została oficjalnie ustalona; w różnych publikacjach można napotkać wersje Most Matników, Most Rogożników, Most na Szopy, a nawet "Most przy Szopach". Zbudowano go zapewne zaraz po tym, jak w 1598 r. pogłębiono i poszerzono fosę między terenem Spichlerzy a Długimi Ogrodami, tworząc Nową Motławę oraz Wyspę Spichrzów. Kilka lat po swoim powstaniu został uwidoczniony na tzw. "Planie sztokholmskim", gdzie widać też murowaną bramę od strony Spichlerzy.
W 1841 r., jak o tym pisał w wydanym dwa lata później kompendium "Neuester Wegweiser durch Danzig und dessen Umgegend" W. F. Zernecke, Most na Szopy wyposażono w nowe, żelazne poręcze - być może wolno z tego wnioskować, że aż do tego czasu były one drewniane. Pod koniec XIX wieku most przebudowano, a właściwie zbudowano na nowo. Elementy metalowe były dziełem gdańskiej firmy Steimmig und Co., być może ta sama firma wykonała murowane filary i przyczółki, które częściowo zachowały się do dziś. W tym czasie most wyposażono jeszcze w ręczne urządzenia podnoszące; w okresie późniejszym otrzymał prawdopodobnie mechanizm elektryczny, jak mogłyby wskazywać zachowane ślady kabli. Oddanie mostu do użytku nastąpiło wg "Kroniki gdańskiej" Mirosława Glińskiego i Jerzego Kuklińskiego 26 czerwca 1891 r., natomiast inni autorzy - opierając się zapewne na pracy "Danzig und seine Bauten" - podają jako datę budowy 1892 r. Ciekawostką są widoczne na dawnych pocztówkach urządzenia trakcyjne dla tramwajów elektrycznych, a na jednej z nich widać nawet jadący po moście tramwaj - trudno natomiast znaleźć plan miasta, na którym zaznaczono by biegnącą tędy linię tramwajową.
Mattenbuden2.jpg Mattenbuden3.jpg Mattenbuden4.jpg Mattenbuden5.jpg
Resztki urządzeń mostowych zachodniego filaru.

Resztki urządzeń mostowych wschodniego filaru .

Filar i przyczółek wschodni.

Resztki kabli biegnących niegdyś po przęsłach mostu z ul. Mniszej na Szopy.

Poprzednio sądziłem, że Most na Szopy przestał istnieć, wraz z Wyspą Spichrzów i całym Miastem, w marcu 1945 r. - może wysadzony przez cofające się oddziały niemieckie. Pewną niepewność wywoływała jednak pocztówka z widokiem zniszczonej Bramy Stągiewnej, sfotografowanej najwyraźniej z tego właśnie mostu. Potem Robert Chrzanowski zwrócił mi uwagę na zdjęcie (fotomapę) z 1947 r., gdzie wyraźnie widać, że most był jednak po wojnie użytkowany.
Mattenbuden6.jpg
Ostatnio natrafiłem na powojenną fotografię, która wyjaśnia sprawę: most nie został właściwie odbudowany, tylko na jego filarach oparto jakąś prowizoryczną konstrukcję drewnianą, kojarzącą się nieco z mostkami spotykanymi przez Indianę Jonesa w egzotycznych i dzikich krajach. Z analizy różnych planów miasta można wysnuć wniosek, że ta prowizorka funkcjonowała niemal do końca lat 50. XX wieku. Potem most został zamknięty, a w 1962 r. rozebrany w ramach akcji "porządkowania" Gdańska (głównie chodziło o usunięcie rzucających się w oczy ruin) przed zarządzonymi przez władze PRL obchodami tysiąclecia państwa polskiego.
Mattenbuden7.jpg
I jeszcze jedna ciekawostka: w czerwcu 2006 r. sfotografowałem robotników, którzy w ramach remontu nabrzeża Nowej Motławy w okolicach "Novotelu" dokonywali naprawy (a nawet, na bardzo niewielką skalę, odbudowy) filarów dawnego mostu. Być może należy tę akcję traktować jako zapowiedź planów rekonstrukcji Mostu na Szopy w jakiejś jeszcze niesprecyzowanej przyszłości.
Mattenbuden8.jpg Mattenbuden9.jpg
Mattenbuden10.jpg Mattenbuden11.jpg
Mattenbudener-Brücke na starych pocztówkach
Mattenbuden12.jpg
Most przy Stągwiach i Most przy Szopach na "Planie sztokholmskim" z ok. 1600 r.

Opracował: prof.wirt. Pumeks

Ilustracje:
1), 7) foto: prof.wirt. Pumeks
2)-5): prof. wirt. Grün
6): Archiwum Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków
8-12): Archiwum Akademii Rzygaczy

© Marcin Stąporek 2004-2007



5 października 2003, 8 października 2004, 1 maja 2007
© 2004-2009