Biblioteka

Strona główna
ZOO Akademii

Testament Gdańska

Wyznaczam moim uniwersalnym spadkobiercą Jego Majestat Pruski i wszystkich jego następców, prosząc Ich zarazem, aby mnie w momencie zgonu poćwiartowano, przy czym pozostawiam tym Wysokościom: 1) moje wnętrzności; 2) odzież codzienną, a to: 1 ubranie - Żuławy, 1 kamizelkę - Mierzeję Wiślaną, 1 płaszcz - Wyżyny, 1 parę spodni - Obszar Urzędu Budowlanego, 1 parę butów - Półwysep Helski, 1 siatkę na włosy - Ujście Wisły.
Z mojej galerii sztuki przekazuję:
1) Dowódcy, któr ułatwi mi śmierć, obraz: Wysłannik Abrahama stoi przed domem Batuela, a Laban wita go słowami: "Wejdź do środka, panie, błogosławiony przez Boga".
[Zwraca to dowódcy wojsk pruskich uwagę na tekst rozdziału 24 pierwszych Ksiąg Mojżeszowych o Labanie i werset, w którym rodzina życzy opuszczającej dom Rebece: "Siostro nasza, rozmnóż się w tysiąc tysięcy, a niech posiądzie potomstwo twoje bramy nieprzyjaciół twych". A zatem - wyraz nadziei, że Gdańsk w przyszłości zatriumfuje nad swymi pruskimi wrogami.]
2) Pułkownikowi von Pirchowi obraz: Ukamienowanie męczennika Stefana. Malowidło oryginalne.
[Jest to zjadliwa aluzja. Pułkownik von Pirch obrzucony został bowiem przez ludność Gdańska kamieniami, gdy we wrześniu 1772 roku zajmował siłą wyspę Ostrów na Martwej Wiśle]
3) Mojej siostrze z jednej matki, lecz o dwóch ojcach, miastu Elblągowi, obraz Zbawiciel opłakuje Jerozolimę.
[Opłakiwanie Elbląga przez Gdańsk jest zrozumiałe, ponieważ Elbląg dostał się pod okupację pruską już w 1772 roku. Jedna matka to Polska. Dwaj ojcowie? Król polski - ojciecz rodzony, król pruski - ojczym.]
4) Mojej ukochanej siostrze rodzonej, miastu Toruniowi, obraz Pożegnanie Jezusa z Piotrem podczas opuszczania łodzi.
[Uzupełnienie tego tekstu daje nam Nowy Testament, gdzie w odpowiednim miejscu czytamy: "Szymonie Jonaszowy, miłujesz ty mnie więcej niż inni? Rzekł mu: Tak jest, Panie! Ty wiesz, że cię miłuję. Rzekł mu: Paś baranki moje!" A zatem jest to nakaz dla Torunia, aby przejął przewodnictwo w walce z Prusakami na Pomorzu, jeśli zdołają oni zająć Gdańsk.]
5) Burmistrzowi von Conradiemu wielkie malowidło podłużne: Wieża Babel i pomieszanie języków.
[Aluzja do braku wspólnego języka pomiędzy burmistrzem i miastem w przedmiocie stosunku do akcji pruskiej wobec Gdańska.]
6) Burmistrzowi Pegelauowi obraz: Tamerlan wozi za sobą Bajazeta w żelaznej klatce i używa jego pleców zamiast podnóżka przy wsiadaniu na konia.
[Wytknięcie burmistrzowi służalczości wobec Prusaków i ukazanie, jaki los go czeka pod ich panowaniem.]
7) Burmistrzowi Betzmanowi obraz: Gaskończyk ogląda optyczne pudełko, w którym widać nagie, młode pokojówki.
[Szyderstwo z upodobań, które odwodziły burmistrza od obowiązków wobec miasta.]
8) Burmistrzowi Reygerowi obraz: Charon, mając w łodzi oficera, nie zawozi go na Pola Elizejskie, jak być miało, lecz do fortecy, gdzie czynią go komendantem.
[Za poparciem Reygera mianowano komendantem twierdzy gdańskiej w Wisłoujściu starego i niedołężnego leutnanta Bötchera, który oddał tę twierdzę Prusakom bez wystrzału w roku 1772. Wymową zapisu jest życzenie: lepiej by było, gdyby umarł.]
9) Rajcom miejskim obraz: Przejście dzieci Izraela przez Morze Czerwone.
[Miejcie nadzieję, Bóg was wybawi z tego położenia, a naszych wrogów pokarze śmiercią.]
10) Sędziom i ławnikom obraz: Ukrzyżowanie Chrystusa w towarzystwie dwu łotrów, przy czym widać na obrazie słowa: "Panie, pomnij na mnie!"
[Wezwanie do II ordynku Rady Miejskiej, aby stawał zawsze po stronie słusznej sprawy, pamietając o losie łotra, który lżył Zbawiciela i przebaczeniu dla tego, który Mu współczuł.]
11) Trzeciemu ordynkowi obraz namalowany na drzewie: Dobrze odziani niedźwiednicy uczą cztery niedźwiedzie, jak się tańczy do tyłu.
[Cechy i lud, składające się na III ordynek, mają się wziąć ostrzej za burmistrzów (cztery niedźwiedzie) i zmusić ich do wycofania się z obietnic i ustępstw, danych Prusakom.]
12) Mojej drogiej Matce, Rzeczypospolitej Polskiej, rzeźbę marmurową: Zrośnięcie kości, według Ezechiela - rozdział 37 jego proroctwa.
[Jakiż skarb swego serca ofiarowuje Gdańsk rozdzieranej przez sąsiadów Polsce? - życzenie unicestwienia rozbiorów. Co mówi nam - czytamy i dziś ze wzruszeniem te piękne słowa nadziei dla Polaków z Gdańska - prorok Ezechiel w Starym Testamencie?
"Była nade mną ręka Pańska, i wywiódł mnie Pan w duchu, i postawił mnie pośród pola, które pełne było kości (...). Prorokowałem, jak mi było rozkazane, i stał się szum, gdym ja prorokował, a oto poruszeni; i przstąpiły kości, kość do kości swej. I ujrzałem, a oto na nich żyły i mięso porosło, i powleczone były skórą po wierzchu (...) i wstąpił w nie duch, a ożyły, i stanęły na nogach swoich, wojsko nader bardzo wielkie. I mówił Pan: dam w was ducha mojego, o ożyjecie; dam wam odpocząć w ziemi waszej. Oto ja wezmę synów Izraelskich z pośrodku tych narodów, do których by zaszli, i zgromadzę ich zewsząd, a przywiodę do ziemi ich. I uczynię ich narodem jednym w ziemi, i będzie jeden nad nimi wszystkimi za króla, a nie będą więcej dwa narody, i nie rozdzielą się nigdy więcej na dwoje królestw."]
13) Jednemu, którego dobrze znacie i który sam się zgłosi, zapisuję malowidło: Król Jeroboam wskazuje ręką na proroka i woła: "Schwytajcie go!"
[Aby odczytać zgodnie z intencją testatora ostatni już zapis, trzeba znowu sięgnąć po Stary Testament. W księdze I Królewskiej opisana jest scena bałwochwalstwa w Betel. Gdy prorok Boży przepowiadał oddającemu cześć złoty cielcom królowi Jeroboamowi gniew i karę Bożą, król zawołał na służbę i pokazując ręką na proroka, krzyknął "Schwytajcie go!" Ale mówi Pismo Święte: "I uschła jego ręka, którą pokazywał na proroka i nie mógł jej wiecej przyciągnąć do siebie". A zatem - Gdańsk odpowiada czekającemu pod jego bramami królowi pruskiemu: "A bodaj ci ręka uschła!"]



Powyższy tekst, będący opracowaniem smutnego utworu, powstałego w Gdańsku tuż przed jego zajęciem przez Prusaków 4 kwietnia 1793 r., jest fragmentem książki Tadeusza Kura Próżna fatyga kata w Gdańsku (KAW W-wa 1981, s. 31-34).
© by Akademia Rzygaczy Members