Wydział Postaciologii



Strona główna
ZOO Akademii
Schultz1.jpg

Johann Carl Schultz

(1801-1873)

Johann Carl Schultz urodził się w Gdańsku 5 maja 1801 r., w rodzinie zamieszkałej przy Jopengasse 25. Od 1832 r. był profesorem oraz dyrektorem Kunst- und Handwerkschule (Szkoła Sztuk Pięknych i Rzemiosł), która mieściła się w Złotej Bramie i Dworze Bractwa św. Jerzego, i tam też aż do śmierci mieszkał. Przez całe swe dojrzałe życie upominał się o szacunek dla gdańskich zabytków i opiekę nad nimi, walczył o zachowanie i restaurowanie starych bram miejskich, baszt i murów obronnych. W 1856 r. był jednym z inicjatorów powstania Verein zur Erhaltung der altertümlichen Bauwerke und Kunstdenkmäler Danzigs (Stowarzyszenie na Rzecz Zachowania Starożytnych Budowli i Pomników Sztuki Gdańska). Verein stoczył prawdziwą batalię w obronie przedproży i zabytkowych szczytów kamieniczek, domagając się wydania urzędowego zakazu ich rozbiórki. Jego członkowie starali się wykupywać obiekty zagrożone likwidacją i przenosić je w inne miejsca. Niekiedy udawało się znaleźć na takie przedproże nowego nabywcę, który gwarantował, że przed jego domem zabytek będzie bezpieczny. Zdarzyło się nawet, że Stowarzyszenie wystawiało nocne warty, by jakieś przedproże ochronić przed rozbiórką.
Schultz2.jpg Schultz3.jpg
Tak J.C.Schultz zapamiętał sień rodzinnego domu przy Piwnej i odtworzył ją na rycinie.

Dwór Bractwa św. Jerzego i Brama Długouliczna (Złota). Tu mieściła się Kunst- und Handwerkschule i tu mieszkał J. C. Schultz.

Inna akcja, tym razem bezskuteczna, wiązała się z protestami przeciw odsprzedaniu pięknej sieni z kamienicy przy Heilige-Geist-Gasse 101 hrabiemu Potockiemu z Krzeszowic. Dziś J. C. Schultz pamiętany jest przede wszystkim jako autor 54 miedziorytów, wykonanych w latach 1842-1867 i wydanych za jego życia w trzech albumach wraz z objaśniającymi tekstami. Przedstawiały one, jak mówił tytuł, Danzig und seine Bauwerke in malerischen Original-Radierungen mit geometrischen Details und Text (Gdańsk i jego budowle w malowniczych oryginalnych sztychach z geometrycznymi detalami i tekstem).
Szczególnie chętnie rysował te fragmenty architektury, które decydowały o specyficznym charakterze Gdańska. Dzięki temu jego ryciny w niezrównany sposób dokumentują wygląd miasta w połowie XIX wieku. Inny zakochany w Gdańsku profesor, Jan Kilarski, tak pisał o Schultzu w 1937 roku: Z miłości dla piękna przeszłości, a może i z obawy, że wszystko ono skazane na zagładę, niezmordowanie pracował rylcem, stwarzając bogaty i wartościowy zbiór rycin, w których przedstawił gdańską ulicę, domy, kościoły i ich wnętrza takie, jak je widział i miłował. Przydawał do tego objaśnienia, wskrzeszał prawdę historyczną, pisał gorąco, namiętnie; w czytelniku budził sumienie, otwierał mu oczy, kołatał do uczucia, aby nie zaprzepaszczać tego, co stworzyła historia; tłumaczył, że w tych martwych kamieniach zaklęta jest dusza gdańska łudząc się, że znajdzie zrozumienie u możnych, dedykował swą pracę nieczułym na jej treść wielkościom. Powiodło mu się na krótko zorganizować ochroniarskie stowarzyszenie; w każdym razie swoich poruszył i choć dopiero po pięćdziesięciu latach miała się zrodzić wola pozostawienia Gdańskowi gdańskiego charakteru, jego to głównie było zasługą, jak i z jego myśli wyrosło później miejskie muzeum.
Johann Carl Schultz zmarł w Gdańsku 12 czerwca 1873 r. i został pochowany na cmentarzu kościoła Bożego Ciała u stóp Góry Gradowej. Po ostatniej wojnie nazwano jego imieniem jedną ze średniowiecznych baszt w zespole Dworu Miejskiego, zrekonstruowaną dzięki jego sztychom, oraz jeden z 37 dzwonów karylionu zawieszonego na wieży Ratusza Prawego Miasta.
Opracował: prof.wirt. Pumeks

Portret Johanna Carla Schultza z książki Mirosława Glińskiego Ludzie dziewiętnastowiecznego Gdańska, wyd. Muzeum Historii Miasta Gdańska, Gdańsk 1994.
© 2004-2007