M U Z E U M
Akademii Rzygaczy


Strona główna
ZOO Akademii

Szpital Wszystkich Bożych Aniołów

W 1340 r. wielki mistrz Zakonu NMP Dietrich von Altenburg ufundował przy drodze z Miasta do Oliwy kaplicę polną. Jeden z jego następców, Konrad von Jungingen, dobudował do kaplicy szpital. Obiekt określano mianem Szpitala św. Michała, z czasem zaczął być nazywany "Szpitalem Świętych Aniołów". Zabudowania sakralno-szpitalne stały po północnej stronie drogi w miejscu, gdzie odbijała od niej droga do Świętej Studzienki.
engelen1.jpg
Kościół i szpital św.Aniołów wg. ryciny Deischa z 1756 r.

Taka lokalizacja nie wyszła kompleksowi szpitalnemu na zdrowie. Położenie na przedpolu miejskich fortyfikacji, mimo dość znacznej od nich odległości, skutkowało niszczeniem szpitala i kościoła przy okazji każdego oblężenia Miasta. Stało się tak w roku 1520, kiedy Krzyżacy oblegali Miasto, a Gdańszczanie, żeby pozbawić ich osłony, spalili zabudowania na przedpolach miejskich murów. Podobnie skończyło się dla Aniołów oblężenie w trakcie wojny gdańsko-polskiej w 1577 r., i walki z Rosjanami, z czasów wojny o sukcesję polską w roku 1734. Po każdym zniszczeniu kościół i szpital były odbudowywane, a nawet rozbudowywane. Było tak aż do roku 1807, kiedy został ostatecznie zniszczony.
engelen2.jpg
Rycina z pocz. XIX w. przedstawiająca stan kościoła po zniszczeniu w 1805 r.

Mimo pewnego oddalenia od Miasta, a może właśnie ze względu na nie, kościół i szpital były bardzo popularne wśród Gdańszczan. Popularność ta objawiała się zarówno w szczodrych datkach i nadaniach przeznaczonych na utrzymanie kompleksu - w tym na jego regularne podnoszenie z gruzów - jak i w modzie na odbywania tam ważnych ceremonii. Tam właśnie bogaci mieszczanie wstępowali w związki małżeńskie. Szesnastego maja 1784 roku brała tam ślub Joanna Trosiener, późniejsza matka Artura Schopenhauera.
Obszar poszpitalny zaadaptowany został z czasem na cmentarz i tę rolę spełniał do 1945 r. pod nazwą "Kirchhof St.Marien". Cmentarz ten, zawierający być może jakieś ślady po szpitalu, został zlikwidowany po wojnie.
Nie ma już więc po zespole budynków żadnego śladu. Jak więc znaleźć to miejsce dzisiaj? Otóż w miejscu po rozebranym szpitalu do 1945 r. znajdowała się kawiarnia o wdzięcznej nazwie "Vier Jahreszeiten" (Cztery Pory Roku). Obecnie stoi tam czołg, mylnie łączony z osobą porucznika Miazgi. Na aktualnych planach obszar ten - przylegający do północnego krańca Parku Steffensa, zajmuje pozostały po kawiarni budynek, aktualnie przeznaczony na cele mieszkaniowe, oraz siedziba klubu balonowego.
Ślad po istnieniu szpitala przechował się do końca wojny nazwie ulicy odbijającej od Wielkiej Alei w kierunku Królewskiej Doliny. Ulica ta nazywała się "Drogą św. Michała" (St.Michaelsweg). Jak wiele innych zabytkowych nazw zniknęła ona jednak z planu Miasta po wojnie. Do dzisiaj dzielnica willowa położona między miejscem, w którym stała Brama Oliwska, a ulicą Smoluchowskiego (dawną Feldstrasse) nosi nazwę "Aniołki".
engelen3mapka.jpg engelen4mapka.jpg
Szpital Bożych Aniołów na planie z 1760 r.

Przybliżona lokalizacja zabudowań szpitala św. Michała, zwanego Szpitalem Bożych Aniołów, na planie Miasta z 1935 r.

Opracował: prof. wirt. Grün

Źródła ilustracji:
1., 2.: Stankiewicz, Szermer Gdańsk - Rozwój urbanistyczny i architektoniczny oraz powstanie zespołu Gdańsk-Sopot-Gdynia, W-wa 1959
3. Fragment planu przedmieścia za Bramą Oliwską z 1760 r.
4. Opracowanie autora.
© by Akademia Rzygaczy Members