M U Z E U M
Akademii Rzygaczy


Strona główna
ZOO Akademii

Pruskie Baby

baby1.jpg baby2.jpg baby3.jpg baby4.jpg
No.1: baba z Jędrychowa (na granicy miejscowości Gałdowo i Jędrychowo, dawn. Goldau - Heinrichau)

No.2: baba z Nipkowa (Susz - Nipkowo, dawn. Rosenberg - Gr.Nipkau)

No.3: baba z Różnowa (Susz - Różnowo - Bronowo, dawn. Rosenberg - Rosenau - Gr.Brunau)

No.4: baba z Mózgowa (Mózgowo - Laseczno, dawn. Mosgau - Gr.Herzogswalde) - najbardziej znana z gdańskich bab, jej zdjęcie często jest reprodukowane w książkach

Jak chcą naukowcy, Baby są pruskimi rzeźbami kultowymi często wystawianymi przy pochówku, często też zamiast pochówku, ku czci i ku chwale wojowników poległych na polu chwały i nieodnalezionych, czyli tych, którzy nie zostali spopieleni zgodnie z tradycją. Tak więc teoria, jakoby miały przedstawiać bóstwo, upadła. "Kamienne baby" przedstawiają postaci męskie, w pozycji "pokłonu boskiego", tzn. prawica na sercu, lewa ręka na brzuchu. Czasem w dłoniach mają rogi ofiarne (bądź bojowe), a za pasem - miecze. Mają też często sumiaste wasy - szczególnie męski atrybut pogańskich Prus (i nie tylko) A my wiemy swoje - nazwa Baby wzięła się z tego, iż mają w większoci, dzięki upływowi czasu, postać przycupniętej baby. Są tajemnicze i groźne dla niedowiarków, łagodne dla wierzących. Tak naprawdę nie wiadomo skąd do nas przybyły nasze, gdańskie baby - krążą na ten temat różne opinie mniej lub bardziej racjonalne. Najbardziej mi się podoba ta, że po prostu przyszły, żeby się nami opiekować. Ich opiekę można na sobie odczuć, bo jeżeli każdą z nich pogłaszcze się trzy razy po głowie, mrucząc w tym czasie swoje życzenie (to samo przy wszystkich czterech babach) to to życzenie się sprawdzi. Murowane! Gwarantowane! Na Bank! Głaskałam, sprawdziło się parę razy!
Opracowała: prof. wirt. Kasia
Dlaczego "baby"? słowo to nie ma nic wspólnego z płcią figur. Raczej należałoby je kojarzyć z takimi znanymi wszystkim obiektami, jak babki z piasku czy babka drożdżowa - a więc coś stojącego, o niezbyt wyszukanym kształcie. Trochę to podobne do słowa "bałwan", które zanim zaczęło oznaczać tylko figury śniegowe, oznaczało "bałwany pogańskie", czy to kamienne, czy drewniane. Ciekawostką jest, że określenie "baby" weszło już w XIX wieku do niemieckiej literatury specjalistycznej, ponieważ już wtedy zauważono podobieństwa między figurami pruskimi a podobnymi obiektami w strefie stepowej, od Podola przez Ukrainę aż hen! w głąb Azji. Tamtejsza ludność nazywa je w swoim języku "kamennyje baby" i stąd przejęli to Niemcy.
Cztery "gdańskie" baby pochodzą z powiatu iławskiego (dawniej był to Kreis Rosenberg). Stały sobie ongiś w okolicach miasteczka Susz, w pięknym krajobrazie pełnym jezior i lesistych pagórków. Do XIII wieku było to terytorium pruskiego plemienia Pomezanów, pierwszego, które zostało ujarzmione przez krzyżaków. O ile najstarsi ludzie pamiętali, baby pełniły rolę kamieni granicznych pomiędzy wioskami (stąd jako miejsce ich znalezienia podawane są podwójne, a nawet potrójne nazwy miejscowości). Pierwotnie ich funkcja była na pewno inna, i tak jak napisała Kasia na ogół sądzi się, że jest to rodzaj pomników nagrobnych.
W latach osiemdziesiątych XIX wieku babami zainteresowali się badacze niemieccy, związani z istniejącym w Gdańsku (w Zielonej Bramie) Westpreussisches Provinzialmuseum. W 1887 r. muzeum posiadało już baby z Jędrychowa i Różnowa, w 1889 dołączyła do nich baba z Mózgowa, a wkrótce też baba z Nipkowa. Jednak ze względu na ciężar granitowych bloków nie zdecydowano się na umieszczenie ich w Zielonej Bramie. Zamiast tego ustawiono je przy Muzeum Miejskim na Fleischergasse (Rzeźnickiej). Na Rzeźnickiej baby stały sobie bez zakłóceń, przeżyły nawet zniszczenie muzeum w marcu 1945 r. Po wojnie włączono je do działu archeologicznego Muzeum Pomorskiego. Gdy dział ten usamodzielnił się i przeniósł do własnej siedziby, w Domu Towarzystwa Przyrodniczego, postanowiono "przeprowadzić" także baby. Jesienią 1963 r. opuściły swoje poprzednie miejsce na Rzeźnickiej i stanęły sobie na Długim Pobrzeżu, gdzie stoją do dziś.
Opracował: prof. wirt. Pumeks
© by Akademia Rzygaczy Members