M U Z E U M
Akademii Rzygaczy


Strona główna
ZOO Akademii

Wzorcowe miary sprzed wejścia do Ratusza Prawego Miasta

UWAGA! PONIŻSZY TEKST ZOSTAŁ POZOSTAWIONY NA SERWERZE WYŁĄCZNIE W CELACH ARCHIWALNYCH. INFORMACJE W NIM ZAWARTE ODZWIERCIEDLAJĄ STAN WIEDZY AUTORA W 2003 R. AKTUALNE INFORMACJE NA TEMAT RATUSZOWYCH MIAR ZNAJDZIESZ W Muzeum Akademii Rzygaczy.
Na ten dość osobliwy zabytek zwróciłem uwagę stosunkowo niedawno, oglądając migawki filmowe o Gdańsku nakręcone w latach międzywojennych (kaseta video wydana kilka lat temu, ale o ile widziałem, wciąż do nabycia w niektórych sklepach, np. u "Gdańskiego Bówki"). Była tam scenka, w której człowiek wchodził do Ratusza na Długiej, przed wejściem stanął na moment i potrząsnął (zakołysał) czymś, wiszącym na ścianie budynku. Głos zza kadru poinformował, że są to stare wzorce miar, i że należy ich dotknąć, bo to przynosi szczęście.
miary1.jpg
Niestety, jak dotąd nie udało mi się natrafić w literaturze na konkretne informacje o tych miarach, skąd się wzięły i od jak dawna wisiały przed wejściem do Ratusza. Na podstawie posiadanych przeze mnie ilustracji wiem, że były to trzy podłużne sztaby, prawdopodobnie z kutego żelaza. Najkrótsza z nich stanowiła prawdopodobnie wzorzec 1 stopy (Schuh) czyli 0,286 m. Średnia była, jak się wydaje, dokładnie 2 razy dłuższa i w takim razie odpowiadała zapewne 1 łokciowi (Elle), czyli 0,57 m. Natomiast nie jestem pewien, co oznacza trzecia miara. O ile widać na zdjęciu, jest ona ponad 2 razy dłuższa niż środkowa. Na podstawie autopsji śladów (wyżłobienie w ścianie ratusza, powstałe w wyniku obijania się pręta) wydaje mi się, że mogła być nawet 3 razy dłuższa. W takim razie byłby to wzorzec 1 sążnia (Klafter), czyli 1,71 m.
miary2.jpg miary3.jpg miary4.jpg
Nie trafiłem dotąd na informację, od kiedy owe miary znajdowały się na ścianie Ratusza. Być może zostały one zaznaczone już na rycinie Willera z kroniki Curickego wydanej w 1687 r., ale nie jestem o tym całkiem przekonany. Nie wiem także, co się z nimi stało po 1945 r.. Obecnie w tym miejscu na elewacji budynku znajduje się tylko ślad po półkolistym okapie, pod którym były podwieszone, oraz, wspomniany wyżej, pionowy niezbyt głęboki żłobek. Czy wzorcowe miary zaginęły pod koniec wojny, czy może przetrwały, ale zostały zdjęte i znajdują się może w Muzeum Historycznym? (postaram się zasięgnąć informacji w najbliższym czasie).
miary5.jpg miary6.jpg
Tak wygląda miejsce na ścianie Ratusza, na którym jeszcze przed wojną wisiały miary...

A tak mogłyby wyglądać miary, gdyby je ponownie na murze Ratusza zawiesić...

Więcej nie udało mi się na razie ustalić. Być może istnieje jakaś literatura, i ktoś z osób odwiedzających tę stronę będzie mógł udzielić mi wskazówek, co powinienem na ten temat przeczytać? z góry dziękuję za uwagi i wskazówki.

Dopisek z 20.10.2003:
Jestem coraz bardziej przekonany, że zawieszone miary zostały zaznaczone już na rycinach Willera (ok. 1687) i Donneta (ok. 1700). Niepokoi mnie brak wzmianek o nich w dziełku Karla Hoburga "Geschichte und Beschreibung des Rathauses der Rechtstadt Danzig" z 1857 r. i nieco późniejszym Paula Brandta "Das rechtstädtische Rathaus zu Danzig" z 1909 r. Natomiast natrafiłem na jeszcze jedną wzmiankę z okresu międzywojennego, mianowicie w książce "Was die Danziger Straßennamen erzählen", wydanej w 1924 r., Edward Carstenn pisze, że członkowie starszyzny cechowej dokonywali co czternaście dni obchodu i ustalali przy pomocy żelaznych miar, "wie sie heute noch am Rathaus der Rechtstadt hängen" [które jeszcze dziś wiszą na ratuszu Prawego Miasta], czy bele płótna mają przepisową szerokość. Ta procedura służyć miała dobru nabywców i oczywiście także dobremu imieniu zrzeszonych w cechu rzemieślników. Może zatem wcale nie były to konkretne jednostki długości, a po prostu trzy, przewidziane przepisami cechowymi, szerokości bel materiału?
Na zakończenie jeszcze małe zestawienie jednostek długości:

1 pręt chełmiński = 183 cale
1 pręt gdański = 7,5 łokcia = 15 stóp = 180 cali = 4,26 m
1 sążeń = 3 łokcie = 6 stóp = 1,71 m
1 łokieć = 2 stopy = 24 cale = 0,57 m
1 stopa = 12 cali = 0,286 m

O projekcie odtworzenia miar przeczytać można w Aktualnościach

Opracował: prof. wirt. Pumeks

Ilustracje:
1. Pocztówka ze strony www.castlesofpoland.com
2. Zdjęcie z książki Jana Kilarskiego "Gdańsk", Poznań 1937 (seria "Cuda Polski")
3. i 4. Fragmenty zdjęć ze strony www.bildindex.de
5. Rekonstrukcja prof. wirt. Grün
© by Akademia Rzygaczy Members